تشی هندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تشی هندی
وضعیت بقا
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: جوندگان
تیره: تشی‌های بر قدیم
سرده: Hystrix
گونه: H. indica
نام علمی
Hystrix indica
(رابرت کر، ۱۷۹۲)

تشی هندی (نام علمی: Hystrix indica)، که در ایران اغلب با عنوان تشی شناخته می‌شود، گونه‌ای تشی از تیره تشی‌های بر قدیم است. ایران، جنوب آسیا و خاورمیانه از جمله مناطق زندگی این پستاندار به شمار می‌روند.

تشی دارای لایه‌ای از خار بر پشت خود است که در هنگام احساس خطر، آن‌ها را در بدن جانور مهاجم فرو می‌برد. با داشتن طول سر و تنه‌ای بیشتر از ۷۰ سانتی‌متر، این جانور بزرگ‌ترین جونده ایران به شمار می‌رود.[۲] در این کشور، تشی با نام‌های چوله[۳] و سیخور[۴] نیز خوانده می‌شود.

نام‌شناسی[ویرایش]

به جز نام «تشی»، در فرهنگ‌های فارسی این نام‌ها نیز برای این جانور به‌کار رفته‌است: چوله، اتشی، بیهن، پـَهمَزَک[۵]، جکاشه، چَکاسه، خارانداز، رُکاسه، رکاشه، ریکاسه، ریگاشه، زُکاسه، زکاشه، سُکاسته، سکاسه، سکاشه، سکاشته، کاسُج، کاسجوک، کوله، بوزوم قوره (خراسانی).[۶] همچنین «گربه تیغی» نیز گفته می‌شود و نام‌های محلی چوله، سیخور، کرپی، کول تیغتیغه نیز دارد که گاه به غلط آنرا جوجه تیغی یا خارپشت می‌نامند.[۷] در شعری آمده است: «گرچه دارد ز اعتراض جهول/سینه پر تیر طعنه چون چوله/لیک نزدیک من چنان باشد/که سگ از دور می‌کند دوله»

واژه‌های کاس و کاش که در زبان‌های ایرانی به معنای خوک است در ترکیب بخشی از نام‌های بالا دیده می‌شود. نام این جانور در انگلیسی یعنی Porcupine و تلفظ‌های مشابه در دیگر زبان‌های اروپایی نیز به معنی «خوک تیغی» است.[۸]

توصیف ظاهری[ویرایش]

طول سر و تنه این پستاندار ۷۰ تا ۹۰ سانتی‌متر است، طول هر یک از خارها ۱۸ تا ۳۵ سانتی‌متر، و وزن آن به ۱۱ تا ۲۵ کیلوگرم می‌رسد. دم تشی هندی نیز ۸ تا ۱۰ سانتی‌متر طول دارد.

خارهای بلند روی بدن تشی او را از سایر پستانداران متمایز می‌کند. خارهای ناحیه گردن و شانه نازک و بلند است، موقعی که آن‌ها را سیخ می‌کند به شکل بادبزن در می‌آیند و جانور بزرگ‌تر به نظر می‌رسد. خارهای قسمت پشت کوتاه‌تر و کمی کلفت‌تر با نوارهای سیاه و زرد، و خارهای ناحیه دم کوتاه و سفیدند. بر خلاف تصور، تشی نمی‌تواند خارهای خود را پرت کند؛ بلکه در موقع احساس خطر برای بزرگ جلوه دادن خود خارها را سیخ می‌کند و خود را از پشت و یا بغل به جانور مهاجم می‌کوبد.[۹]

زیستگاه‌ها[ویرایش]

تشی جانوری بسیار محتاط است و تنها پس از تاریکی کامل از سوراخ خود بیرون می‌آید. سوراخ تشی دارای ورودی‌های بسیار است و در ژرفای زمین قرار دارد. این جانور در بیشتر زیستگاه‌ها اعم از جنگلی، کوهستانی، استپی و بیابانی زندگی می‌کند. پیرامون باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی نیز از جمله مناطق سکونت آن هستند.[۱۰]

تشی در سال یک بار زادآوری می‌کند. دوره آبستنی آن حدود ۱۱۲ روز است و ۱ تا ۴ بچه در هر بار زایمان می‌زاید. بچه‌ها در هنگام تولد دارای مو و چشم‌های باز هستند. آن‌ها تا دو ماهگی به مادر خود وابسته‌اند و در یک سالگی به بلوغ می‌رسند. طول عمر تشی‌های هندی حدود ۱۵ سال است.

منابع[ویرایش]

  1. Amori, G. , Hutterer, R. , Kryštufek, B. , Yigit, N. , Mitsain, G. & Palomo, L.J. Hystrix indica. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2, 2008. Retrieved 17 December 2013. 
  2. ضیایی، راهنمای صحرایی پستانداران ایران، ۱۸۳.
  3. دهخدا
  4. [۱]
  5. پهمزک در گویش لاری به معنای بزمجه است. په در زبان‌های ایرانی به معنی بز است و پهمزک و بزمجه هر دو یعنی مکنده بز. نگا: چند واژه: صادق کیا، در: گاهنامه هنرهای زیبای کشور، شماره ۲، ۱۳۴۱ خورشیدی. ص۱۵۳.
  6. چند واژه: صادق کیا، در: گاهنامه هنرهای زیبای کشور، شماره ۲، ۱۳۴۱ خورشیدی. ص۱۵۳.
  7. عکس/شکار دلخراش یک حیوان بوشهرنیوز
  8. چند واژه: صادق کیا، در: گاهنامه هنرهای زیبای کشور، شماره ۲، ۱۳۴۱ خورشیدی. ص۱۵۵.
  9. «تشی». وب‌گاه کویرها و بیابان‌های ایران. بازبینی‌شده در ۲۷ آذر ۱۳۹۲. 
  10. عبدلی، اصغر، بهرام کیابی، حسین مصطفوی، بابک موسوی، فراهم احمدزاده، پونه رسولی، حسین دلشب و دیگران. اطلس حیات وحش (مهره‌داران) استان بوشهر. انتشارات معارف، ۱۳۸۸. ۱۹۶. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۲۶۷۶-۲۴-۸.