ایران‌کد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ایران‌کد، نظام ملی طبقه‌بندی و شماره‌گذاری کالا و خدمات در ایران است. این نظام تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان را قادر می‌سازد تا کالاها و خدمات را شناسایی، طبقه‌بندی و کدگذاری کنند.[۱] ایران‌کد یک نظام اطلاعاتی برای سازمان‌دهی و تدوین اطلاعات پایه کالاها و خدمات در محدوده جغرافیایی کشور جمهوری اسلامی ایران در قالبی استاندارد شده و مدون است.[۲]

پیشینه ایران‌کد[ویرایش]

پیشینه نظام ایران‌کد به پانزده سال فعالیت طبقه‌بندی و کدگذاری کالا در بخش دفاعی کشور باز می‌گردد. پیش‌تر؛ سیستم مدیریت اطلاعات پایه لجستیک (سماپل) در بخش لجستیک دفاعی کشور طراحی و مستقر شده بود. بعدتر؛ کارگروهی از مدیران و متخصصان سماپل در مرکز ملی شماره گذاری کالا و خدمات کشور مستقر شدند و نظام ایران‌کد را پس بررسی نیازهای زنجیره تأمین کشور، مطالعه تجربه‌های موفق کشورهای دیگر و استفاده از تجربه استقرار سماپل در صنعت دفاعی کشور طرح‌ریزی کردند. نظام ایران‌کد؛ مجموعه‌ای مشتمل بر اطلاعات، استانداردهای اطلاعاتی، فرآیندها، شبکه عملیاتی، بسته‌های نرم‌افزاری و محصولات اطلاعات‌محور قابل عرضه برای پاسخ‌گویی به بخشی از نیازهای اطلاعاتی ذی‌نفعان اطلاعات کالاها و خدمات در کشور است. ایران‌کد؛ داده‌ها و اطلاعات پایه کالاهای در گردش و خدمات جاری در سطح ملی را از عرضه‌کنندگان و صاحبان کالا دریافت می‌کند و آنها را پس از استانداردسازی و پاک‌سازی، در اختیار ذی‌نفعان قرار می‌دهد. منظور از ذی‌نفعان؛ تمام مؤسسه‌ها و سازمان‌های ایرانی اعم از دولتی و خصوصی، صنعتی، کشاورزی و خدماتی، تولیدی و توزیعی، کوچک یا بزرگ است که به طریقی با «کالاها و خدمات» درگیر هستند و فعالیت‌های مربوط به اعلام نیاز، صدور سفارش خرید، تولید، پردازش یا عمل‌آوری، انبارش، حمل و نقل، تبلیغ و اطلاع‌رسانی، تنظیم و ارائه کاتالوگ و دستورالعمل، فروش، خدمات پس از فروش، ردیابی و بازیافت را بین سازمان، درون سازمان یا بین سازمان و مشتری انجام می‌دهند. ایران‌کد؛ زبان مشترک یا استانداردی فراگیر برای شناسایی و تبادل اطلاعات کالا در سطح سازمان‌های گوناگون است. ایران‌کد را می‌شود به نخ تسبیحی تشبیه کرد که سیستم‌های گوناگون مرتبط با کالا و خدمات را از منظر اطلاعات موثق، استاندارد و منحصربفرد کالا و خدمات تجمیع کرده است.

لزوم استفاده از ایران‌کد[ویرایش]

به نظر می آید آنچه دراین بخش نگارش شده، یک دروغ بزرگ است و حتی مثالی که در این خصوص آورده شده، نه تنها دلیلی برای "بازپیکربندی کالاها و خدمات توسط سیستم نارسای ایران کُد" نیست بلکه بر اساس آنچه در ادامه می آید، حتی این سیستم از یک سیستم گرته برداری شده (نظیر UNSPSC) نیز ناکارآمدتر است. به نظر اینجانب، متأسفانه سیستم Coding ایران کُد، چندین اشکال اساسی دارد که ذیلاً مورد اشاره قرار می گیرد: 1. برخی شاخه ها یا زیر شاخه های این سیستم دارای همپوشانی معنایی و مفهومی هستند. به این معنی که بسیاری از کالاهای مربوط به یک زیر فصل خاص، ممکن است به لحاظ Hierarchical در یک زیر گروه دیگر نیز قابل جای دهی باشند. و این کاستی، می تواند به این معنا باشد که "تحلیل مفهومی و معنایی دقیقی از ساختار طبقه بندی کالاها و خدمات" صورت نگرفته است. به نظر می آید، تفکیک مفهومی سرشاخه ها، عناصر مهمی نظیر "رشد فناوری"، "تغییرات بنیادی یا پوسته ای ساختار صنعت ملّی" و "نیازهای آتی" را به طور شایسته در نظر نگرفته است. 2. به نظر می آید پیکربندی جدید سیستم ایران کُد، تقلید تلفیقی و ناشیانه ای از چندین سیستم طبقه بندی است که ترکیب ناهمگونی از کار در آمده است. فلسفه پشت این تفکر، احتمالاً اصرار بر داشتن یک سیستم طبقه بندی ملّی بوده است، ولی به نظر می آید ایران کُد در اختراع دوباره چرخ، موفق نبوده است. 3. به اعتقاد اینجانب، عدم پوشش تمام کالاها و خدمات (در سرشاخه ها و زیر شاخه ها) مشکل دیگر این سیستم است.به گونه ای که بسیاری از دستاوردهای صنعت ملّی و بومی ایران، تحت پوشش این ساختار بندی قرار نمی گیرد. به نظر می آید، این سیستم طبقه بندی اصرار بسیار زیادی بر تفاوت با سایر سیستم های طبقه بندی دارد ولی در برخی زیر شاخه ها، ردپای تقلید و کپی برداری از سایر سیستم ها، قابل مشاهده است. با توجه به این که صنعت کشور ما، بیشتر یک صنعت وارداتی (آن هم به شکل غیر نظام یافته و به صورت تصادفی و گرته برداری) است و مشخصه های یک صنعت مستقل، پیشتاز و خودمحور در آن چندان قابل مشاهده نیست، ادلّه ای هم که در خصوص لزوم پایه گذاری و استفاده از یک سیستم متفاوت (آن هم با کاستی ها و ناکارآمدی های فراوان) ارائه شده است، از پشتوانه علمی چندانی بهره مند نیست. ضمن این که ده ها و شاید صدها هزار نفر ساعت نیروی انسانی و سرمایه ملّی صرف شده برای این سیستم، می تواند خود دلیل محکمی بر غیر قابل قبول دانستن لزوم استفاده از این سیستم باشد.

هدف‌های ایران‌کد[ویرایش]

هدف‌های اصلی برای ایجاد ایران‏‌کد به شرح زیر است:

  • ایجاد زبان مشترک و ساده‌سازی، تسریع و ایجاد اطمینان در دسترسی و تبادل اطلاعات.
  • فراهم کردن آمار و اطلاعات پایه برای تصمیم‌گیری، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی.
  • استقرار سیستم‌های اطلاع‏‌رسانی هماهنگ در سطح ملی مانند شبکه اطلاع‏رسانی بازرگانی کشور.
  • پیشگیری از دوباره‌کاری در طراحی سیستم‌های طبقه‏بندی و اطلاعاتی برای سازمان‏ها و مؤسسه‌هایی که در آینده تشکیل خواهند شد.
  • انتقال سریع و دقیق اطلاعات مربوط به مراکز تهیه، تولید، فروش و بازار کالا.
  • پیشگیری از اتلاف منابع مالی و انسانی که در اثر اشتغال در کارهای یکسان و موازی به ‏وجود می‌آید.

ذی‌نفعان ایران‌کد[ویرایش]

ایران‌کد چهار ذی‌نفع اصلی دارد که خدماتی را به هر یک از ذی‌نفعان عرضه کرده و داده‌های متنوعی را از طرف ذی‌نفعان دریافت می‌کند و مجموعه خدمات را در پاسخ به نیازهای تازه بروز می‌کند. برای مثال؛ سیستم تعاملی که برای نظارت دستگاه‌های حاکمیتی بر واردات کالا طرح‌ریزی و مستقر شده است در پاسخ به مصوبه‌های دولت محترم و مجلس شورای اسلامی شکل گرفت. این سیستم در مسیر بلوغ خود تغییرهای و اصلاح‌های بسیاری بر اساس بازخورهای دریافتی از اجزای متعامل مانند عرضه‌کنندگان کالا و سازمان استاندارد اعمال کرد. و ذی‌نغهان اصلی ایران‌کد:

دولت[ویرایش]

دولت مهم‌ترین ذی‌نفع سیستم ایران‏کد است . منافع زیر را دنبال می‌کند:

  • بودجه‌بندی و سیاست‌گذاری مناسب بر اساس اطلاعات دقیق و درست طبقه‌بندی شده درباره تولیدات و واردات کالا.
  • شناسایی منابع تأمین کالا و دست‌یابی به اطلاعات دقیق شرکت‌ها و کالاهای مرتبط برای خریدهای دولتی.
  • تعیین میزان تولید و استخراج ظرفیت تولیدی کشور در محورهای مختلف اقلام.
  • فراهم‌سازی بستر اطلاعات مناسب برای کنترل ورود و خروج کالا به کشور.
  • تسهیل در نظام هماهنگ قیمت‌گذاری و کنترل قیمت‌ها.
  • تسهیل حمایت از مصرف‏کنندگان و عرضه‏ کنندگان کالا و خدمات.

سازمان‌های بخش عمومی کشور[ویرایش]

  • شناسایی منابع تأمین کالا و دست‌یابی به اطلاعات دقیق شرکت‌ها و کالاهای مرتبط برای خریدهای سازمانی.
  • دست‌یابی به اطلاعات لازم درباره تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان کالا در حوزه مدیریتی سازمان‌های بخش عمومی.

تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان کالا[ویرایش]

  • اطلاع‌رسانی، تبلیغ و معرفی خود و کالاهای مربوطه با دامنه گسترده در پورتال اطلاع‌‌رسانی ملی کالا.
  • تسهیل ارتباط بین عرضه‌کننده و خریدار از طریق ایجاد زبان مشترک در شناسایی دقیق اقلام و کاهش برگشت از فروش.
  • ورود به عرصه تجارت الکترونیک و فروش کالا از طریق اینترنت.

مصرف‌کنندگان کالا[ویرایش]

هر فرد یا سازمانی که کالایی را برای مصرف یا برای استفاده در محصول نهایی خود خریداری می‌کند، نیازمند کسب اطلاع درباره اقلام کالاهایی است که خریداری می‌کند. ایران‏کد می‏تواند علاوه بر ارائه اطلاعات مذبور، مزیت‌های زیر را برای مصرف‌کنندگان کالا فراهم کند:

  • شناسایی منابع مناسب عرضه‌کننده اقلام از طریق دست‌یابی به مجموعه عرضه‌کنندگان تولیدات داخلی و وارداتی، و مقایسه بین محصولات‌شان.
  • تحلیل مصارف و خریدها با استفاده از نظام طبقه‌بندی ملی کالا.
  • مدیریت بهتر موجودی‌ها با شناسایی و کدگذاری دقیق در خرید، انبارداری و توزیع.
  • کاهش هزینه‌های عملیاتی.
  • بودجه‏‌بندی و هزینه‌‏یابی مناسب براساس اطلاعات هماهنگ و یکپارچه.
  • نبود نیاز به طراحی یک سیستم طبقه‌‏بندی و کدگذاری داخلی کالا برای استفاده در سیستم‌های خرید، انبار، مالی و غیره.
  • آگاهی از مشخصات فنی کالا.

 

حوزه عملیاتی ایران‌کد[ویرایش]

مبتنی بر هدف‌هایی که برای سیستم ایران‌کد و ذی‌نفعان تعریف شده است، سه حوزه‌ عملیاتی برای ایران‌کد قابل شناسایی است:

پشتیبانی اطلاعاتی از تصمیم‌گیری دولتی[ویرایش]

مرکز ملی شماره گذاری کالا و خدمات در این حوزه عملیاتی؛ طبقه‌بندی درست آمار تولیدات، واردات و صادرات را به عنوان پیش‌نیاز تصمیم‌گیری دولتی برای بودجه‌بندی، سیاست‌گذاری در حوزه صنعتی و بازرگانی، کنترل جریان ورود و خروج کالا، تعیین سیاست‌های قیمت‌گذاری، حمایت از مصرف‌کنندگان و سامان‌دهی خریدهای دولتی فراهم می‌کند.

پشتیبانی اطلاعاتی از فعالیت‌های صنعتی و تجاری[ویرایش]

پورتال ملی اطلاع‌رسانی کالا؛ محصولات تولیدکنندگان و بازرگانان را در بازار سنتی و بازار مجازی معرفی می‌کند. همچنین؛ تعامل بین‌سازمانی را در فعالیت‌های تبلیغاتی، تدارکات و فروش بین شرکت‌های تولیدی، بازرگانی و سازمان‌های عمومی با ایجاد زبان مشترک در شناسایی کالا ممکن می‌کند. ایران‌کد؛ با طبقه‌بندی و کدگذاری کالا از حوزه‌های مدیریت زنجیره تأمین و مدیریت موجودی‌های سازمان پشتیبانی می‌کند.

عرضه اطلاعات به مشتریان نهایی کالاها[ویرایش]

مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران؛ اطلاعات لازم درباره کالاهای گوناگون داخلی و خارجی را به طور منسجم، همراه با مشخصات عرضه‌کننده و کاتالوگ کالا در پورتال ملی اطلاع‌رسانی کالا منتشر می‌کند. مشتریان نهایی می‌توانند از اطلاعات مندرج در پورتال مزبور برای شناسایی و انتخاب کالای مورد نظرشان استفاده کنند.

کارکردهای ایران‌کد و مقایسه آن با سایر سیستم‌های کدینگ[ویرایش]

سیستم ایران‌کد مبتنی بر هدف‌ها و حوزه‌های فعالیتی که تعریف کرده است، دارای کارکردهای زیر است:

  • امکان طبقه‌بندی هرگونه کالا و خدمت. (در جواب این ادعا باید پرسید: آیا می توانید کالاها یا محصولاتی را که به دنبال رشد فناوری تولید می شوند، در حال حاضر پیش بینی کنید و کُد به آن اختصاص دهید؟ اگر منظور شما "ساختار مفهومی Coding" است، پس چرا از عبارت "امکان طبقه بندی هر گونه کالا و خدمت" استفاده کرده اید؟ کشورهایی که در لبه دانش و فناوری منجر به تولید کالاهای فناورانه هم حرکت می کنند، نمی توانند چنین ادعایی داشته باشند)
  • توصیف محصول با جزئیات دقیق. (منظور از توصیف با جزییات دقیق چیست؟ آیا این جزییات دقیق مثلاً یک Guidline در جهت شناسایی "نقشه انفجاری" محصول و یا Row Material آن است؟ قطعاً این سیستم طبقه بندی با تعداد کاراکترهای محدود، نمی تواند توصیف کمّی یا کیفی کاملاً کارآمد ارائه نماید)
  • عرضه کد عضویت مرجع عرضه‌کننده برای برقراری ارتباط منحصربفرد هر کالا با عرضه کننده‌اش.
  • تعیین تناظرها با دیگر سیستم‌های کدگذاری برای برقراری ارتباط کد کالای مندرج در ایران‌کد با کد آن کالا در دیگر سیستم‌های کدگذاری.
  • ثبت مشخصات کامل فنی کالا اعم از تصویر و مستندات مکمل در کاتالوگ الکترونیکی کالا برای ارایه به کاربران.
  • عرضه خدمات اطلاعاتی عمومی در پورتال ملی اطلاع‌رسانی.
  • عرضه خدمات مشترکین اطلاعاتی به سازمان‌های طرف قرارداد.

سیستم ایران‌کد را با توجه به کارکردهای بالا می‌شود با دیگر سیستم‌های کدگذاری مقایسه کرد.


سیستم‌ها طبقه‌بندی محصول توصیف محصول ارایه کد عضویت شناسایی تناظرها نشر کاتالوگ ارایه خدمات اطلاعاتی عمومی ارایه خدمات اطلاعاتی اختصاصی
سیستم کدگذاری ناتو دارد دارد دارد
سیستم بین‌المللی طبقه‌بندی استاندارد صنایع (ISIC) دارد
سیستم کدگذاری و توصیف هماهنگ کالا (HS) دارد
سیستم طبقه‌بندی بر مبنای محصول (CPC) دارد
سیستم انجمن مدیریت کد تجاری الکترونیکی دارد دارد دارد دارد
سیستم کدگذاری استاندارد کالا و خدمات سازمان ملل (UNSPSC) دارد دارد
سیستم استاندارد بین‌المللی طبقه‌بندی و توصیف محصولات و خدمات دارد دارد دارد
سیستم GS1 دارد دارد دارد
سیستم ایران‌کد دارد دارد دارد دارد دارد دارد دارد
سیستم‌ها طبقه‌بندی محصول توصیف محصول ارایه کد عضویت شناسایی تناظرها نشر کاتالوگ ارایه خدمات اطلاعاتی عمومی ارایه خدمات اطلاعاتی اختصاصی

کد ملی[ویرایش]

پس از شناسایی و تطبیق اطلاعات کالا یا خدمت با استاندارد ایران‌کد؛ یک شماره یکتا (منحصربفرد) به هر کالا یا خدمت اختصاص داده می‌شود. ساختار داده‌ای کد ملی برای کالاها با ساختارداده‌ای کد ملی برای خدمات متفاوت است.

ساختار داده‌ای کد ملی کالاها[ویرایش]

کد ملی کالا مشتمل بر ۱۶ رقم است که به طور یکتا برای هر قلم کالای موجود در زنجیره تأمین صادر می‌شود و درج آن روی کالاها به شکل بارکد ممکن است. کد مذبور؛ ابزار شناسایی منحصربفرد اقلام است. یعنی؛ کدی یکتا به هر نوع کالا اختصاص داده می‌شود و برای هیچ دو کالایی، کد یکسان وجود ندارد. کد ملی کالا مشتمل بر سه جزء اصلی است:

  • ۷ رقم ابتدایی؛ کلاس‌کد نام دارد و بیان‌گر جایگاه کالا در ساختار طبقه‌بندی کالاها با اندکی تغییر است. کد ملی کالا صرفنظر از عرضه‌کننده کالا برای کالاهای مشابه یکسان است. ۷ رقم ابتدایی (کلاس‌کد) مشتمل بر پنج سطح کلاس، سرگروه، گروه، زیرگروه، دسته و زیردسته است.
  • ۵ رقم میانی بیان‌گر کد نحصربفرد عرضه‌کننده (صاحب کالا) است که به طور مستقیم توسط مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات، یا با مجوز رسمی مرکز؛ توسط شرکت‌های همکار مرکز (شرکت‌های نماینده)صادر، و به عرضه‌کننده اعلام می‌شود.
  • ۴ رقم پایانی؛ سریال یک قلم کالای منحصربفرد است که بر اساس معیارهای عرضه‌کننده (صاحب کالا) تعیین می‌شود.

در بطن کد ملی کالا می‌شود از حرف‌های انگلیسی نیز استفاده کرد، و صدور کد ملی منحصر به استفاده از عدد نیست. از این رو؛ محدودیتی برای شناسایی و طبقه‌بندی کالاهایی که در آینده تولید یا وارد زنجیره تأمین کشور خواهند شد وجود ندارد.

irancode data structure for goods

ساختار داده‌ای کد ملی خدمات[ویرایش]

اطلاعات این بخش تمکیل خواهد شد.

منابع[ویرایش]