شهرستان رومشگان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از بخش رومشکان)
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان رومشگان
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان لرستان
مرکز شهر چقابل
سال شهرستان شدن ۱۳۹۲


شهرستان رومشگان یکی از شهرستان‌های استان لرستان است که در جنوب غرب این استان قرار گرفته و آب و هوای معتدل کوهستانی دارد. مرکز آن شهر چقابل است و کار مردمش بیشتر کشاورزی و دامپروری است. ساکنان رومشگان با زبان لری و لکی مکالمه می‌کنند.

این شهرستان تا سال ۱۳۹۲ یکی از بخش‌های تابعه شهرستان کوهدشت بود که با مصوبه هیات دولت در اردیبهشت ۱۳۹۲ به شهرستان ارتقا یافت. و در نهایت در بهمن ماه ۱۳۹۲ فرمانداری این شهرستان به صورت رسمی افتتاح شد.

شهرستان رومشکان با مرکزیت شهر چغابل با طول جغرافیایی ۳۰ درجه و۴۷ دقیقه وعرض جغرافیایی ۱۷ درجه و ۳۳ دقیقه و ارتفاع ۱۰۹۵ متر از سطح دریا و در ۴۶ کیلومتری جنوب غربی شهرستان کوهدشت و ۲۶ کیلو متری غرب شهرستان پلدختر و هم مرز با استان ایلام واقع شده است

جمعیت[ویرایش]

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش رومشکان در سال ۱۳۸۵ برابر با ۳۵۶۰۶ نفر بوده است که از این میان ۱۷۷۲۱ نفر مرد و بقیه زن بوده اند. این بخش ۷۴۲۷ خانوار دارد[۱]. جمعیت این شهرستان بر اساس سرشماری سال 90 معادل39806 نفر می باشد

تقسیمات سیاسی[ویرایش]

بخش سوری مشتمل بر حدود 22 روستای دارای سکنه مبباشد مرکز این بخش روستای سوری یا(قاطرچی سابق)می باشد ساکنین این بخش مردمی مهمان نواز و خونگرم هستند کوه زیبای ویزنهار در ضلع جنوب غربی مرکز بخش واقع شده است

باستان شناسی و آثار تاریخی[ویرایش]

  • علت نام گذاری

دو نظریه عمده برای نام گذاری این منطقه وجود دارد:

نظریه اول

به گفته ی بزرگان این منطقه علت نام گذاری این منطقه به اسم (رومشکان) این بوده است که این منطقه محل شکست امپراتوری روم شرقی از امپراتوری ایران بوده است . رومشکان از دو کلمه روم و شکان تشکیل شده است که کلمه ی روم به معنی امپراتوری روم شرقی میباشد و شکان به معنی شکست وشکستن است که اگر معنی این دو کلمه را در کنار هم بگذاریم جمله ی شکست امپراتوری روم شرقی بدست می آید.به همین دلیل است که این منطقه را رومشکان می نامند.

نظریه دوم

عده ای دیگر بر این باو هستند که در زمان جنگ های ایران و امپراطوری روم شرقی (بیزانس) تعدادی از اسرای رومی را در این منطقه اسکان داده اند. و از ترکیب دو کلمه روم و اسکان کلمه رومسکان ایجاد شده و به مرور به رومشکان تبدیل شده است. از نظر نگارنده نظریه دوم به واقعیت نزدیک تر است. امروزه در رومشکان روستایی به‌نام رومیانی نیز وجود دارد. اما در ادامه کتیبه‌ی شاپور ساسانی آمده‌است‌که؛ ایشان اسرای رومی را پس از این‌که در کسته‌های سراسر ایران‌شهر اسکان داد، از میان آن‌ها معماران را در ساختن اماکن و بناهای مجلل عام‌المنفعه به کار گماشته است. اکنون مطالعات دانشمندان باستان‌شناسی در منطقه زاگرس‌مرکزی، کوهدشت و ته‌رهان، نفوذ فرهنگ و هنر رومی را در میان یافته‌های باستان‌شناسی به اثبات رسانده‌اند. بنابراین احتمال می‌رود که واژه رومشکان به معنای لغوی آن – رومیان شکست خورده – باشد که در اوایل دوره ساسانی در منطقه مستقر شده‌اند.

  • چغابل

از مهمترین آثار باستانی شهر،تپه معروف چِغابَل(چغا به معنی تپه، بل به معنی بلند)در شمال شهر است. که قدمت آن به پیش از تاریخ میرسد وجزو آثار ثبت شده در استان است.نام چغابل نیز از همین تپه گرفته شده است؛این تپه حدود۲۵ متر بلندی وحدود۲۰۰ متر قطر دارد وبر روی آن ودر اطرافش آثار سفالی مطعلق به دوران پیش از اسلام ،سفال های منقوش،سنگ های چخماق وآثار تاریخی دیگر مانند ظروف پایه دار سفالی بدست آمده است

غار کلماکره در شرق یکی از آخرین دره های صخره ای کوه آهکی َمِله واقع شده است. این غار در سال ۱۳۶۸شمسی به طور اتفاقی کشف شد واز آن به عنوان یکی از شش گنجینه بزرگ کشف شده در جهان یاد می کنند. حوضچه های پر از آب ، دهلیز هل وحفره هایی که مکان مخفی کردن اشیا درون غاربوده از جلوه های منحصر به فرد غار باستانی کلماکره به حساب می آید که به صورت اتفاقی توسط یک شکارچی کشف شده است. مجسمه های این غار عمدتاً نقره ای وشامل اشکال حیوانات وحشی،تنگ های نقره ای با برجستگی های بسیار زیبا، ریتون وسکه های طلا ونقره هستند که حدود۱۱۴شی از آن گنجینه بزرگ ،اکنون در موزه فلک الافلاک خرم آباد نگهداری می شود.

اشیای تاریخی گنجینه کلماکره به واسطه ظرایف هنری فوق العاده ای که درب ساخت آنها به کار رفته است هر یک به اندازه گنجینه ای ارزشمند هستند.اشیا غار کلماکره به پادشاه خاصی تعلق ندارد اما در خزانه هخامنشیان در شوش نگهداری می شد تا اینکه کوروش بابل وبین النهرین را به تصرف خود درآورد وتمام خزائن را از معابد بابل به خزانه انتقال داد تا زمان حمله اسکندر که به دستور پادشاهی شوش،گنجینه این پادشاهی را از شوش که پایتخت زمستانی هخامنشیان بود به کوه هایی که غار کلماکره در آن قرار داشت بردند وچهار نگهبان مامور محافظت از این گنجینه شدند

این دژ در شهرستان رومشگان واقع شده و تماماً از سنگ ساخته شده است . سبک و نوع طاق آن با سایر آثار موجود در استان متفاوت است سنگهای بکارگرفته شده در این بنا بصورت حجاری شده و قلوه سنگ می باشد . دمورگان این اثر را از آثار دوره ایلامی می داند اما بنا بیشتر خصوصیات معماری ساسانی را دارد . بیشتر قسمتهای آن در زیر خاک مدفون است . به احتمال زیاد در قسمت جنوبی آن آتشکده ای وجود داشته است

  • رومشکان از دیدگاه کاوش‌های باستان‌شناسی

سال‌های بین دو جنگ جهانی و قبل از وقایع ۱۳۲۰ ش، دوره‌ای از فعالیت‌های باستان‌شناسی در ایران و یکی از مناطق مورد مطالعه سرزمین لرستان بود. فعالیت‌های باستان‌شناسی در منطقه‌ی کوهدشت و ته‌رهان شواهدی از اوضاع پیش از تاریخ و استقرارگاه‌های آن دوره و دوره‌های تاریخی و اسلامی به ما عرضه می‌کند. نخستین مطالعات و بررسی‌های باستان‌شناسی در مکان‌های باستانی دره‌ی رومشکان ته‌رهان در سال‌های ۳۶ – ۱۹۳۴ م با فعالیت‌های هیئت هلمز به سرپرستی آقای پروفسور اریک‌اشمیت از دانشگاه شیکاگو انجام گرفت. فراهم شدن بودجه‌ی عملیات حفاری هلمز که در اختیار موسسه آمریکایی مطالعات هنر و باستان‌شناسی ایران قرار گرفته بود به آقای اشمیت واگذار شد. آقای اشمیت در ۲۶ اکتبر ۱۹۳۴ برابر با ۱۳۱۳ ش از سوی آقای علی‌اصغر حکمت وزیر معارف وقت، با مجوزی تحت عنوان گمانه‌زنی در دره‌ی رومشکان کار خود را آغاز کرد. بنابراین در سال ۱۹۳۴ اشمیت به سرپرستی هیئت هلمز به بررسی مقدماتی منطقه می‌پردازد. آن‌ها با راهنمایی سیف‌الله‌خان غضنفری امرایی، پسر رئیس وقت دره‌ی رومشکان، تعدادی از محوطه‌های باستانی را مورد بازدید قرار می‌دهند و طی هفت روز منطقه‌ی رومشکان و سیمره را بررسی می‌کنند. در ادامه نوشته‌های اشمیت آمده که در اکتبر سال ۱۹۳۵ م تپه‌های رومشکان برای کاوش‌های آزمایشی انتخاب شدند. کاوش در رومشکان مقدار زیادی اطلاعات و آثار فرهنگی به دست داد: هر روز صبح هنگام پرواز با هواپیما بر فراز برجستگی باشکوه چشم‌انداز کوهستان در برخورد با اولین پرتوهای خورشید سکوت سپیده‌دم را می‌شکست. از رومشکان در تمام جهات شعاع می‌زدیم. ما مجبور بودیم هر هفته مراتب و موقعیت کار را به مرکز لرستان اعلام کنیم. در این زمان فرماندار نظامی لرستان سرهنگ رزم‌آرا است.

در ششم اکتبر سال ۱۹۳۵ در یک بررسی هوایی تپه‌ی چغابل بزرگ‌ترین و مرتفع‌ترین تپه‌ی باستانی منطقه توجه ما را به خود جلب می‌کند. چغابل مهم‌ترین محوطه باستانی دره‌ی رومشکان است و ما حتا برای گمانه‌ای آزمایشی هم در این تپه وسوسه‌انگیز اقدام نکردیم زیرا این تپه برای گمانه‌زنی بزرگ‌تر از آن است که هدفی برای بررسی یک منطقه کامل باشد. راس تپه دارای یک باروی تاریخی (احتمالاً ساسانی) است در حالی که پایین‌ترین طبقه آن مسلماً از دوره‌های پیش از تاریخ انباشته شده است.

کموترلان مقصد اصلی هیئت در رومشکان است. حفاری آن در ۱۵ اکتبر تا ۴ نوامبر ۱۹۳۵ با کمک کارگران لر اهل رومشکان انجام شد. در کمترلانI قبر پیرمردی با تبرکوچک از مفرغ و گوشواره‌ای بزرگ به دست آمد. در سمت راست جمجمه، یک کاسه مفرغی قرار داشت. قبر زنی جوان تعدادی مهر استوانه‌ای و سفال‌های دوران اوروک-جمدت نصر و یک مهر استوانه‌ای مربوط به دوران‌آهن از جمله آثار به دست آمده بودند. به طور کلی کمترلانI آثاری از ۳۰۰۰ پ م تا ۵۵۰ پ م را در خود جای داده است. کمترلانII محوطه‌ایست صاف و گورستانی جدیدتر است. قدمت قبور طبق سفال‌های به‌دست آمده مربوط به گیان IVe تا گیانIII یعنی ۲۰۰۰ تا ۱۶۰۰ پ م می‌باشد. مشابهت‌هایی بین آثار کمترلان II با آثار دوره‌ی لارسا و بابل‌قدیم در بین‌النهرین مشاهده شده است.

چغاسبز محوطه بعدی بود که حفاری در آن به صورت پله‌ای انجام شد. بقایای معماری، قبور و دیگر آثار به دست آمده از نوع آثار دوران گیان V تا دوران آهن بودند. نوع معماری سنگی بود و قبور سنگی حاوی ظروف سفالی و مسی بودند و مهرهای دوران ایلام جدید و پیکره‌های سفالی انسان و حیوان از دوران آهن از دیگر آثار به دست آمده از این تپه بودند. تپه میرولی در ۳ کیلومتری شمال چغاسبز در پای کوه سه دنو یا سه دندان واقع است. این تپه دارای قبوری سنگی با سقف خرپشته‌ای بودند. قبور یا خانوادگی بودند یا برای چندین نسل از آن‌ها استفاده شده بود. ظروف در ته گور بودند و تخته سنگ‌های بزرگ سقف خرپشته‌ای آن‌ها را تشکیل می‌داد که بر فراز دیواره‌های صخره‌ای قرار داشتند. قبور میرولی به دو دوره تعلق دارند. ۱- قبور اوایل عصر مفرغ هم‌زمان با شوشD 2- قبور اواخر عصر مفرغ هم‌زمان با گیانII . و این مختصری بود از چگونگی باستان‌شناختی رومشکان با توجه به کاوش‌های هیئت هلمز، و حاصل این کاوش‌ها در کتاب پرواز بر فراز شهرهای باستانی ایران و چند کتاب دیگر نوشته آقای اریک اشمیت به چاپ رسیده است.

سرانجام در ۲۴ نوامبر ۱۹۳۵ م کاروان هیئت کاوش، دره‌ی رومشکان را به سوی ری ترک کردند. به گفته‌ی اشمیت با این‌که بارها هواپیما به خرم‌آباد فرستاده شده بود ولی حدود ۳۰ راس چارپا اشیای به دست آمده از حفریات را با خود حمل می‌کردند. این اشیا صدها ظرف‌کامل یا قابل وصالی را در بر می‌گرفت که از قبور محوطه‌هایی چون کمترلانI و II ، چغاسبز، تپه میرولی و چندین نقطه دیگر به دست آمده بود. اشمیت در ادامه چنین تشریح نموده است که؛ در اطراف چغابل روستایی نوبنیاد با خانه‌های خشتی نزدیک تپه وجود دارد. اما در تابستان روستایی لر که هنوز به پیشرفت خود از زندگی چادرنشینی و یک‌جانشینی موجود خو نگرفته، ترجیح می‌دهد در پناهگاه‌های بیشه‌ای به نام کولا که با عجله ساخته شده زندگی کند. کولا سرپوشی است که تا حدودی با سیاه چادرهای روزهای چادرنشینی وی، خویشی دارد. در بین آنان کسانی وجود دارند که کلاه نمدی مخروطی بافته شده در لرستان را با کلاه فرنگی یا غربی عوض کرده بود. این تغییر کلاه در خط سیر سیاست مدرنیزه کردن در این زمان انجام شده بود. سیاست دولت، بومیان را برای یک‌جانشینی و کشاورزی، تحت فشار گذاشته است.

جمعیت[ویرایش]

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان رومشکان در سال ۱۳۸۵ برابر با ۳۵۶۰۶ نفر بوده است که از این میان ۱۷۷۲۱ نفر مرد و بقیه زن بوده اند. این شهرستان ۷۴۲۷ خانوار دارد[۱]. جمعیت این شهرستان بر اساس سرشماری سال 90 معادل 39806 نفر میباشد لطفا اصاحیه بزنید با تشکر

پوشش گیاهی و گونه های جانوری[ویرایش]

از لحاظ زیست گاه طبیعی شهرستان رومشکان دارای زیست گاه متنوعی میباشد که میتوان موارد ذیل را نام برد:

از لحاظ سر سبزی وپوشش طبیعی دارای انواع درختان بلوط،بنه،انجیر کوهی،بادام کوهی،چنار و... میباشد. وبرای کاشتن درختان گردو،انار،زرد آلو،انجیر، زیتون، سیب،توت و... نیز مناسب است.

از لحاظ گوناگونی زیست جانوری حیوانات ذیل در کوه های این منطقه زندگی میکنند:

روباه – خرگوش – گرگ – کفتار – گراز – سمور – جوجه تیغی – خرس – قوچ ومیش – بز کوهی – کبک – قرقاول – تیهو و... .

جستار های وابسته[ویرایش]


منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 

الگو:شهرستان رومشگان