اسفار مشکوک

اَسفار مشکوک یا اَپوکریفا در اصطلاح به کتاب‌هایی باستانی با محتوای یهودی و مسیحی گفته می‌شود که برخی از گروه‌های یهودیت، کاتولیک، ارتدکس و پروتستان، آنها را نیمه‌شرعی نامیده‌اند.

اسفار مشکوک ۱۵ رساله‌ای است که بعدا به متن «عهد عتیق» ـ کتب مقدس یهودـ اضافه شده‌است و از این‌رو در میان‌جلد (بین‏الدَفَتین) «عهد عتیق» عبری ـ که امروزه نزد یهود معتبر است ـ مندرج نیست و پروتستان‌ها نیز پس از بحث و جدل بسیار بر سر اعتبار یا عدم اعتبار آنها سرانجام از ۱۸۲۷ میلادی آنها را از میان‌جلد کتاب مقدس خود خارج کردند ولی جداگانه آنها را چاپ می‌کنند و به‌کلی آنها را طرد نکرده‌اند.

ترجمه هفتادگانی علاوه بر متون شرعی، اسفار مشکوک عهد عتیق را نیز در بر می‌گیرد. این کتاب‌ها را دو گروه کاتولیک و ارتدکس نوشته‌های شرعی درجه دو می‌دانند، اما یهودیان و پروتستان‌ها چنین باوری ندارند. پروتستانها برای این مجموعه عنوان اسفار مشکوک (اپوکریفا) را به کار بردند. در مقابل کاتولیک‌ها عنوان قانون ثانی را برای این مجموعه برگزیدند که به قانونی بودن این کتاب‌ها، هر چند در رتبه دوم، اشاره داشت. آن‌ها به کتاب‌های موجود در نسخه عبری عنوان قانون اول‏ را دادند.

اپوکریفا در یونانی به معنای پوشیده یا پنهانی است و این نامی است که جروم (۳۳۱ تا ۴۲۰ م) دانشور بزرگ مسیحی بدین کتاب‌ها داد و آنها را در ترجمه لاتینی خود (وولگات) وارد نکرد و امروزه اپوکریفا را به معنای کنار گذاشته شده می‌‏دانند و برخی به غلط آنها را کتب مجعول می‌نامند در صورتی‌که کاتولیک‌ها و ارتودوکس‌ها آن‌ها را پذیرفته‏اند و پروتستان‌ها هم آنها را بکلی رد نکرده‏اند.

درون‌مایه

بخش اصلی مجموعه عهد جدید همان انجیل‌‏های چهارگانه است که در واقع، زندگی‌نامه و سخنان عیسی به‌شمار می‌آید. به گفته بیشتر دانشمندان قدیم و جدید، این چهار انجیل بین سال‌های ۶۵ تا ۱۰۰ میلادی نوشته شده و بین سال‌های ۱۵۰ تا ۱۸۰ میلادی رسمی و قانونی شده‌است. به موازات این چهار انجیل، از ده‌ها کتاب دیگر با عنوان انجیل نام برده شده‌است که از آن‌ها، تحت عناوین غیررسمی، غیرقانونی یا اپوکریفایی نام برده می‏شود.

این آثار، در همان دوره نگارش و قانونی ‏شدن چهار انجیل قانونی و تا چندین سده پس از آن به نگارش درآمده و محتوای آن، زندگی و سخنان عیسی است، اما دقیقا قالب و چارچوب چهار انجیل رسمی را رعایت نکرده‌است. برخی از این انجیل‌ها، صرفاً سخنانی از عیسی را بازگو کرده‌است و برخی صرفا «معجزه‌های» نسبت‌داده شده به او را؛ برخی از آنها رویدادهایی از زندگی عیسی و پدر و مادر او را بازگو کرده‌است که در انجیل‌های دیگر نیامده‌است.

نسخه‌های کاملی از برخی از این نوشته‌ها موجود است و از برخی از آنها صرفا پاره‏هایی به جای مانده و از برخی دیگر فقط جملاتی که دانشوران سده‌های نخست مسیحی آنها را نقل کرده‌اند

فهرست اسفار مشکوک عهد جدید

برخی از اسفار مشکوک مسیحی از این قرارند:

• رساله بَرنابا (۷۰-۷۹ میلادی)
• رساله به قُرِنتیان (حدود ۹۶ میلادی)
• موعظه کهن یا به‌اصطلاح رسالهٔ کِلِمنت (حدود ۱۲۰-۱۴۰ میلادی)
• شبان هِرماس (حدود ۱۱۵-۱۴۰ میلادی)
• دیداکه، آموزه دوازده (حدود ۱۰۰-۱۲۰ میلادی)
• مکاشفه پطرس (حدود ۱۵۰ میلادی)
• اعمال پولس و تِکلا (۱۷۰ میلادی)
• رساله به لائودکیان (احتمالاً قرن چهارم میلادی)
• انجیل به روایت عِبرانیان (۶۵-۱۰۰ میلادی)
• رسالهٔ پولیکارپ به فیلیپیان (حدودِ ۱۰۸ میلادی)
• هفت رساله ایگناتیوس (حدود ۱۰۰ میلادی)

جستارهای مرتبط

• کتاب مقدس
• دروغ‌نامیده‌ها

منابع

• مجله هفت آسمان- شماره ۵ - کتب اپوکریفایی عهد قدیم

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اسفار مشکوک موجود است.