طبیعت‌گردی

اکوتوریسم یا بوم‌گردشگریيا بوم گردي، گونه‌ای از گردشگری است که در آن گردشگران برای دیدار از مناطق طبیعی نامسکون و دست‌نخورده جهان سفر می‌کنند و به تماشای گیاهان و پرندگان و ماهی‌ها و دیگر جانوران می‌پردازند.

خانه‌های روستایی آستارا

به این‌گونه از گردشگران که به دیدار از زیست‌بوم و طبیعت زنده می‌پردازند، نام اکوتوریست یابوم گردشگر يا بومْگرد داده شده است. بسیاری از کشورها بخش هنگفتی از درآمد خود را از بوم گردشگران خارجی تأمین می‌کنند. "در ايران توسط فرهنگستان معادل طبيعت گردي نام گذاري شده است كه با توجه به ظهور ژئوتوريسم در 10 سال اخير در ايران و جهان اين واژه با معادل سازي طبيعت گردي صحيح نخواهد بود و بهتر است اكوتوريسم را معادل بوم گردشگري ناميد".

تعاریف اكوتوريسم

گردشگران در تپه‌های بیابانی منطقه مرنجاب کاشان

اصلی‌ترین فعالیت اکوتوریسم بر پایهٔ طبیعت زنده می‌باشد که بنا به تعریف سفری است مسئولانه به مناطقی طبیعی که حافظ محیط زیست بوده و باعث بهبود کیفیت زندگی مردم محلی گردد. طبیعت‌گردی حداقل آسیب را به طبیعت و فرهنگ منطقه وارد می‌کند.

به تعریفی دیگر، اكوتوريسم يا بوم گردشگري نوعی از گردشگری است که ریشه‌های آن به طبیعت و محیط‌های باز گسترش یافته است. نخستین مسافرانی که حدود نیم قرن پیش سرنگیتی در آفریقا را بازدید کردند، و یا ماجراجویانی که در هیمالیا کوهپیمایی کردند را می‌توان نخستین اکوتوریست‌ها برشمرد.

انجمن بین‌المللی اكوتوريسم (TIES) نیز در تعریف اكوتوريسم می‌گوید: «بوم گردشگري سفری مسئولانه به مناطق طبیعی است که در آن محیط زیست حفظ و بر رفاه مردم محلی تأکید شود.»

اكوتوريسم و کوهپیمایی ورزشی است نشاط‌انگیز، سالم و انسان‌ساز که از ادوار بسیار قدیم، مورد توجه نیاکان ما بوده و ریشه در تاریخ دارد. عشق به ماجراجویی و رویت آثار بدیع طبیعت زنده همواره انسان را وادار به سیر در طبیعت و بازدید از جاذبه‌های حیرت انگیز می‌کند.

تاریخچه اكوتوريسم

پیرامون واژهٔ اكوتوريسم و سابقهٔ کاربرد آن اظهارنظرهای متفاوتی صورت گرفته است. برخی صاحب‌نظران سابقهٔ کاربرد چنین واژه‌ای را در اواخر دهه ۱۹۸۰ ذکر کرده‌اند. اما در تمام متون مرتبط Ceballos-Lascurain به عنوان نخستین کسی آمده‌است که این واژه را به کار برده‌است. برابر تعریف او، بوم گردشگري مسافرتی است که به منظور مطالعه، تحسین، ستایش و کسب لذت از سیمای طبیعی و مشاهدهٔ گیاهان و جانوران و آشنایی با ویژگی‌های فرهنگی جوامع محلی در گذشته و حال صورت می‌گیرد.

برخی سابقهٔ اكوتوريسم را به زمانی دورتر و به Hetzer نسبت می‌دهند. و معتقدند که او این واژه را در دهه ۱۹۶۰ برای تشریح روابط متقابل گردشگری، محیط زیست و ویژگی‌های فرهنگی، استفاده کرده‌است. به اعتقاد Hetzer، مفهوم بوم گردشگري در واکنش به رویه‌های نامناسب و منفی توسعه و نادیده گرفتن ملاحظات زیست محیطی، شکل گرفته است. و سابقه آن به اواخر دهه ۶۰، یعنی زمانی که کارشناسان نسبت به برداشت بی‌رویه از منابع نگران بودند، باز می‌گردد.

گونه‌های مختلف اكوتوريسم

گونه‌های مختلف طبیعت‌گردی عبارتند از گردش آبی و ساحلی، کوهنوردی، غارنوردی، بیابان‌گردی، دامنه‌نوردی، مردم‌شناسی، طبیعت درمانی، صید و شکار "در مواردي جاذبه هاي اكوتوريسم با ژئوتوريسم در تداخلند اما در اكوتوريسم آموزش زمين شناسي در فعاليتها مورد نظر نمي باشدو توجه خاص به طبيعت زنده و جاذبه هاي آن است".

رشد صنعت اكوتوريسم

امروزه طبیعت‌گردی در میان گونه‌های مختلف گردشگری از جایگاه ویژه و رشد قابل توجهی برخوردار است و در بیست سالهٔ اخیر شاهد گسترش سریع فعالیت‌های طبیعت‌گردی در سراسر جهان بوده‌ایم و انتظار می‌رود بر شدت این گسترش نیز افزوده شود.

به لحاظ تأثیر بالقوهٔ زیادی که اكوتوريسم در زمینهٔ محافظت از محیط طبیعی و در اقتصاد بسیاری از کشورها دارد، سازمان ملل متحد تصمیم گرفت که سال ۲۰۰۲ میلادی را به عنوان سال بین‌المللی اكوتوريسم اعلام کند و کمیسیون توسعه پایدار این سازمان (UNEP) و سازمان جهانی گردشگری را موظف به انجام فعالیت‌هایی در این سال ساخت. هدف از این کار، مرور مجدد تجربیات گذشته در زمینهٔ بوم گردشگري، تشخیص و ترویج انواع اكوتوريسم که در آن‌ها از اکوسیستم‌های در معرض خطر حفاظت می‌شود، تقسیم فوائد حاصل از فعالیت‌ها با جوامع محلی و احترام به فرهنگ‌های بومی است.

طبق برآورد سازمان جهانی کشاورزی نیز، رشد بوم گردشگري در دهه حاضر ۱۰ تا ۳۰ درصد خواهد بود. در وضع موجود شمار طبیعت‌گردان ۷ درصد کل مسافران جهان است که پیش‌بینی می‌شود در دههٔ آینده به ۲۰ درصد برسد. بنابراین اكوتوريسم از آینده‌ای پررونق و درخشان برخوردار است که موجب مزایایی فراوانی برای جهانیان خواهد شد.

صنعت اكوتوريسم ایران

بسياري از شرق شناسان و جغرافي دانان برجسته جهان، تمدن ايراني را حاصل انطباق بسيار هوشمندانه با طبيعت چندگانه فلات ايران دانسته اند.بسياري از آداب و رسوم نواحي بومي كشور بخشي از توانمندي صنعت توريسم ايران به شمار مي‌آيد. واقعيت اين است كه در گوشه و كنار ايران همه ساله بسياري از آيين‌ها برپا داشته ميشود كه حضور در آن‌ها در يافتن راز و رمز آن‌ها آرزوي بسياري از علاقه مندان به سير و سياحت است، شناسايي اين آداب و رسوم اين فرصت را فراهم مي‌آورد كه ساكنان براي برگزاري تورهاي اكوتوريستي به مضاعف سازي جاذبه‌ها پرداخته و شمار متقاضيان آن را افزايش دهند .

نشریه طبیعت گردی ( تخصصی اكوتوريسم) در ایران

طبیعت گردی یک نشریه تخصصی برای تمامی دوست داران طبیعت و طبیعت گردی می باشد . آگاهی دادن به مردم، مسوولین . اطلاع رسانی در خصوص ویزگی های منحصر به فرد ایران همراه با اشاعه فرهنگ نحوه درست استفاده کردن از این امکانات خدا دادی شروع به فعالیت نموده است. این نشریه با شماره 124/7306 ، با رویکرد علمی ترویجی با روش اطلاع رسانی ، جزوی و آموزشی با گستره بین المللی و به زبان فارسی - انگلیسی با ترتیب اشاعه فصلنامه موفق به دریافت مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 1386 شده و تا کنون بالغ بر 10 شماره از آن منتشر شده است . برای دریافت رایگان آرشیو pdf این نشریه می توان به آدرس آرشیو نشریه طبیعت گردی مراجعه نمود.

جستارهای وابسته

• گردشگری
• ژئوتوریسم
• ژئوپارک

پیوند به بیرون

• کمیته ملی طبیعت‌گردی ایران
• سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران
• سازمان حفاظت محیط زیست ایران
• جامعه بین‌المللی طبیعت‌گردی
• نشریه تخصصی طبیعت‌گردی