بافت (هنر)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بافت‌های گوناگون در تابلوی تراس کافه در شب اثر وان گوخ.

بافت در هنرهای تجسمی مانند نقاشی، عکاسی و گرافیک یکی از مشخصه‌های مهم اثر و از اصول زبان بصری است.[۱][۲]

بافت‌های ترسیمی را می‌توان با تغییر تراکم، تکرار و ترکیب خط‌ها، یا با ترکیب‌های مختلف تیره-روشنی و لکه‌های رنگ ایجاد کرد. همچنین استفاده از ابزارهای مختلف نقاشی بافت‌های گوناگونی می‌سازد[۳]. بافت‌های مختلف موجب حساسیت بخشیدن به سطح‌های گوناگون در اثر می‌شوند[۴]. هنگام مشاهده تابلو تنها تیرگی-روشنی‌ها دیده نمی‌شوند، بلکه حس بینایی و لامسه با هم ترکیب شده و نرمی، خشنی، سردی، سکون و … احساس می‌شود[۵].

بافت بصری[ویرایش]

بافت بصری کاملا دو بعدی است.این بافت همانطور که از نامش پیداست با چشم مشاهده و درک می شود.البته ممکن است حس لامسه را نیز تحریک کند.بافت های بصری را می توان به سه نوع تقسیم کرد.

بافت تزئینی:این بافت برای تزئین سطح به کار می رود و تابع شکل است.این بافت را می توان با دست یا وسایل مخصوص به وجود آورد.بافت تزئینی ممکن است بسیار منظم یا نا منظم باشد اما معمولا نظمی نسبی دارد.

بافت خود جوش:بافت خود جوش حالت تزئینی ندارد،بلکه جزئی از روند خلاقیت بصری است.شکل و بافت از هم جدا نیستند،زیرا بافت روی سطح نیز نوعی شکل محسوب می شود.فرم های دستی یا اتفاقی اغلب بافتی خود جوش دارند

بافت مکانیکی:بافت مکانیکی بافتی نیست که با ابزار ترسیم مکانیکی مانند خط کش و پرگار رسم شده باشد،بلکه بافتی است که وسایل مکانیکی خاصی آن را به وجود آورده است بنابراین تابع الزامی شکل نیست.رگه های بافت در عکس یا ترام که اغلب در چاپدیده می شود،مثال های خوبی از این نوع بافت است.بافت مکانیکی در طرح های چاپی و گرافیک رایانه ای نیز دیده می شود.[۶]

بافت قابل لمس[ویرایش]

بافت قابل لمس بافتی است که نه تنها با چشم دیده می شود،بلکه با دست هم لمس می شود.این بافت از روی سطح دو بعدی بلند می شودو حالت نقش برجسته سه بعدی پیدا می کند.

به طور کلی تمام سطوح،بافتی قابل لمس دارند،زیرا می توان آن ها را لمس کرد.سطح بسیار صاف انواع کاغذ و جوهر و رنگ های کاملا یک دست ویژگی های خاصی دارند که با حس لامسه درک می شوند.می توان گفت که در طراحی دو بعدی سطوح خالی یا چاپی و نقاشی یک دست ،بافت بصری ندارند اما همواره دارای بافت قابل لمس کاغذ،جوهر یا رنگ هستند.[۷]

بافت در انواع نقاشی[ویرایش]

برای نقاشان امپرسیونیست کیفیت تصویری بافت رنگی که از ضربات قلمو بر روی بوم بوجود میاید ارزش خاصی داشت. از میان نقاشان این سبک می‌توان به پل سزان ،ونسان وانگوگ اشاره کرد. همچنین نقاشان دیگری چون پل سینیاک و ژرژسورا که به شیوهٔ نئوامپرسیونیسم مربوطند، با قرار دادن نقطه‌های رنگی درکنار هم، بافت رنگینی را ایجاد میکردنند تا علاوه بر جنبه‌های بصریه ناشی از ترکیبات رنگی، از نظر بافت نیز کیفیت تصویری بخوصوصی را بدست آورند. امامهمترین تحول در رابطه با بافت زمانی است که برای اولین بار ژرژ براک و پابلو پیکاسو علاوه بر استفاده از مواد رنگی مرسوم اشیاء جدیدی مانند سطوح کاغذ روزنامه و دانه‌های شن در نقاشی خود بکار گرفتند و علت این عمل واضح بود زیراکه جلوه انواع بافت‌های زبر و خشن، براق و صیقلی، نرم و لطیف هر کدام از کیفیات بصری خاص برخوردارند[۸]..

بافت در عکاسی[ویرایش]

در هنر عکاسی، با پدید آمدن مکروفتوگرافی (به ویژه عکاسی هوایی) و میکروفتوگرافی (عکاسی ذره‌بینی) دید تازه‌ای به بافت‌های اثر ایجاد شد که پیش از این انسان بدان دسترسی نداشت[۲].

بافت در مجسمه‌سازی[ویرایش]

در مجسمه‌سازی مدرن عملکرد بافت در خلق آثار هنری اهمیت دیگری دارد، خصوصا هرگاه به صورت متضاد در ترکیبهای حجمی به کار روند جلوه‌های بصری تازه و مفاهیم هنری عمیق تری را ایجاد می‌کنند. آثار حجم سازی که با توجه به سطوح مات و خشن در کنار سطوح صیقلی شده بوجود میاید، همگی جلوه‌های بصری ویژه‌ای را از نظر بافت برای چشم ایجاد می‌کند[۹]..

بافت در معماری[ویرایش]

تولید و استفاده از انواع کف پوش‌ها به صورت فرش ،گلیم و موکت، انواع کاغذ دیواری با نقوش صاف و برجسته، انواع پوشش‌های خارجی مانند کاهگل، سیمان، بتن، فلز، کاشی کاری و موزائیک باتوجه به کیفیت بصری بافت مواد و مصالح می‌باشد[۱۰].

جستارهای وابسته[ویرایش]

گستره‌ای از بافت‌های بصری گوناگون

پانویس[ویرایش]

  1. خوزه پارامون، ص.۱۰۸
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ جئورگی کپس، ص.۱۳۹
  3. عبدالمجید حسینی‌راد، ص.۵۹
  4. پاینده شاهنده، ص.۷۹
  5. جئورگی کپس، ص.۱۳۷
  6. کتاب اصول فرم و طرح-نوشته وسیوس ونگ
  7. کتاب اصول فرم و طرح-نوشته وسیوس ونگ
  8. \حلیمی، محمدحسین. اصول و مبانی هنرهای تجسمی. 
  9. \حلیمی، محمدحسین. اصول و مبانی هنرهای تجسمی. 
  10. \حلیمی، محمدحسین. اصول و مبانی هنرهای تجسمی. 

منابع[ویرایش]

  • پارامون، خوزه. نقاشی با مداد رنگی. ترجمهٔ قاسم روبین. چاپ نخست. نشر نی، ۱۳۷۲. 
  • کپس، جئورگی. زبان تصویر. ترجمهٔ فیروزه مهاجر. چاپ نخست. سروش، ۱۳۶۸. 
  • موناری، برونو. طراحی و ارتباطات بصری: رهنمودی بر روش‌شناسی بصری. ترجمهٔ پاینده شاهنده. چاپ نخست. سروش، ۱۳۷۰. 
  • حسینی‌راد، عبدالمجید. مبانی هنرهای تجسمی (قسمت اول). شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۸۲.