دیوانسالاری
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد.
دیوانسالاری یا بوروکراسی به معنی سیستم کارکرد خشک و قانونمند است.
بوروکراسی یکی از محبوبترین شیوههای مدیریت کلاسیک جهان است. به دلیل عملکرد قانونمند و تحت راهبردهای از پیش مصوب شده این عملکرد در بعضی کشورهای در حال توسعه با شکست مواجه میشود.
شکست این نوع سیستم در ایران چنان بوده که آن را به عنوان فساد اداری و یا کاغذبازی و رشوهگیری عنوان میکنند.
واژه بوروکراسی غالبا با مفاهیم منفی از قبیل تشریفات زاید اداری ، دوباره کاری ، کاغذ پراکنی ، حاکمیت مقررات خشک و بی روح اداری ، دستگاههای عریض و طویل و دست و پا گیر اداری ، سلسله مراتب پیچیده و مفصل سازمانی ، کندی جریان امور ، تمرکز در تصمیم گیری ، اتلاف وقت و منابع و نظایر آن ، به کار برده میشود .
بورو کراسی به مفهوم فنی کلمه یعنی به عنوان یک پدیده اجتماعی ، نخستین بار با توجه به کاربرد عملی آن به وسیله (( ماکس وبر )) بنیان نهاده شد . (( وبر )) توجه خود را عمدتآ روی تأثیر سازمانهای(( بورو کراتیک )) در ساختار سیاسی جامعه متمرکز کرد . او بیشتر به ((علت وجودی سازمانها )) و (( نحوه اعمال قدرت )) نظر داشت .
وبر ، قدرت را (( امکان تحمیل اراده انسان بر رفتار اشخاص دیگر )) تعریف میکند . البته قدرت به صورت عام و کلی آن مورد نظر (( وبر )) نیست ، بلکه به نوع خاصی از روابط ناشی از قدرت که آن را (( سلطه )) یا استیلا میخواند ، توجه دارد . منظور (( وبر )) از سلطه آن نوع رابطه قدرتی است که در آن فرمانروا، رئیس یا شخصی که اراده خود را بر دیگران تحمیل میکند ، اعمال قدرت را حق خود دانسته و اطاعت از دستورها را وظیفه فرمانبردار ( مرئوس ) میداند . به عبارت دیگر ، نوعی (( صلاحیت پذیرفته شده )) که به اعمال قدرت، هم از نظر رهبر و هم از نظر پیرو ، مشروعیت میبخشد.
==مدل ایده آل بوروکراسی ==
ماکس وبر مدل ایده آل (( بوروکراسی )) خود را بر اساس پرداختن به نوعی سازمان که دارای اقتدار(( قانونی ـ منطقی است بنا نهاد . مدل ایده آل (( وبر )) به ویژه پس از جنگ جهانی دوم ، دریچههای مهمی را به روی تحقیق و کاوش علمی شود .
وبر با ارائه مدل ایده آل (( بوروکراسی )) ، اساساً نمیخواست که پدیدهای خوب یا بد را پیشنهاد کند ، بلکه در نظر داشت که الگو و ضابطهای برای بررسی سازمانهای بزرگ به دست دهد .
مهمترین خصوصیات مدل ایده آل (( بوروکراسی )) (( وبر )) بطور خلاصه عبارتاند از :
1-تخصصی شدن کارها در حد عالی . ( تقسیم کار )
2-ساختار قدرت مبتنی بر سلسله مراتب .
3-اصول و قواعد شکل یافته رفتار ( حاکمیت قوانین و مقررات و غیر شخصی بودن اداره امور . )
4-جدایی اعضای دستگاه اداری از مالکیت سازمان یا وسایل تولید .
5-استخدام کارکنان بر اساس توانایی و دانش فنی .
6-ضبط و نگهداری سوابق تصمیمات ، اقدامات و مقررات اداری .
وبر را میتوان بنیان گذار مطالعات (( سیستماتیک )) در مورد بوروکراسی دانست . یافتهها و مدل ایده آل ، روی بسیاری از دانش پژوهان و محققان علم مدیریت اثر گذاشتهاست .
واژه اروپایی بوروکراسی (Bureaucracy) از دو بخش bureau به معنی میز و دفتر کار و پسوند cracy- به معنی -سالاری ایجاد شدهاست. برابر فارسی آن یعنی دیوانسالاری ترجمهای از همین واژهاست.
[ویرایش] منبع
مدیریت کلاسیک، دکتر طالقانی
