بحث و بیت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

بحث و بیت گونه‌ای از مشاعره ادبی می‌باشد که در میان مردم سیستان رواج دارد؛ [۱] قالب شعری آن سیتک ( دوبیتی ) و ساز همراه آن دایره است . هر چند بسیاری از سیستانیان بدون دایره نیز بحث و بیت می‌کنند . [۲]

بحث و بیت رجز خوانی‌های عاشقانه‌ای ست که گاه دو دلداده به بهانه ی بحث و بیت، رازهای ناگفته ی خویش را وا گو می‌کردند تا از این طریق به گوش یار او برسد . یا رجزی ست که سرگشته‌ای گمنام برای رویارویی با زندگی، طبیعت و سنت می‌خوانده‌است . این رجزخوانی‌ها در گذشته به چند طریق اجرا می‌شده‌است .

بیشتر بحث و بیت‌هایی که در هنگام کار کردن، اجرا می‌شدند، بحث و بیت‌هایی بدون دایره بودند . در این جا بحث و بیت کردن تنها برای لذت بردن نبوده‌است بلکه می‌توان آن را نوعی رویارویی با دشواری کار، تشنگی، گرسنگی و حس نکردن گذر زمان پنداشت . معمولاً یا دو به دو و یا به صورت گروهی اجرا می‌کردند و آنقدر ادامه می‌دانند تا یکی و یا گروهی تسلیم گروهی دیگر می‌شد . در آغاز یکی به نمایندگی از گروهش دوبیتی ای را می‌خواند و بایستی گروه دیگر دوبیتی ای با همان مفهوم که به نوعی پاسخی به گوینده ی پیشین باشد را تکرار کند . به این ترتیب این هماوردی تا تسلیم یکی از گروه‌ها ادامه می‌یابد .

بحث و بیت به همراهی دایره شور و نشاط بیشتری دارد . سیستانیان دایره را دو گونه می‌نوازند . یکی سر دستی و دیگری سر پایی . سر دستی معمولن بیشتر برای ریتم‌های آرام است و سرپایی برای ریتم‌های تند تر . هرچند گاه برای تفنن با سرپایی نیز ریتم‌های آرام تری را می‌نوازند . در بحث و بیت، بیشتر از شیوه ی سر دستی بهره می‌گیرند تا سرپایی . [۳]

برای بحث و بیت دو گونه اصلی می‌توان قائل شد؛ یکی همان شیوه ی رایجی که دو نفر و یا دو گروه با انتخاب ریتم شناخته شده، آن را اجرا می‌کنند و دیگری شیوه ی بسیار پرهیجان تر، ریتمیک تر و پر تحرک تری که همراه با حرکت کردن میدان داران بحث و بیت کننده از نقطه‌ای به نقطه‌ای دیگر است . در این شیوه دو نفر که قرار است بحث و بیت کننده باشند، در دو سوی که معمولن در درازنای اتاقی ست دایره در دست، روی زانو به گونه‌ای آماده باش می‌ایستند و پس از آغاز بحث و بیت روی زانو به سوی دیگر اتاق در جهت مخالف هم حرکت می‌کنند و ضمن حرکت، هم دایره می‌زنند و هم به نوبت بیت هایشان را می‌خوانند و تماشاگران نیز کنار دیوارها آنان را همراهی می‌کنند . هنگامی که به انتهای اتاق رسیدند در همان حالت خواندن و نواختن، دور می‌زنند . این چرخه آنقدر ادامه می‌یابد تا یکی از نفس بیفتد و دیگری قهرمان میدان دایره و دل شود .[۴]

نمونه‌ای از بحث و بیت :

شروع کننده :

رسیدو ور سر رود ادیمی سلام علیکو ای یار قدیمی
بگوفتو دخترک بوسه وه مه ده مگه کوری که بابایوم ندیدی

جواب دهنده :

بیایه بگذره مثل امئشه اگه یگ بوسه مه دادی چه مه شه؟
اگه یگ بوسه مه دادی وه عاشق وه فردای قیامت کم نمه شه

شروع کننده :

دل از مه، چشم ِ مست ِ دلبر از تو لب خشکیده از مه، کوثر از تو
بت یارم، دو ابرویت دو خنجر سر از مه سینه از مه، خنجر از تو

جواب دهنده :

وه قربون سرای زینه زینه وه قربون سر و چشم سکینه
اگه دونو تو ره بر مه نمیده دو دس بر سر زنو خنجر وه سینه

پانویس[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]