بشقاب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بشقاب چهارصد ساله کرمان ایران

بُشقاب، تابک یا دوری ظرفی است معمولاً دایره شکل، کم عمق، دارای کف صاف و پهن. بشقاب به منظور صرف غذا (و گاهی مقاصد تشریفاتی و تزئینی) به کار می‌رود.

پیرامون واژه[ویرایش]

واژه بشقاب ماخوذ از زبان ترکی (بُش: خالی، قاب: ظرف) است.[۱][۲] در گذشته در پارسی به بشقاب، دوری (dowri) می‌گفتند.[۳] امروزه نیز همچنان در پارسی محلی بشقاب بزرگ را دوری می‌گویند. از دیگر واژه‌های پارسی معادل بشقاب، شیلان یا شیلانه[۴][۵] ، بَزمِه[۶] و لب‌تخت[۷] می‌باشد.

در قدیم به‌ویژه بشقاب‌های بزرگ لبه‌دار را دوری، پردل، و رکابی می‌گفتند.[۸][۹] در پارسی، بشقاب سفالی و سوپ‌خوری، سُکُر (یا سُکوره، سُکُرجه، اُسکُر، اُسکُرچه)[۱۰][۱۱][۱۲]، بشقاب بزرگ زکنج[۱۳]، بشقاب کوچک بَزمَک[۱۴]، بشقاب کشیده دیس[۱۵]، بشقاب ژرف گِردَنَه[۱۶]، بشقاب چوبی چپین[۱۷]، و بشقاب پهن تبرک یا گرباک[۱۸] نامیده می‌شده است.

جالبتر اینکه در ترکی استانبولی به بشقاب تابک گفته می شود که دیس پهلوی تابه فارسی می باشد.[۱۹]

انواع[ویرایش]

بشقاب ایرانی، هزاره اول قبل از میلاد

بشقاب‌ها از مواد گوناگونی چون چینی، ملامین، بلور، پلاستیک، سرامیک،[۲۰] آرکوپال و حتی استیل ساخته می‌شوند.[۲۱] اندازه، شکل و عمق بشقاب‌ها بسته به نوع کاربرد آن‌ها (پیش‌غذا، غذای اصلی، سوپ‌خوری، میوه، و دسر) متفاوت است. غذا پیش از توزیع در بشقاب معمولاً در دیس کشیده می‌شود.[۲۲]

بعضی از بشقاب‌ها فقط به عنوان وسیله تزئینی کاربرد دارند.[۲۳] برخی از بشقاب‌ها نیز در شکل‌های دیگری بجز دایره (مثلا مربع) تولید می‌شوند. نوعی از بشقاب با قابلیت نگهداری لیوان و قاشق و حمل همه این‌ها با یک دست به شکل آرگونومیک طراحی شده است.[۲۴] همچنین طرح هایی در دست است تا بشقاب‌های گرم شونده به تولید برسند.[۲۵]

مجموعه[ویرایش]

نمایش بشقاب چینی عتیقه در استانبول ترکیه

برخی علاقه‌مندان، به جمع آوری بشقاب اقدام می‌کنند. جمع‌آوری بشقاب به عنوان مجموعه برای نخستین بار توسط یک انگلیسی-هلندی در سال ۱۸۰۰ میلادی صورت گرفت.[۲۶]

بشقاب‌درمانی[ویرایش]

یک بشقاب ایرانی از روزگار بوییان.

بشقاب‌درمانی روشی است که با استفاده از آن، گرفتن رژیم غذایی ساده تر می‌شود. در این روش در درجه اول از بشقاب (و قاشق) کوچکتری برای صرف غذا استفاده می‌شود و در مرحله بعد، رنگ بشقاب، آبی انتخاب می‌شود. رنگ آبی بشقاب موجب کاهش اشتها می‌گردد.[۲۷][۲۸]

منابع[ویرایش]

  1. دهخدا. «ظرف». لغتنامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
  2. Wikipedia, the free encyclopediaPlate (dishware) (بازدید: ۱ nov ۲۰۰۹)
  3. دهخدا: سکرجه
  4. کزمُسرِفی به رنگ مصوّر ندیده است - بر طاق خانه‌اش زده شیلان کشیده است (سلیم)
  5. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب».
  6. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب».
  7. دهخدا. «بشقاب». لغتنامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
  8. دهخدا. «دوری». لغتنامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
  9. دهخدا. «بشقاب». لغتنامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
  10. دائرةالمعارف اسلامی، سرواژهٔ ابومطهر ازدی و لغت‌نامه دهخدا سرواژه‌های اسکرجه، اسکره و سکرجه.
  11. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب سفالی».
  12. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب سوپ خوری»، (مأخوذ از فرهنگ برهان).
  13. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب بزرگ».
  14. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب کوچک».
  15. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب کشیده».
  16. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب ژرف».
  17. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب چوبی».
  18. فرهنگ پارسیمان، سرواژهٔ «بشقاب پهن».
  19. http://tr.wikipedia.org/wiki/Tabak_%28e%C5%9Fya%29
  20. Wikipedia, the free encyclopediaPlate (dishware) (بازدید: ۱ nov ۲۰۰۹)
  21. «تندرستي با كاسه و بشقاب». سلامت نیوز. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
  22. Wikipedia, the free encyclopediaPlatter (dishware) (بازدید: ۱ nov ۲۰۰۹)
  23. Wikipedia, the free encyclopediaPlate (dishware) (بازدید: ۱ nov ۲۰۰۹)
  24. «بشقاب، قاشق، ليوان». مجله منزل. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
  25. «غذایی گرم و لذيذ با بشقاب رسانا». معاونت دانشجویی دانشگاه الزهرا. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
  26. Wikipedia, the free encyclopediaPlate (dishware) (بازدید: ۱ nov ۲۰۰۹)
  27. آقامیری. «بشقاب درمانی». سایت تبیان. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
  28. «بشقاب درمانی برای لاغر شدن». سایت نگاهک. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۸۸. 
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بشقاب موجود است.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بشقاب موجود است.