تابش چرنکوف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اشعه چرنکوف (به انگلیسی: Čerenkov (Cherenkov) Radiation) تشعشعی است که بر اثر حرکت یک ذره باردار در ماده دی‌الکتریک با سرعت فاز بیش از سرعت فاز نور در آن ماده دی‌الکتریک حرکت کند؛ تابش می‌شود. این مفهوم به نام پاول چرنوکوف نامگذاری شده‌است.
حتماً توجه کرده‌اید كه وقتی قايقی با سرعت نسبتاً بالا (بيش از سرعت امواج سطحی آب) در يك درياچه آرام حركت می‌كند، پشت سرش موج مثلثی شكلی منتشر می‌شود. تابش چرنكوف پديده‌ای كمابيش مشابه است. وقتی ذره بارداری در محيط ماده با سرعت بيش از سرعت نور در اين ماده حركت كند، تابشی از آن ساطع می‌شود كه به تابش چرنكوف معروف است. اين تابش به صورت همسانگرد ساطع نمی‌شود، بلكه مشابه همان موج پشت سر قايق در يك مخروط (در اينجا مسئله سه بعدی است) منتشر می‌شود.
اگر يک ذره باردار چه در خلا و چه در محيط ماده شتاب بگيرد، موج الكترومغناطيسی ساطع می‌كند. پديده چرنكوف به غير از آن است. اولاً تابش چرنكوف تنها در محيط ماده صورت می‌گيرد. در ثانی برای تابش چرنكوف نيازی به شتاب نيست و اگر سرعت ذره باردار ثابت بماند، باز هم تابش چرنكوف اتفاق می‌افتد (انرژی تابش را محيط ماده فراهم می‌سازد).
تابش چرنكوف پديده‌ای كاملا شناخته شده است و در آشكارسازی ذرات به خصوص نوترينوها به طور وسيع مورد استفاده قرار می‌گيرد. البته نوترينوها خودشان بار الكتريكی ندارند، اما پس از وارد شدن به محيط ماده (مثل آب يا يخ) می‌توانند ذرات باردار توليد نمایند.