ایزیس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اساطیر مصر باستان
Isis.svg
st t
,
B1
ایزیس
یونانی: Ίσις
عنوان: الههٔ طبیعت
جنسیت: مؤنث
پدر: گب
مادر: نات
همسر: ازیریس
فرزندان: حوروس
وابستگان: برادرانش ازیریس و ست، خواهرش نفتیس
ویژگی‌ها: تاجی به شکل تاج و تخت و گاهی به همراه بال پرندگان
اساطیر مصر

آ ا ب پ ت ج چ خ د ر ز ژ س
ش ف ک گ ل م ن و ه ی


ایزیس (به انگلیسی: Isis)، الههٔ طبیعت، باززایی، تجسم ماهیت سحر و جادو و یکی از محبوب‌ترین الهه‌های مصر باستان به شمار می‌رود. او خواهر و همسر اوزیریس بود و از او صاحب فرزندی به نام حوروس گشت. در افسانهٔ ازیریس او به دنبال جسد همسر خود، که توسط برادرش ست کشته شده بود می‌گشت. در یونان باستان با یو مطابق است. نام ایزیس به گفتهٔ پلوتارک به معنی «دانش» است. ایسیس به صورت یک زن با یک دیسک خورشید شکل در بین شاخ‌های گاوی بر روی سرش مجسم می‌شود.

ایزد خورشید رع، به شو (هوا) فرمان داد تا نوت (آسمان) را با خشونت از برادرش گب (زمین) جدا سازد، او همچنین اعلام کرد، نوت نباید در هیچ ماهی از سال فرزندی به دنیا آورد. توث ایزد خرد، بر او دل سوزاند و در بازی از پیش تعیین شده توانست بر ماه غلبه کند و هفتاد و دومین بهر نور ماه را به چنگ آورد که از آن پنج روز نو پدید آمد. در طی این روزها که متعلق به هیچ ماهی نبودند، نوت فرزندانی شامل ست، نفتیس، ازیریس، ایزیس و حوروس ارشد را به دنیا آورد. ایزیس و ازیریس شیفته یکدیگر شدند و در حالی که هنوز در رحم نوت به سر می‌بردند زن و شوهر شدند. در طرف دیگر خواهرشان نفتیس نیز با ست ازدواج نمود. او همراه با شوهرش ازیریس، بر مصر فرمانروایی کردند و به مردم سرزمین خود تمام مهارت‌های اولیه تمدن را آموختند. در این هنگام بود که ست به برادرش حسد می‌ورزید و در صدد توطئه‌ای برای کشتنش بر آمد.[۱]

نام ایزیس به صورت اندیشه‌نگاشت (حروف تصویری) در مصر باستان به شکل بوده است.

نمادشناسی[ویرایش]

ایزیس را گاه در نقش زنی بالدار و گاه به نقش گاو به تصویر کشیده‌اند. این خدا تاجی بر سر دارد که قرص مانندو آراسته به پر و شاخ گاو می‌باشد.[۲] او با سیاره ونوس، مس، رنگ‌های زمرد و فیروزه‌ای مرتبط است.

نام[ویرایش]

Isis
به خط هیروگلیف
st t
,
B1
 
'''یا''' st t
,
y
I12

ایزیس، نام یونانی می‌باشد که با تغییراتی از اسم مصری به اسم کنونی تبدیل شده‌است. این نام با اضافه کردن "اس" که یک دستور زبان یونانی می‌باشد یک کلمه یونانی می‌باشد.

تلفظ اصلی این نام به مصری همچنان نا معلوم می‌باشد زیرا در خط هیروگلیف از مصوت‌ها استفاده نمی‌شود. تحقیقات اخیر نام او را آسِت تلفظ می‌کند اما هچنان تلفظ آن نامعلوم می‌باشد.[۳]

ریشه‌های تاریخی[ویرایش]

ریشه‌های تاریخی او نامشخص می‌باشد، اما پژوهش گران بر این باورند این خدا در دلتای نیل به وجود آمده است. در تمدن هلنی ایسیس مانند دیگر خدایان مصر بوده است. اولین متونی که در مورد ایسیس حرف زده است متون ادبی در سلسله پنجم مصر می‌باشد. با این وجود فرقه او در اواخر تاریخ مصر درخشیده است.

در طول تاریخ برای ایسیس معابد بسیاری ساخته شده است. همچنین پیروان بسیاری در شمال یونان و آتن داشته است. کتیبه نشان می‌دهد پیروان او در گلهای، اسپانیا، پانونیا، آلمان، عربستان، آسیا صغیر، پرتغال و حتی در انگلیس زیارتگاه ساخته‌اند.

معابد[ویرایش]

تصویری از معبد ایزیس

خدایان مصر در ابتدا به صورت دین‌های محلی پیروان جذب می کرند. سپس در شهرهای کوچک عبادتگاه‌هایی برای پرستش این خدایان ساخته می‌شده است. ایسیس نیز در ابتدا خدایی محلی در زمان پردیناتیک در ۳۱۰۰ سال قبل از میلاد در شمال دلتا بوده است. داستان مرگ این خدا پیروانی برای خود بدست آورد.

در نهایت این خدا در سراسر مصر و حتی خارج از مصر گسترش یافت. در نواحی مدیترانه به خدایانی همچون آفرودیت پیوست و برای خود پیروانی پیدا کرد. در یونان به عنوان خدای محافظ مادر و فرزند به شمار می‌رفته است. او همچنین به عنوان یکی از الهه‌های دریا نوردان تبدیل شد.

معابد بزرگی توسط أمنحوتب وأرسنوفیس ساخته شده است. اما مهمترین آن‌ها حتحور است تاثیر بسیاری در تاریخ داشته است.

معابد ایزیس در عراق، یونان و رم ساخته شده‌است. در دلوس یکی از جزیره‌های یونان، به سبک قدیمی یونان برای او معبد ساخته‌اند. در فیله تا بعد از ظهور مسحیت پیروان خود را داشته است. این جزیره در بلای نیل، تا قرن ۶ برای این خدا معابدی ایجاد کرده است. حتی فرمان تئوزیوس که دستور به نابودی تمام بت‌ها را داده بود در این جزیره اجراء نشد تا اینکه یوستینیانوس، تمام تصاویر را به قسطنطنیه برد. بعد آنکه تمام روحانیون را دستگیر کرد؛ معابد این خدا را بست.

اجرای مراسم در معابد[ویرایش]

در مراسم یادبود زنی در نقش ایزیس زانو زده و به یاد این فرزندان اش گریه کرده و نام فرزندان این خدا را مدام تکرار می‌کرده است.[۴]

روحانیون[ویرایش]

در این مورد اطلاعات بسیار کمی وجود دارد. اما دو نوع روحانی در مراسم‌های مخصوص این خدا شرکت داشته‌اند. یکی از این دو نوع روحانی، مقام شفا دهندگی و دیگری در مقام تفسیر رویا و توانایی برای کنترل آب و هوا را در این مراسم شرکت داشته‌اند.

نشانه‌شناسی[ویرایش]

نشانه‌ها[ویرایش]

"tyet"
Knot of Isis
به خط هیروگلیف
V39

با توجه به ارتباط بین گره‌ها و قدرت جادویی، ایزیس نمادی از تیت یا تت بوده است. او در دست راست خود، خون خویش را حمل می کرده است و در دست دیگر خود اسلحه‌ای داشته است. نماد اسلحه رو به پائین بوده است که نشان دهنده روز زنده شدن مردگان می‌باشد و در دست دیگر خون معنایی نامعلوم دارد. اما تیت طلسمی برای مرگان می‌باشد. این طلسم اغلب با چوب قرمز، سنگ، شیشه ساخته می‌شده است.

هر سال ستاره‌ای به نام ایزیس ظهور می‌کرده است که نمادی از تولد دوباره و تناسخ در جسم تازه، و همچنین به عنوان یک محافظ از مردگان ظهور می‌کرده است. کتاب مردگان به تشریح آیین خاصی از این خدا می‌پردازد یک مرده را در سفر دنیای مردگان محافظت می‌دارد. در هر نقطه از این کتاب و در هر کتیبه دیگر ایزیس عنوان خدای محافظ مرده نام برده شده‌است.

توصیفات[ویرایش]

ایزیس و تاجی از شاخ گاو که در حال پرستاری از حوروس است.

در هنر این خدا دارای لباس بلند و تاجی در سر به نقاشی در آمده است. همچنین در کنار نیلوفر آبی یا درخت چنار کشیده شده‌است. در یکی از آرامگاه‌ها او به عنوان پرستار آن فرعون بر روی تخت کشیده شده‌است.

آرایش موی ایزیس با نشان تاجی از شاخ فیل کشیده شده‌است. همچنین دارای دو خورشید در سر و با سر یک گاو به نمایش در آمده است که با فرزند خود حوروس به نمایش در آمده است.

گاهی او را با نماد بادبادک به نمایش در آورده‌اند که همسر خود را سحر و جادو دوباره زنده کرده است. در اغلب موارد او را با نماد آنخ و کارکنان خود به نمایش در آمده است. در کتاب مردگان با آمدن ایزیس مردگان باری دیگر زنده خواهند شد. او سوار بر یک قایق و اسلحه خود ظهور خواهد کرد.

در ادبیات[ویرایش]

پلوتارک محقق یونانی در توصیف این الهه گفته است: " الهه‌ای فوق‌العاده باهوش و دوستار عقل و خرد، نام او برابر با عقل و خرد می‌باشد و دارای دانش و درک بالایی است."[۵]

با این حال برای این خدا الغاب بسیاری گذاشته شده‌است. در صاالحجر کتیبه‌های بسیاری در مورد این خدا پیدا شده است که در زمان اشغال مصر توسط یونان صفات این خدا به یونان راه یافته است.[۶]

در روم، در کمدی الاغ‌ها نوشته پلوتوس، در یکی از پاراگراف‌ها در مورد ایسیس نوشته شده است:

من را در اینجا ببینید. لوسیوس، در جواب نیایش‌های شما، من طبیعت هستم. مادر همگان، بانوی تمام عناصر سازنده، من کودکی ام را در اولین خاستگاه‌ها گذراندم. من مستغل از همه معنویات هستم؛ ملکه مرده، ملکه اقیانوس‌ها، ملکه‌ای جاودانه، مظهر تمام خدایان و خدا هستم. اشاره سر من تمام آسمان و اقیانوس‌ها را اداره می‌شوند... یونو و بلونا به من اطلاع رساندند... مصریان، آنان که در یادگیری و پرستش در بهترین مکان قرار دارند با من ارتباط برقرار کردند.... ملکه ایزیس

اسطوره شناسی[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ایزیس، ایزدبانوی تاج و تخت. بازدید در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۴
  2. اساطیر مصر، ورونیکا ایونس، ترجمه باجلان فرخی، انتشارات اساطیر،۱۳۷۵، صفحه۹۲.
  3. The name "Isis" survived in Coptic dialects as Ēse or Ēsi, as well as in compound names such as "Har-si-Ese", which means "Horus, son of Isis".
  4. اساطیر مصر، ورونیکا ایونس، ترجمه باجلان فرخی، انتشارات اساطیر،۱۳۷۵، صفحه۲۱۳.
  5. "Plutarch: Isis and Osiris". کتابخانه لوئب.
  6. D.S. Richter, "Plutarch On Isis and Osiris: Text, Cult, and Cultural Appropriation", Transactions of the American Philological Association (2001) 131:191–216