بازار برق

بازار برق سیستمی است برای خرید و فروش برق به صورت عرضه و تقاضا که به منظور تعیین قیمت برق برپا می‌شود. در ساختار جدید صنعت برق، بر خلاف ساختار قدیم آن که مدیریت تولید، توزیع و انتقال، مدیریتی واحد بود، سیستم‌های نامبرده به صورت مستقل عمل می‌کنند. در این میان بازار برق به عنوان واسطی بین سیستم‌های مذکور عمل خواهد کرد و ساختار اقتصادی صنعت برق را به چهار بخش عمده‌فـروش، ترانزیـت، خریـد عمـده و خـرده‌فروش تقسیم می‌نماید.

بازار برق ایران کار خود را رسما از تاریخ ۱ آبان ۱۳۸۲ آغاز نمود.

بازار عمده‌فروشی برق

در بازار عمده‌فروشی، مالکین نیروگاه‌ها برق تولیدی خود را در بازار ارائه می‌نمایند. برخی از اطلاعاتی که مالکان نیروگاه‌ها باید به بازار اعلام کنند به شرح زیر است:

• قابلیت تولید ابراز شده
• قابلیت تولید قابل گسیل با تعیین اثرات هر یک از محدودیتها
• متوسط هزینه متغیر تولید واحد نیروگاهی
• ظرفیت اختصاص یافته به ترانزیت (به تفکیک)، همراه با سایر اطلاعات مربوطه (همچون نیاز مصرف مصرف‏کننده برای همان ساعت، قدرت قراردادی ترانزیت و مشخصات عرضه‏کننده و مصرف‏کننده)
• اولویت نسبی ترانزیت‏(ها) در اعمال خاموشی و یا مدیریت مصرف
• نرخ پیشنهادی انرژی تولیدی واحد نیروگاهی مزبور (برای باقیمانده ظرفیت واحد نیروگاهی تا سقف قابلیت تولید ابراز شده) و برای هر ساعت از هر روز

که این اطلاعات باید تا ساعت ۹ صبح سه روز قبل، به مدیریت بازار اعلام شوند. سپس مدیریت بازار با استفاده از این اطلاعات، تا ساعت ۱۲ روز قبل از عرضه، پذیرش و یا عدم پذیرش هر واحد نیروگاهی برای تولید انرژی را به مالک نیروگاه اعلام می‏نماید و در کنار آن اطلاعات زیر به وی عرضه می‌شود:

• نرخ پذیرفته شده انرژی تولیدی آن واحد نیروگاهی
• برآورد نیاز ساعت به ساعت شبکه به انرژی برای هر واحد نیروگاهی
• محدودیت‏های ناشی از انتقال
• محدویتهای ترانزیت
• حوادث قهریه

قابلیت تولید ابراز شده

ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮوﺷﻨﺪه تنها با در نظر گرفتن ﻣﺸﮑﻼت ﻫﺮ واﺣﺪ ﻧﯿﺮوﮔﺎﻫﯽ و ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺤﯿﻄﯽ و ﺑﺪون در ﻧﻈـﺮﮔﺮﻓﺘﻦ اﺛﺮات ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎی ﺧﺎرج از ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺧﻮد (از ﻗﺒﯿــﻞ ﻣﺤﺪودﯾﺖ اﻧﺘﻘﺎل، ﺣــﻮادث ﻗﻬﺮﯾـﻪ و دﺳـﺘﻮرات ﻣﺮﮐـﺰ)، آن را ﺗﻌﯿﯿﻦ و ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮ ﺑﺎزار اﻋﻼم ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ.

ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﮔﺴﯿﻞ

ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮوﺷﻨﺪه ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﺛﺮات ﺗﻤﺎم ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺮق ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺤﯿﻄــﯽ و ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎی ﺧﺎرج از ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺧﻮد و ﻣﺸﮑﻼت ﻓﻨــﯽ واﺣـﺪ ﻧﯿﺮوﮔﺎﻫﯽ، ﺑﺮآورد و ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮ ﺑﺎزار و ﻣﺮﮐﺰ اﻋﻼم ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ. ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎ، ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿــﺪ ﻗـﺎﺑﻞ ﮔﺴﯿﻞ را ﺗﻌﯿﯿﻦ (ﻗﻄﻌﯽ) خواهد نمود.

بازار خرده‌فروشی برق

بازار خرده فروشی برق قسمتی از بازار برق است که اجازه می دهد افرادی در آن به عنوان واسطه عمل کرده و برق مورد نیاز مصرف کنندگان را خریداری کنند و در اختیار مصرف کنندگان خرد و جزئی قرار دهند. این بازار اختیار مشتریان را بیشتر کرده و به آنان اجازه می‌دهد تامین‌کنندهٔ برق خود را انتخاب کنند. البته این بازار اختیار فروشندگان را نیز گسترش خواهد داد.

خرد‌ه‌فروشان که در این بازار به عنوان واسطه عمل می‌کنند، برق مورد نیاز خود را از بازار عمده‌فروشی و با توجه به پیشنهادهای تولیدکنندگان خریداری می‌نمایند. نقش بازار عمده فروشی صدور اجازهٔ انجام معاملات بین تولیدکنندگان، خرده‌فروشان و سایر واسطه‌ها برای تحویل کوتاه مدت برق و یا برای تحویل آن در آینده است.

ریسک حجم

در بازار خرده‌فروشی برق، پیش‌بینی میزان دقیق مصرف و تولید ناممکن است، مثلا نمی‌توان میزان مصرف مصرف کنندگان در چند روز آینده را دقیق پیش‌بینی کرد، یا نمی‌توان کمبود سوخت و اشکالات فنی نیروگاه را پیش‌بینی نمود، بنابراین ممکن است گاهی میزان خرید خرده‌فروشان از میزان مصرف کمتر باشد که این امر (یعنی بیشتر بودن تقاضا نسبت به عرضه) ممکن است منجر به ناپایداری شدید قیمت‌ها شود. برای خنثی کردن مشکلات احتمالی ناشی از این پدیده، که اصطلاحا به آن ریسک حجم گفته می‌شود، بین خرده‌فروشان و عمده‌فروشان قراردادهایی منعقد می‌شود که روش اجرای این قراردادها با توجه به آداب رسوم منطقه‌ای و ساختار بازار برق متفاوت است.

بازار توان راکتیو

برای حفظ پایداری شبکه‌های قدرت و انتقال توان مطمئن، افزون بر تامین توان اکتیو نیاز به تامین توان راکتیو نیز می باشد که برای بهبود ایمنی سیستم بایستی توسط بهره بردار سیستم قدرت بصورت بهینه تأمین گردد. یکی از اهداف بازار توان راکتیو تثبیت ولتاژ در شبکه است.

بازار توان راکتیو ایران از ابتدای تیرماه ۱۳۸۶ فعال شده است.

قدرت بازار

در متون اقتصادی از قدرت بازار به عنوان توان عوامل بازار در تاثیرگذاری بر قیمت کالا در بازار (در جهت کسب منافعی بیشتر از شرایط رقابت کامل) یاد می شود. بنابراین یکی از حالات قدرت بازار این است که واحدهای تولیدی بتوانند قیمت‌ها را بیش از سطح رقابتی آن بالا ببرند. اما قدرت بازار تنها به قدرت عرضه کننده محدود نمی شود بلکه در شرایطی تقاضاکنندگان نیز دارای قدرت بازار می شوند. باید توجه داشت که قدرت بازار یک پدیده‌ی طبیعی مبتنی بر رفتار عقلایی عوامل بازار است چرا که فرض بر این است که عوامل بازار همواره در صدد بالا بردن منافع خود هستند. جلوگیری از ایجاد زمینه‌های قدرت بازار از وظایف طراح بازار می‌باشد.