تقارن در بلور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تقارن در علم بلورشناسی عبارت است از تکرار و انطباق اجزای نظیر در یک کریستال بر روی یک‌دیگر.این عمل باعث تکرار و انطباق موتیف‌های تقارن می‌گردد. انواع تقارن در بلور عبارت است از:

  • تقارن نوع اول
  1. تقارن دورانی
  2. تقارن انعکاسی آینه‌ای(سطحی)
  3. تقارن انعکاسی مرکزی
  • تقارن نوع دوم:
  1. تقارن دروانی و انعکاسی مرکزی (معکوس)
  2. تقارزن دورانی و انعکاسی آینه‌ای

تقارن نوع اول[ویرایش]

تقارن دورانی[ویرایش]

منظور از محور دوران محوری فرضی است که از مرکز کریستال گذشته و موتیف‌های تقارن کریستال پس از دوران زاویه‌ای معین چندین بار پیاپی تکرار می‌گردند. اگر a زاویه‌ای باشد که هر کریستال بر اثر دوران حول محورش طی می‌کند تا به حالت مشابه قبلی خود برسد آنگاه برحسب میزان a براساس اینکه در هر گردش ۳۶۰ چند بار این زاویه گنجانده شده محورهای درجه یک،۲و...خواهیم داشت. به این نوع تقارن تقارن نوع اول می‌گویند. در بلورها محورهای درجه پنج و درجه ۶ به بالا وجود ندارد.چرا که نمی‌توان سطحی را با پنج ظلعی مفروش کرد و قسمت‌هایی خالی می‌ماند

تقارن انعکاسی آینه‌ای (سطحی)[ویرایش]

عمل سطح تقارن مانندیک آینه مسطح منعکس کردن موتیف‌های تقارن می‌باشد.به عبارت دیگر سطح تقارن هر شکلی را به دوبخش هم‌شکل و مساوی تقسیم می‌کند. تعداد سطوح تقارن در بلورها متفاوت بوده و در برخی از آنها حتی به نه عدد هم می‌رسد. محورهای درجه سه و بالاتر را محورهای اصلی نامیده و سطوح تقارن عمود بر آنها را نیز سطوح تقارن اصلی می‌نامند.

تقارن انعکاسی مرکزی(مرکز تقارن)[ویرایش]

هرگاه نقاط مختلف جزئی از بلوری را به مرکز آن وصل نموده و به اندازه خود امتداد دهیم در صورتی که به نقطه مشابهی برسیم این بلور دارای مرکز تقارن یا تقارن انعکاسی مرکزی است.

تقارن نوع دوم[ویرایش]

در تقارن نوع دوم تاثیر تقارن دورانی با اعمال تقارن انعکاسی سطحی یا مرکزی ترکیب شده‌است.

منابع[ویرایش]

  • بلورشناسی و تفرق آزمایشگاه، منوچهر حکیم