تارانچی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مسجد اصلی ترانچی در کولجا

تارانچی یا ترانچی گروهی از مسلمانان باشندهٔ واحه‌های پیرامون دره تاریم در ایالت کنونی سین کیانگ چین می‌باشند. آنان از تبار اویغورها، تخاری‌ها و دیگر اقوام ایرانی‌تبار، خلخ‌ها، مغولان و دیگر مردمان ترکی-مغولی می‌باشند. مذهب آنان سنی حنفی است. زبان آنان گویش قارلقی ترکی می‌باشد که وامواژه‌های فراوانی از فارسی، عربی، چینی و مغولی درخود دارد.

ریشهٔ نام[ویرایش]

تارانچی گرفته‌شده از واژهٔ مغولی تاری به معنای شانه‌زدن می‌باشد که استعاره‌ای‌است از شخم‌زدن و اشاره به پیشهٔ آنان که کشاورزی است دارد.

تاریخچه[ویرایش]

نخستین اشاره‌ها به تارانچی‌ها به سدهٔ نوزدهم میلادی بازمی‌گردد که در آن زمان دولت چین گروهی از کاشغری‌ها را در کرانهٔ رود ایلی جاگیر ساخت. در پیرامون ۱۸۲۰ و با بهره از شورش ترکستان چین تارانچی‌ها نیز از این بخت بهره‌بردند و زیر فرمان سلطان ابول آغلان حکومتی خودمختار به راه انداختند. در ۱۸۸۱ و برپایهٔ پیمان سن‌پترزبورگ ترکستان شرقی به چین واگذار شد. در این زمان بیشتر تارنچی‌ها با خروج روس‌ها به روسیه کوچیدند و در سمیرچیه ساکن‌شدند. در ۱۸۹۷ جمعیت تارانچی‌های روسیه به بیش از ۶۶هزار تن می‌رسید. در ۱۹۱۱ از ۲۵ هزار جمعیت یارکند ۱۶هزارتایش تارانچی بودند. تا آغاز سدهٔ بیستم هنوز چند هزار تارانچی در چین مانده‌بودند. چینی‌ها در سدهٔ بیستم در سرشماری‌ها به طور مستقل از تارانچی‌ها نام نمی‌بردند و آنان را بخشی از اویغوران می‌شمردند. در پی شورش ۱۹۶۲ در سین کیانگ و رسرکوب سخت از سوی چینیان بسیاری از تارنچی‌ها در موج دیگری از مهاجرت به شوروی پناه‌بردند و بسیاری از آنان در قزاقستان جاگیرشدند.

منابع[ویرایش]