بنه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسی English
بنه
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: افراسانان
تیره: پسته‌ایان
سرده: Pistacia
گونه: P. atlantica
نام علمی
Pistacia atlantica
Desf.
درخت بنه (کوه ناخ)
درخت بنه

بَنِه یا پسته کوهی (نام علمی:Pistacia atlantica)، (به گویش محلی لارستانی و بستکی: بُّـه ؛ کردی: دارْ بَه‌ن یا دار وَه‌ن)، درختی از سرده Pistacia است که واریته‌های مختلفی از آن وجود دارد.

واریته‌ها[ویرایش]

از این درخت سه واریته در ایران می‌روید:

این واریته در ایران در استان‌های کهکیلویه و بویراحمد، کرمان (شاه کوه، کوه جبال بارز) و سیستان و بلوچستان (۱۳ کیلومتری جنوب غرب نصرت‌آباد، کوه تفتان) می‌روید.[۱]
این واریته در ایران در استان‌های کردستان، کرمانشاه، خوزستان، کرمان، فارس، لرستان، کهکیلویه و بویراحمد و سیستان و بلوچستان می‌روید.[۲]
این واریته در ایران در استان‌های گیلان، آذربایجان، همدان، کردستان، کرمانشاه، مرکزی، کرمان، کرمان، فارس، لرستان، تهران، خراسان و سیستان و بلوچستان می‌روید.[۳]

ویژگی‌ها[ویرایش]

ارتفاعش تا ۷ یا ۹ متر نیز رسیده‌است در بعضی از مناطق کوهستانی مانند کردستان ایران به میوه آن «قزوان» می‌گویند که برای خوشبو کردن دوغ و روغن حیوانی و همچنین در درست کردن ترشی استفاده می‌کنند . درخت بنه منبع تولید شیره سقز است.سقز که در گویش کردی منطقه بانه به آن (بنِشت) گفته می‌شود صمغی به رنگ سبز خیلی روشن، غلیظ و بسیار چسبنده‌است که استفاده دارویی فراوان داشته و به عنوان یک ملین قوی در درمان یبوست و درمان ناراحتی‌های گوارشی استفاده می‌شود . ۲۵ درصد از شیره سقز حاوی روغن پرارزش و صنعتی تربانتین است که کاربردهای فراوانی در صنعت دارد . علاوه بر این از شیره سقز در تهیه آدامس، عطر، خوشبوکننده‌ها، حشره کش‌ها و در صنعت داروسازی در تهیه نرم کننده‌ها و ضد عفونی کننده‌ها استفاده می‌شود . علاوه بر این در صنعت پلاستیک سازی، تهیه واکس کفش و چرم و صنعت چاپ مورد استفاده قرار می‌گیرد . بعلت نبود صنایع تبدیلی مناسب، اکثر سقز تولیدی در ایران به خارج از کشور صادر گردیده و به عنوان مواد پایه بسیاری از صنایع فوق‌الذکر بکار برده می‌شود . اگر چه آمار دقیقی از تعداد درختان بنه در بانه موجود نیست اما تعداد آنها بین ۱۰ تا ۲۰ هزار اصله تخمین زده شده‌است . به طور متوسط از هر درخت ۵۰۰ الی ۱۰۰۰ گرم سقز بدست می‌آید که در شرایط مناسب و سالهای پرباران این مقدار بیشتر هم می‌شود .در بانه درخت بنه اغلب بصورت توده‌های مخلوط با درختان بلوط در روستاهای کانی سور، سیاحومه، دارینه، باشوان، بنه ژاژ، همزلان، ویسک، رشکی، خجک و ... مشاهده می‌شود.

میوه درخت بِنِه[ویرایش]

میوه این درخت هم‌زمان با رسیدن خرما «زامردان» میوه‌اش می‌رسد و قابل مصرف است. نوع نارس این میوه که به صورت خام و بدون نیاز به شکستن پوسته (قبل از سخت‌شدن پوسته) خورده می‌شود،بنه‌چه یا به گویش محلی در منطقه سروستان بنه‌شه خوانده می‌شود. به گویش محلی درمنطقه نی ریز نیز به بنه شک خوانده می‌شود میوه درخت بـنـِه ریز و مُدَوَر «گِرد» و کروی‌مانند و به رنگ سبز تیره‌است، و به نام برکُو معروف است. البته نوع دیگر نیز هست که کمی ریزتر است و به نام «کِهُن» معروف است. مغز میوه بنه به پسته شبیه ولی بسیار کوچک‌تر است. به دلیل سخت بودن پوست دانه آن، در شرایط عادی نمی‌توان با کاشت آن نهال تولید کرد بلکه دانه آن پس از چند سال ماندن در محیط و سایش پوسته یا ترک خوردن در یخبندان در بهار جوانه می‌زند. میوه‌اش ترش مزه و برنگ سبز تیره‌است.

در هرمزگان و حوالیِ بندرعباس آنرا "کَسودَنگ" Kasoudang و در بوشهر "کُلخُونگ" Kolkhong می‌نامند.

در کشورِ ترکیه آنرا "مِلَنجیک" Melengic می‌نامند - به صورتِ تجاری بسته بندی شده، به فروش می‌رسد و به کشورهایِ دیگر صادر می‌شود.

در مناطقی از ایران مغز میوه بنه رسیده را در پس از آسیاب یا له کردن در آب جوش ریخته و غذایی به نام آب‌بنه با آن درست می‌کنند. در استان کرمان به این غذا "قاتق بنه" گفته می شود. بنه از حبوبات بسیار گرم محسوب می‌شود و به خاطر روغنی بودن، این دانه چربی و البته انرژی بسیاری در خود دارد.

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ولی‌الله مظفریان، درختان و درختچه‌های ایران، صفحه ۱۸.
  2. ولی‌الله مظفریان، درختان و درختچه‌های ایران، صفحه ۱۹.
  3. ولی‌الله مظفریان، درختان و درختچه‌های ایران، صفحه ۲۰.

منابع[ویرایش]

  • مظفریان، ولی‌الله. درختان و درختچه‌های ایران. تهران: فرهنگ معاصر، چاپ سوم ۱۳۸۹. شابک ‎۹۶۴-۸۶۳۷-۰۳-۲. 
  • محمدیان، کوخردی، محمد ، “ «به یاد کوخرد» “، جلد دوم. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.
  • دکتر:العوده، الغفلی، راشد، (الأشجار المعمرة فی الامارات) العروبة للنشر: بیرت، چاب دوم، انتشار سال ۱۹۸۵ میلادی. (به عربی).
Pistacia atlantica
Pistacia atlantica (Ein Ovdat).JPG
Scientific classification
Kingdom: Plantae
(unranked): Angiosperms
(unranked): Eudicots
(unranked): Rosids
Order: Sapindales
Family: Anacardiaceae
Genus: Pistacia
Species: P. atlantica
Binomial name
Pistacia atlantica
Desf.

Pistacia atlantica is a species of pistachio tree known by the English common name Mt. Atlas mastic tree and as the Persian turpentine tree.[1] In Iran it is called baneh.[2] In the Canary Islands it is known as Almacigo, and in Arabic, it is called بطم (buṭm or buṭum). In southern Iran, in Bandar-Abbas in Hormozgān Province it is called kasoudang and in Bushehr it is called kolkhong. In Turkey it is commonly known as melengic. In Kurdish the tree is called darwan or daraban, and the seed is called qazwan (قەزوان )

Pistacia atlantica

Overview

It is a tree of the genus Pistacia. It is a member of the same genus as pistachio, terebinth, and mastic. The Pistacia genus ranges from shrubs to trees adapted to drought and the Mediterranean climate.

It is stronger than Pistacia terebinthus, where it is used as rootstock in Ukraine and the United States for growing Pistacia vera, but resists frost better than P. terebinthus.

It is important to combat soil erosion. It strengthens the soil, and is used for reforestation of arid and steep slopes and against landslides. It is a typical urban street tree in the Black Sea cities.

The seeds, like pistachio, are edible oil seeds, like nuts, and contain up to 60% fat. Candy made with P. atlantica in Turkish are called tsukpi pistachio. Sometimes, the immature fruit is harvested and eaten with sour milk. The plant contains a resin, used as chewing gum in Kevan, Turkey, where it is called kevove rubber tree.

The resin is used to manufacture alcohol and lacquer. Its essential oils are used in perfume industry. The leaves are rich in tannins, up to 20% in the galls caused by an aphid parasite, used as the raw material for tanning in the leather industry. The sap is dried and used as incense, and its smoke releases a pleasant smell to the local environment for celebrations and religious ceremonies, as "incense".

Description

Pistacia atlantica is a deciduous tree growing up to 7 m (23 ft) tall with branches spreading and growing erect to form a dense crown. The trunk is stout and covered in fissured bark. Old trees may have trunks measuring 2 m (6 ft 7 in) in diameter; it may take 200 years for a tree to reach 1 m (3 ft 3 in) wide.[2] The leaves are pinnate, each with seven to 9 lance-shaped leaflets.

The leaves and branches often have galls when the tree is infested with gall-producing species of aphids, including Pemphigus utricularis,[3] Slavum wertheimae, and Forda riccobonii.[4]

The tree is dioecious with male and female trees producing different types of flowers. Both types are small and greenish and fall away quickly. Monoecious and hermaphrodite trees have been seen, but are unusual.[5] The oblong, fleshy, oily fruit borne by the female tree is 6 to 8 mm (0.24 to 0.31 in) long and pink in color, ripening to blue. It grows slowly reaching 1000 years old. It has broken bark with ashen gray color. Older branches have the same design, fractured and ash color, which gives the tree a grizzled look. The leaves are oval, almost sessile, shining above, anddark green, with seven to 9 leaflets, imparipinnate with petioles a little winged, flowers in racemes lax, the male and female on different trees. The flowers are unisexual, small, discreet green, thick as pea fruit, then changing to reddish blue.[6] In colder areas the leaves in May check and fall in November. Though dioecious, in some communities males dominate the female specimens in number. It grows in oak woodlands and oak sclerophyllus. The fruits ripen from July to October, starting to bear fruit at the age of eight to 10 years, with abundant fruit after two to three years.

Distribution

It is native to a section of Eurasia from the Iranian Plateau to North Africa, where it was once common.[3] Because other trees were rare, it was the only good source of wood and was overharvested, reducing its current distribution.[3] It is a common tree in mountain forests in Iran,[3] and it is "characteristic" of the landscape in parts of Algeria outside the Sahara.[7]

The almacigo is a tree that extends from the North Africa and found in thermophilous forests, up to 600 m altitude. It is one of the few deciduous species native to the Canary archipelago. It is native of Eurasia, the Iranian Plateau, to northern Africa.[3] It is a common tree in the forests of the mountains of Iran.[3]

Uses

There are many uses for this plant. This wild pistachio is the most economically important tree in many parts of Iran, including the Zagros Mountains, where it is managed as a valuable forest tree.[2] The resin and fruit oil were historically used for a variety of medicinal purposes.[3] The resin, known in Iran as saqez, is still an important commodity.[2]

The tannins from the galls were used for tanning.[3] The pistachio fruits are a food source in the area, but the more commonly cultivated pistachio tree P. vera is more valuable for food production.[2] The raw fruits of the wild pistachio are not favored as food and are said to taste like turpentine.[8] They are about 45% oil.[7]

Cultivation

Pistacia atlantica is planted as an ornamental shadebearing and drought-tolerant landscape tree in gardens and parks.[9] In California it is imported to use as rootstock for cultivated pistachio trees (Pistacia vera).[10] Both introductions have led to its escape and current status as an occasional invasive species in California.[11]

References

  1. ^ Investigation of Drought influence on rodent food behavior and destruction of watershed in arid and semi-arid regions
  2. ^ a b c d e Pourreza, M., et al. (2008). Sustainability of wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.) in Zagros forests, Iran. Forest Ecology and Management 255 3667-71.
  3. ^ a b c d e f g h Pistacia atlantica Desf. FAO Fact Sheet
  4. ^ Martinez, J. J. I. (2008). Impact of a gall-inducing aphid on Pistacia atlantica Desf. trees. Arthropod-Plant Interactions 2:3 147-51.
  5. ^ İsfendiyaroğlu, M. & E. Özekera. (2009). Inflorescence features of a new exceptional monoecious Pistacia atlantica Desf. (Anacardiaceae) population in the Barbaros Plain of İzmir/Turkey. International Journal of Plant Production 3:3.
  6. ^ Ozenda, P. (1991). Flore et Végétation du Sahara. París:CNRS. ISBN 2-271-06230-6. 
  7. ^ a b Yousfi, M., et al. (2002). Letter to the Editor: Fatty acids and sterols of Pistacia atlantica fruit oil. Journal of the American Oil Chemists' Society 79:10 1049-50.
  8. ^ Botany Photo of the Day. UBC Botanical Garden.
  9. ^ University of Arizona CE. Pistacia atlantica
  10. ^ Jepson Manual Treatment
  11. ^ LA & San Gabriel River Council. Pistacia atlantica

External links