بازار برق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

بازار برق سیستمی است برای خرید و فروش برق به صورت عرضه و تقاضا که به منظور تعیین قیمت برق برپا می‌شود.[۱] در ساختار جدید صنعت برق، بر خلاف ساختار قدیم آن که مدیریت تولید، توزیع و انتقال، مدیریتی واحد بود، سیستم‌های نامبرده به صورت مستقل عمل می‌کنند.[۲] در این میان بازار برق به عنوان واسطی بین سیستم‌های مذکور عمل خواهد کرد و ساختار اقتصادی صنعت برق را به چهار بخش عمده‌فـروش، ترانزیـت، خریـد عمـده و خـرده‌فروش تقسیم می‌نماید.[۳]

بازار عمده‌فروشی برق[ویرایش]

در بازار عمده‌فروشی، مالکین نیروگاه‌ها برق تولیدی خود را در بازار ارائه می‌نمایند. برخی از اطلاعاتی که مالکان نیروگاه‌ها باید به بازار اعلام کنند به شرح زیر است[۴]:

  • قابلیت تولید ابراز شده
  • قابلیت تولید قابل گسیل با تعیین اثرات هر یک از محدودیتها
  • متوسط هزینه متغیر تولید واحد نیروگاهی
  • ظرفیت اختصاص یافته به ترانزیت (به تفکیک)، همراه با سایر اطلاعات مربوطه (همچون نیاز مصرف مصرف‌کننده برای همان ساعت، قدرت قراردادی ترانزیت و مشخصات عرضه‌کننده و مصرف‌کننده)
  • اولویت نسبی ترانزیت(ها) در اعمال خاموشی و یا مدیریت مصرف
  • نرخ پیشنهادی انرژی تولیدی واحد نیروگاهی مزبور (برای باقی‌مانده ظرفیت واحد نیروگاهی تا سقف قابلیت تولید ابراز شده) و برای هر ساعت از هر روز

که این اطلاعات باید تا ساعت ۹ صبح سه روز قبل، به مدیریت بازار اعلام شوند. سپس مدیریت بازار با استفاده از این اطلاعات، تا ساعت ۱۲ روز قبل از عرضه، پذیرش و یا عدم پذیرش هر واحد نیروگاهی برای تولید انرژی را به مالک نیروگاه اعلام می‌نماید و در کنار آن اطلاعات زیر به وی عرضه می‌شود:

  • نرخ پذیرفته شده انرژی تولیدی آن واحد نیروگاهی
  • برآورد نیاز ساعت به ساعت شبکه به انرژی برای هر واحد نیروگاهی
  • محدودیت‌های ناشی از انتقال
  • محدویتهای ترانزیت
  • حوادث قهریه

قابلیت تولید ابراز شده[ویرایش]

ظرفیت تولیدی است که فروشنده تنها با در نظر گرفتن مشکلات هر واحد نیروگاهی و شرایط محیطی و بدون در نظـرگرفتن اثرات محدودیت‌های خارج از مسئولیت خود (از قبیــل محدودیت انتقال، حــوادث قهریـه و دسـتورات مرکـز)، آن را تعیین و به مدیر بازار اعلام مینماید.[۵]

قابلیت تولید قابل گسیل[ویرایش]

ظرفیت تولیدی است که فروشنده با در نظر گرفتن اثرات تمام عوامل موثر بر تولید برق مانند شرایط محیطــی و محدودیت‌های خارج از مسئولیت خود و مشکلات فنــی واحـد نیروگاهی، برآورد و به مدیر بازار و مرکز اعلام مینماید. مرکز بر این اساس و سایر محدودیت‌ها، قابلیت تولیــد قـابل گسیل را تعیین (قطعی) خواهد نمود.

بازار خرده‌فروشی برق[ویرایش]

بازار خرده فروشی برق قسمتی از بازار برق است که اجازه می‌دهد افرادی در آن به عنوان واسطه عمل کرده و برق مورد نیاز مصرف کنندگان را خریداری کنند و در اختیار مصرف کنندگان خرد و جزئی قرار دهند. این بازار اختیار مشتریان را بیشتر کرده و به آنان اجازه می‌دهد تامین‌کنندهٔ برق خود را انتخاب کنند.[۶] البته این بازار اختیار فروشندگان را نیز گسترش خواهد داد.[۷]

خرده‌فروشان که در این بازار به عنوان واسطه عمل می‌کنند، برق مورد نیاز خود را از بازار عمده‌فروشی و با توجه به پیشنهادهای تولیدکنندگان خریداری می‌نمایند. نقش بازار عمده فروشی صدور اجازهٔ انجام معاملات بین تولیدکنندگان، خرده‌فروشان و سایر واسطه‌ها برای تحویل کوتاه مدت برق و یا برای تحویل آن در آینده است.[۱]

ریسک حجم[ویرایش]

در بازار خرده‌فروشی برق، پیش‌بینی میزان دقیق مصرف و تولید ناممکن است، مثلاً نمی‌توان میزان مصرف مصرف کنندگان در چند روز آینده را دقیق پیش‌بینی کرد، یا نمی‌توان کمبود سوخت و اشکالات فنی نیروگاه را پیش‌بینی نمود، بنابراین ممکن است گاهی میزان خرید خرده‌فروشان از میزان مصرف کمتر باشد که این امر (یعنی بیشتر بودن تقاضا نسبت به عرضه) ممکن است منجر به ناپایداری شدید قیمت‌ها شود. برای خنثی کردن مشکلات احتمالی ناشی از این پدیده، که اصطلاحاً به آن ریسک حجم گفته می‌شود، بین خرده‌فروشان و عمده‌فروشان قراردادهایی منعقد می‌شود که روش اجرای این قراردادها با توجه به آداب رسوم منطقه‌ای و ساختار بازار برق متفاوت است.[۱]

بازار توان راکتیو[ویرایش]

برای حفظ پایداری شبکه‌های قدرت و انتقال توان مطمئن، افزون بر تامین توان اکتیو نیاز به تامین توان راکتیو نیز می‌باشد که برای بهبود ایمنی سیستم بایستی توسط بهره بردار سیستم قدرت بصورت بهینه تأمین گردد.[۸] یکی از اهداف بازار توان راکتیو تثبیت ولتاژ در شبکه است.[۹]

بازار توان راکتیو ایران از ابتدای تیرماه ۱۳۸۶ فعال شده است. [۹]

قدرت بازار[ویرایش]

در متون اقتصادی از قدرت بازار به عنوان توان عوامل بازار در تاثیرگذاری بر قیمت کالا در بازار (در جهت کسب منافعی بیشتر از شرایط رقابت کامل) یاد می‌شود. بنابراین یکی از حالات قدرت بازار این است که واحدهای تولیدی بتوانند قیمت‌ها را بیش از سطح رقابتی آن بالا ببرند.[۱۰] اما قدرت بازار تنها به قدرت عرضه کننده محدود نمی‌شود بلکه در شرایطی تقاضاکنندگان نیز دارای قدرت بازار می‌شوند.[۱۱] باید توجه داشت که قدرت بازار یک پدیدهٔ طبیعی مبتنی بر رفتار عقلایی عوامل بازار است چرا که فرض بر این است که عوامل بازار همواره در صدد بالا بردن منافع خود هستند. جلوگیری از ایجاد زمینه‌های قدرت بازار از وظایف طراح بازار می‌باشد. [۱۱]

بازار برق ایران[ویرایش]

بازار برق ایران کار خود را رسماً از تاریخ ۱ آبان ۱۳۸۲ آغاز نمود. [۲][۱۲] این بازار یکی از زیرساخت‌های لازم برای خصوصی‌سازی شمرده می‌شود. در همین راستا بورس انرژی کار خود را از اسفند ۱۳۹۱ آغاز کرد و قرار است در آیندهٔ نزدیک مشترکان نیز بتوانند برق را مستقیماً از از بورس خریداری کنند.[۱۳]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «بازار برق». آفتاب، ۳۰ تیر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲۹ اسفند ۱۳۸۹. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «بازار برق ایران- تشکیل شرکت مدیریت شبکه برق ایران». شرکت توزیع نیروی برق استان فارس. بازبینی‌شده در ۲۹ اسفند ۱۳۸۹. 
  3. «بازار برق ایران از دید بهره برداری». نمایه کنفرانسهای کشور، ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲۹ اسفند ۱۳۸۹. 
  4. «روشهای سرمایه گذاری». سازمان توسعه برق ایران (IPDC). بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۰. 
  5. «آییننامه تعیین روش، نرخ و شرایط خرید و فروشبـرق در شبکه برق کشور ابلاغی طی نامه شـماره ۳۳۹۶۷/۱۰/۱۰۰ مورخ ۸۲/۶/۳ وزارت نیرو». توانیر. بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۰. 
  6. «شرکت برق مشهددومین پایلوت بازار خرده فروشی برق است». پایگاه اطلاع‌رسانی صبا، ۱۱ مهر ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۲۹ اسفند ۱۳۸۹. 
  7. «بازار خرده فروشی برق راه اندازی می‌شود». پایگاه اطلاع رسانی صبا، ۱۳ فروردین ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۲۹ اسفند ۱۳۸۹. 
  8. «آنالیز هزینه‌های تولید توان راکتیو جهت مشارکت در بازار توان راکتیو (مطالعه موردی نیروگاه توس مشهد)». ناشر تخصصی کنفرانسهای کشور، ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۰. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ مصاحبهٔ حسین ریاحی (معاون بازار برق ایران) با ایرانا. «بازارهای خدمات جانبی برق باهدف تامین کیفیت برق تولیدی راه‌اندازی شده‌اند». صبا، ۳۱ تیر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲ فروردین ۱۳۹۰. 
  10. محمدجواد فروغی، رضا قاضی. «جایابی بهینه ادوات FACTS به منظور کاهش قدرت بازار». وب‌گاه رسمی دانشگاه فردوسی مشهد، ۲۰۰۹-۱۱-۱۶. بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۰. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «مفهوم قدرت بازار». ماهنامه صنعت برق. بازبینی‌شده در ۲ فروردین ۱۳۹۰. 
  12. «بازار برق در یک نگاه». شرکت مدیریت شبکه برق ایران، معاونت بازار برق. بازبینی‌شده در ۲۹ اسفند ۱۳۸۹. 
  13. «مشترکان بزرگ می‌توانند برق مورد نیاز خود را از بورس انرژی خریداری کنند». سایت خبری توانیر، ۱۳۹۲-۰۳-۱۱.