بایبورت (به ترکی استانبولی: Bayburt) شهری است در شمال شرقی کشور ترکیه که در استان بایبورت واقع شدهاست. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۸ میلادی ۳۲٬۰۲۰ نفر و بر اساس برآوردهای سال ۲۰۰۹ میلادی ۳۲٬۱۴۱ نفر میباشد.[۲][۳] این شهر مرکز استان بایبورت بوده و در کنار رود چوروخ در ارتفاع حدود 1150 متری واقع است. بایبورد به لحاظ قرار گرفتن در مسیر جاده ای که طرابزون را در شمال غربی به ارزروم در جنوب غربی و سپس به ایران متصل می کرد، از دیرباز اهمیت داشست و امروزه با شبکه راه های فرعی به آبادیهای واقع در حوزه یشیل ایرماق در ارزنجان (گوموشخانه و بندر ریزه در کرانه دریای سیاه) وصل می شود. شهر بایبورد در جنگ بین الملل اول بر اثر ورود سربازهای روس آسیبهای فراوان دید. در تقسیمات کشوری اوایل حکومت عثمانیها بایبورد اغلب مرکز قضا یا سنجق شمرده می شد. این شهر دارای مسجد جامع کبیر (متعلق به دوره سلجوقیان) و مسجد جامع یاقوتیه است. آثار باستانی مهم آن عبارتند از: قلعه بایبورد و مساجد جامع، مقبره شهید عثمان و طاش خان (کاروانسرای سنگی).
بایبورد در منطقه ای قرار گرفته که در قدیم خلدی ها، از اقوام غیر آرایی و سامی، در آنجا زندگی می کردند. ظاهراً به همین سبب است که امروزه مردم ساحل نشین، ساکنان بایبورد را "خلد" می نامند. نام بایبورد در اسناد سده های نخستین میلادی، در کشمکشهای زمینداران ارمنی با یکدیگر، به عنوان موضع مستحکمی بصورتهای پایپرت (Paypert) و پاپرت (Papert) ضبط شده است. به نوشته مارکوارت (ص 437) سلسله ارمنی بگراتیان نیز از بایبورد بوده اند که در ایالت اسپر (اسپیر) قرار داشت. در امپراتوری روم شرقی این شهر "بایبردون" خوانده می شد و یوستی نیانوس (565-527) در آن استحکاماتی ساخته بود. خرابه های قلعه یوستی نیانوس هنوز هم از بالای تپه ای واقع در سمت چپ رود چوروخ دیده می شود. در طی جنگهای روس و عثمانی این قلعه بکلی ویران شد. بایبورد از نخستین مناطقی است که ترکها در آناتولی فتح کردند و در آن مستقر شدند.
جستارهای وابسته[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، ب 2، زیر نظر غلامعلی حدادعادل، تهران، 1375: ISBN 964-447-002-8
