بعد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از بعد (کمیت))
پرش به: ناوبری، جستجو
یک نمایش دوبُعدی (تخت) از انواع ابعاد: یک نقطه صفربُعدی، یک پاره‌خط یک‌بعدی، یک مربع دوبعدی، مکعبی سه‌بعدی و یک تِسِرَکت چهاربعدی.

بُعد (در فارسی دورامون[۱]، وامون[۲] یا دورا[۳]) در معنی عادی به یک اندازه یا پارامتر گفته می‌شود که برای تعریف ویژگی‌های یک جسم به آن نیازمندیم، برای نمونه درازا، پهنا، بلندا و ژرفنا. برای بیان این اندازه‌ها در فارسی از واژه‌های عربی طول، عرض، ارتفاع و عمق هم استفاده می‌شود.

در فیزیک کلاسیک، برای یک نقطه در فضا، سه بعد فیزیکی در نظر گرفته می‌شود، ابعاد پایه در این ساختار با عبارات جلو و عقب، راست و چپ و بالا و پایین بیان می‌گردند. جابجایی در هر راستای دیگری، به کمک این عبارات و تنها با سه جهت اصلی قابل بیان هستند. انتقال به پایین، همان جابجایی منفی در راستای بالا است. برای مثال حرکت رو به بالا و جلو، یک حرکت ترکیبی است؛ یک ترکیب خطی از جابجایی در راستای بالا و جلو. در شکلی ساده، یک خط تک‌بعدی، یک سطح دوبعدی و یک مکعب را سه‌بعدی می‌نامیم. علاوه بر بعدهای سه‌گانه در فیزیک، زمان به عنوان بعد چهارم شناخته می‌شود. بعد کمیت‌های فیزیکی را در دسته‌های خاصی دسته‌بندی می‌کند و هر کمیت بنا به نوعش یکای ویژه خود دارد.

جهان چند بعدی[ویرایش]

از علوم فیزیک جدید اینگونه برداشت می شود که جهان فقط از سه بعد تشکیل نشده بلکه ابعاد گسترده تر از آنند. مثلا نظریه ریسمان انیشتین برای تحقق نیاز به 26 بعد دارد. [۴][۵] در این صورت زمان فقط تعریف ما از بعد چهارم است نه تعریف اصلی آن. همانطور که نظریه ریسمان بر این باور است که در بیست شش بعد، 25 بعد فضایی و 1 بعد زمان وجود دارد.

اما نظریه خمیدگی جهان چیزدیگری می گوید. سطح دوبعدی کره ماه را در نظر بگیرید، دنیای دوبعدی که در جهت بعد سوم خم شده. حال این حالت را برای جهان تصور کنید. فضای سه بعدی که در جهت بعد چهارم خم شده است.[۶] حال چرا باید چنین تصوری از دنیا داشته باشیم. يك جهان دو بعدي بايستي يا بي‌نهايت باشد و يا داراي مرزهاي پاياني. و ليكن اگر همان جهان دو بعدي، در واقع سطح يك كره سه بعدي باشد، عليرغم نداشتن هيچ گونه حد و مرزي، در عين حال بي‌نهايت نيز نيست. با این تفاسیر دنیا سه بعدی ما حد و مرزی ندارد، ولی بی نهایت هم نیست. البته باید گفت این نظریه ای است که هنوز اثبات نشده.

دنیای بی نهایت و بدون مرز[ویرایش]

اگر جهان خمیده نباشد چه.[۷] اگر جهان خمیده نباشد آیا می توان گفت بی نهایت است. یا اینکه جهان ما مرزی دارد که تاریک است و ما از دیدن آن ناتوانیم. اگر مرزی وجود نداشته باشد و خمیدگی فضا هم واقعیت نداشته باشد، آیا می توان گفت جهان بی نهایت است؟

در واقعیت هیچ دنیای دوبعدی وجود ندارد، حداقل قابل درک نیست. و لزوما جهان سه بعدی ظرفی برای جهان دو بعدی نیست. می توان گفت که جهان چهار بعدی هم می تواند جهان دوبعدی را در خود جای دهد. و توجه به این موضوع مهم است که دنیای دوبعدی باید تولید شود. اگر فرضیه خمیدگی جهان را رد کنیم و همان تعاریف قبلی را برای دنیا بکار ببریم (یعنی دنیا یا باید مرزی داشته باشد یا بی نهایت باشد) چگونه می توان دنیای سه بعدی بی نهایت را در دنیای چهاربعدی پدید آورد. حد و مرز دنیا چگونه قابل تعریف است. بازی ویدئویی ای را تصور کنید که در آن سیارات بسیاری وجود دارد و شخصیت بازی با امکاناتی که بازی به آن می دهد با هوش مصنوعی مشابه هوش انسان می تواند در این دنیا آزادانه سیر کند. کسی که بازی را مشاهده می کند همیشه می تواند شخصیت بازی را مشاهده کند ولی برعکس آن تعریف نشده. او میتواند در جهانش تا حدی که برایش تعریف شده سیر کند، ولی اگر او به پایان دنیای خود برسد بستگی به تعریف بازی می تواند به آن سوی جهان منتقل شود و یا اینکه به مرزی تاریک برسد. شاید از خود بپرسد که آیا خالق من پشت این مرز قرار دارد یا اینکه در دنیای من زندگی می کند. در حالی که خالق او خارج از تصورات او و بدون اینکه متوجه شود او را می بیند. البته این هم نظریه ایست که فقط بیان شده از نویسنده.


صفر بعدی[ویرایش]

دنیای صفر بعدی در واقع نقطه ایست که دارای اندازه نیست و فقط یک تعریف است. خط در دنیای یک بعدی به اتصال دو نقطه هندسی گفته می شود که تنها یک مفهوم هستند و هیچ بعدی ندارند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، "Dimension"، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ چهارم سپتامبر ۲۰۰۶).

در ریاضیات وفیزیک بعد یک فضا یا شی به صورت غیر رسمی کمترین مختصات لازم برای نمایش ان دران است.