تجزیه‌طلبی

یک خودرو در تگزاس با برچسبی که خواستار تجزیه طلبی برای تگزاس است، که در حمایت از سخنرانی ریک پری است که گفته بود تگزاس در صورت ادامه سیاست‌های کنونی دولت اوباما، حق جدایی از آمریکا را دارد.

تجزیه طلبی (به انگلیسی: Secessionism)‏ در فلسفه سیاسی به عمل کنار کشیدن از یک ارگان، حزب، یا پیکره‌ای سیاسی گویند.

تجزیه طلبی انواع دارد و در تاریخ سیاست به صورت‌ها و دلایل متعددی در کشورهای بسیاری ظاهر گردیده.

حرکتهای تجزیه طلبی

جمهوری آذربایجان

• بخش جدا شده قره باغ که جمهوری قره باغ کوهستانی خوانده می‌شود و توسط ارمنستان اشغال شده و خواهان جدایی از آذربایجان است.
• جمهوری خودگردان تالش-مغان یک جمهوری خودگردان با عمر کوتاه به ریاست جمهوری علی‌اکرم همت‌زاده بود که از ژوئن تا آگوست ۱۹۹۳ (به مدت دو ماه) اداره تالش گشتاسبی در جنوب شرقی جمهوری آذربایجان را برعهده داشت.

ایالات متحده آمریکا

نوشتار اصلی: تجزیه‌طلبی در ایالات متحده

مهمترین حرکت تجزیه طلبی در تاریخ آمریکا ایالات مؤتلفه آمریکا بود که با جنگ داخلی آمریکا در دهه ۱۸۶۰ میلادی با گرفتن ۶۰۰۰۰۰ قربانی پایان پذیرفت. جمهوری تگزاس نیز کشوری بود که پس از حرکت تجزیه طلبی با موفقیت از مکزیک جدای گردید و چند سال بعد به آمریکا پیوست.

امروزه دادگاه عالی آمریکا در حکم «تگزاس علیه وایت» اتحاد ایالات آمریکا را مجموعه‌ای جداناپذیر دانسته، لیکن حق تجزیه طلبی را از طریق شورش و یا انقلاب عمومی مردود نمی‌داند.

عمده‌ترین حرکات معاصر تجزیه طلبی در ایالات متحده آمریکا عبارتند از:

• جمهوری تگزاس (نوین)
• جمهوری کسکیدیا (متشکل از قسمتهایی از غرب آمریکا و کانادا)
• حرکت استقلال و خودمختاری هاوایی
• حزب استقلال طلبان آلاسکا
• جمهوری ورمونت دوم
• لیگ جنوب (متشکل از بقایای جبههٔ ایالات مؤتلفه آمریکا)

با اینحال تمام این حرکات فاقد کثرت تعدد هستند.

اسپانیا

بخش‌هایی در اسپانیا که جنبش‌های جدای خواهی دارند.

اسپانیا چندین جنبش جدای خواهی دارد که معروف‌ترین آنها جنبش استقلال کاتالونیا و باسک هستند.

ایتالیا

• جنبش استقلال طلبی سیسیل که از سال ۱۹۴۰ در ایتالیا فعال است.و توسط احزابی همچون حرکت برای استقلال سیسیل ٬ اتحاد سیسیل ٬ حزب مردمی سیسیل ٬پشتیبانی می‌شود.
• جدای خواهان بخش پادانیا که توسط حزب لگا نورد پشتیبانی میشود.
• واله دائوستا
• لمباردی
• اینسوبریا
• ترنتینو
• تیرول جنوبی
• ونتو
• ایتالیای جنوبی
• ساردنی
• لیگوریا
• فریولی ونتزیا جولیا

ایران

برنارد لوئیس، ایران را قابل تقسیم به قطعات قومی گوناگونی دانسته (همانند پروژه‌های کردستان بزرگ و آذربایجان بزرگ). او را پدر تئوری تجزیه طلبی در ایران نیز دانسته‌اند.

از دوره قاجار به این سو می‌توان به حرکتهای تجزیه طلبی زیر در ایران اشاره کرد:

• تجزیه طلبان کردستان: از دوره پهلوی تا کنون که ناآرامی‌هایی در مهاباد منجر به حضور نیروهای نظامی در ناحیه گردید، منطقه کردستان کمابیش شاهد حرکتهای تجزیه طلبانه‌ای همچون حزب دموکرات کردستان ایران است که تا به امروز ادامه دارد.
• «جمهوری دمکراتیک الاحواز» در خوزستان، بوشهر و مناطقی از جنوب فارس که ادعای تجزیه طلبی دارد که به حرکتهای جدایی طلبانه دوران شیخ خزعل باز می‌گردد.
• حرکات تجزیه طلبی در ناحیهٔ سیستان و بلوچستان.
• منطقه آذربایجان که با حمایت برخی کشورها همانند ترکیه و شوروی شاهد بروز حرکتهایی تجزیه طلبانه (همانند جاماح, گاموح و دولت پیشه‌وری) بوده‌است. حتی برخی شیخ محمد خیابانی را تجزیه طلبی دانسته‌اند که حتی نام آذربایجان را به «آزادی‌ستان» تغییر داد و قصد داشت رشته اطاعت از مرکز را بگسلد.
• دانا روراباکر نماینده مجلس آمریکا طی یک نامه رسمی در تاریخ ۲۶ ژولای ۲۰۱۲ از دولت آمریکا درخواست کرد که نسبت به تجزیه کشور ایران، و الحاق استانهای آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی به کشور جمهوری آذربایجان، اقدام کند.

بلژیک

در بلژیک بحث بر سر جدایی فلاندری زبانان ناحیه فلاندر و بروکسل از فرانسوی زبانان ناحیه والونی و بروکسل و استقلال آنها یا الحاقشان به هلند و فرانسه وجود دارد.

ترکیه

کردستان ترکیه و گروه‌های جدای خواه این منطقه مانند پ.کا.کا و حزب آشتی و دموکراسی خواهان جدایی از ترکیه و ایجاد کشوری مستقل با یکپارچه شدن با کردستان ایران و کردستان عراق و کردستان سوریه به نام کردستان هستند.

سومالی

سومالی‌لند یک بخش خودمختار از جمهوری سومالی است.

سودان

• جمهوری سودان جنوبی در جریان همه پرسی در سال ۲۰۱۱ از سودان جدا شد.درگیری میان شمال و جنوب از سال ۱۹۵۵ میلادی تا سال ۲۰۰۵ میلادی، منجر به دو جنگ داخلی و جان‌باختن دست‌کم ۲ میلیون نفر شد.

کانادا

• جنبش جدای خواه کبک (به فرانسوی:Mouvement souverainiste du Québec) خواهان جدای بخش فرانسوی زبان کبک کانادا است.
• حزب جدای خواه آلبرتا کانادا خوهان جدایی ایالت آلبرتا از این کشور است.این حزب در انتخابات سال ۲۰۰۴ ایالت آلبرتا نام نویسی کرد.

مولداوی

• بخش جدا شده ترنسنیستریا
• گاگائوزیا

چین

• حکومت جمهوری چین که از سال ۱۹۱۱ تا ۱۹۴۹ سرزمین اصلی چین را اداره میکرد از زمانی که حزب خلق چین سرزمین اصلی را اداره می‌کند ، گرداندن تایوان و چند جزیره دیگر را برعهده دارد.
• در داخل سرزمین چین نیز سه بخش تبت و مغولستان داخلی و سین کیانگ نیز با نام جنبش استقلال تبت و جنبش اسلامی استقلال ترکستان شرقی خواهان جدایی از چین هستند.

هلند

• فریسیا که توسط حزب ملت فریسی برای اتحاد مردم فریسی از راه دموکراتیک تلاش می‌کند.

هند

پاکستان از هند جدا گشته است و از سال ۱۹۸۹ نیز یک جنبش خشونت آمیز جدایی خواه در کشمیر با یاری شبه نظامیان پاکستانی ادامه داشته است.دیگر جنبش‌های جدای خواه نیز در ناگالند ، مانیپور ، آسام ، پنجاب ، میزورام و تریپورا نیز به طور رسمی فعال هستند.در حالی که جنبش غیرخشونت آمیز در سال 1960 در تامیل نادو وجود داشت.

قبرس

بخش جدا شده قبرس شمالی که توسط ترکیه اشغال شده است.

سریلانکا

گروه جدای خواه ببرهای تامیل خواهان جدایی بخش تامیل از سریلانکا هستند.

یوگوسلاوی

در ۲۵ ژوئن ۱۹۹۱ کرواسی و اسلونی از جمهوری فدرال خلق یوگوسلاوی جدا شدند.پس از آن مقدونیه و بوسنی و هرزگوین نیز اعلام استقلال کردند.در پی آن فدراسیون یوگسلاوی سرنگون شد و مونته نگرو و صربستان در آن باقی ماندند.چندین جنگ میان یوگوسلاوی و گروه‌های قومی جدایی‌خواه کروات و بوسنی و هرزگویینی و اسلونیایی و پس از آنها کزوویی درگرفت.در سال ۲۰۰۶ مونته نگرو نیز به صورت مسالمت آمیز جدا شد.

کوزوو استقلال خود را عملا در تاریخ ۱۷ فوریه ۲۰۰۸ اعلام کرد،و توسط چندین کشور به رسمیت شناخته شد.ولی همچنان زیر اداره سازمان ملل باقی ماند.

همچنین تمایل شدید در جمهوری صرب بوسنی برای جدایی از بوسنی و هرزگویین وجود دارد.