اندخوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۵۷′ شمالی ۶۵°۰۷′ شرقی / ۳۶.۹۵۰° شمالی ۶۵.۱۱۷° شرقی / 36.950; 65.117

اندخوی
نقشه‌ای از اندخوی در سال ۱۸۸۶ میلادی.
اطلاعات کلی
نام رسمی : اندخوی
کشور : افغانستان Flag of Afghanistan.svg
ولایت :

فاریاب

ولسوالی : اندخوی
نام‌های قدیمی : اندخود، انخد، انتخد، الخد
اندخوی بر افغانستان واقع شده‌است
اندخوی

مردم
جمعیت ۳۷٬۰۰۰
زبان‌های گفتاری: ترکمنی، فارسی دری
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا : ۱۵۰۰ متر

اَندْخوی شهری در ولایت فاریاب در شمال غربی افغانستان است. این شهر حدود ۳۷٬۰۰۰۰ نفر (۲۰۰۴) جمعیت دارد.

این شهر در کناره جنوبی بیابان قره‌قوم و در کنار رود اندخوی واقع شده و ۳۰ کیلومتر با آمودریا فاصله دارد. جمعیت آن از اقوام ترکمن، پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک و دیگران تشکیل شده‌است.[۱] و مردم آن به فارسی دری تسلط کامل دارند.[۲]

در منطقه اندخوی دامداری اهمیت دارد و به خاطر کمبود آب کشاورزی رونقی ندارد.[۱] خانه‌های کاهگلی اندخوی گنبدهایی از گل و آجر دارند. در این شهر یک کارخانه دباغی وجود دارد.[۳]

پیشینه[ویرایش]

اندخوی در قدیم اندخود و انتخد نامیده می‌شد و مدت‌هایی دراز محل اجتماع کاروان‌هایی بود که به سمت شمال به سوی بخارا می‌رفتند. در دائرةالمعارف بریتانیکا اسکندر مقدونی بنیان‌گذار اندخود قلمداد شده و ساخت بالاحصار اندخوی در سال ۳۲۸ پیش از میلاد نیز به او نسبت داده شده‌است.[۴]

ظاهرآ نخستین اثری که در آن از اندخوی یاد شده، کتاب المسالک و الممالک ابن خردادبه است که در نیمه دوم سده سوم هجری قمری نوشته شده‌است. در منبع دیگری آمده‌است که چیرگی مسلمانان در ناحیه جوزجان ازجمله شهرهای میمنه و اندخوی به سال (۳۳) هجری قمری صورت گرفته‌است.

اصطخری جغرافی‌دان سده سوم ه.ق. منطقه اندخوی را مربوط به یک رستاق میداند که مرکز آن شهر کوچک اُشتُرج بوده‌است.

شهر امروزی اندخوی که در نزدیکی ویرانه‌های وسیع اندخود کهن قرار گرفته شهری بازاری است که در آن بیشتر قالیچه‌های بخارایی، پوست قره‌قول، پشم و ابریشم دادوستد می‌شود.[۱]

الغ‌بیگ (زاده ۱۳۹۴ م. /۷۹۶ هـ.) زمانی به حکومت شاپورکان و اندخوی گمارده شده‌بود.[۵]

جنگ در قلعه اندخود[ویرایش]

در حدود سال ۶۰۰ هجری در ساحل قراسو جنگ سختی میان محمد خوارزمشاه و یکی از شاهان غوری بنام معزالدین غوری در گرفت که طی آن بسیاری از سربازان دو طرف کشته شدند. معزالدین پس از آنکه شکست خود را حتمی دید به عقب‌نشینی خود ادامه داد و پس از گذشتن از آمودریا (جیحون) به سوی بلخ روی آورد. خوارزمشاه به تعقیب دشمن شکست خورده روان گردید و او را مجبور کرد تا در هزارسپ به جنگ بی‌نتیجهٔ دیگری اقدام کند. در آنجا باز هم معزالدین شکست خورد و به قلعه اندخود (اندخوی امروزی) پناه برد.[۶]

محمد خوارزمشاه محاصره قلعه اندخود و ادامه جنگ با دشمن شکست خورده را دیگر صلاح ندانسته به خوارزم بازگشت ولی قراختائیان دست‌بردار نبودند و قلعه اندخود را همچنان در محاصره نگه داشتند. بگفته ابن اثیر در جنگی که در اطراف قلعه میان معزالدین و قراختائیان در گرفت، باز هم شکست متوجه معز الدین گردید و ناچار شد مجدداً در قلعه متحصن گردد (آغاز صفر ۶۰۱ هجری قمری برابر با ۱۷۶۳ شاهنشاهی). سپاهیان قراختائی بشدت حمله خود ادامه دادند و نزدیک بود که به پیروزی کامل برسند اما در این موقع خان سمرقند ملک عثمان که میل نداشت غوریان بدست سربازان قراختائی نیست و نابود شوند، واسطه صلح شد و با گرفتن مقدار زیادی نقدینه از معز الدین به جنگ و کشتار پایان داد. معزالدین با از دست دادن قسمت عمده سپاه خود، که نتیجهٔ لشکرکشی وی بود، به غزنه بازگشت. نتیجه این جنگ آن شد که خوارزمشاه همهٔ شهرهای خراسان بجز هرات را تحت نفوذ خود درآورد.[۶]

خان‌های اندخوی[ویرایش]

خان‌های اندخوی در طول تاریخ[۷]:

  • ۱۷۳۰/۳۱ - ۱۷۳۸ علی‌مردان خان
  • ۱۷۳۸ - ۱۷۹۰ سلیمان خان (سال ۱۷۵۰ مخلص خان)
  • ۱۷۹۰ - ۱۸۱۲ رحمت‌الله خان
  • ۱۸۱۲ - ۱۸۳۰ یلدوز خان
  • ۱۸۳۰ - ۱۸۳۵ عبدالعزیز خان
  • ۱۸۳۵ - ۱۸۴۴ شاه ولی خان
  • ۱۸۴۴ - ۱۸۴۵ غضنفر خان
  • ۱۸۴۵ صوفی خان
  • ۱۸۴۵ - ۱۸۴۷ غضنفر خان (دوره دوم)
  • ۱۸۴۷ صوفی خان (دوره دوم)
  • ۱۸۴۷ - ۱۸۶۹ غضنفر خان (دوره سوم)
  • ۱۸۶۹ - ۱۸۸۰ دولت‌بیگ خان

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ دانشنامه ایرانیکا: سرواژه ANDḴŪY
  2. انـدخـوی یـا شهـرصنعت وتمـدن - جنبش ملی اسلامی افغانستان
  3. همان منبع.
  4. Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.
  5. بهزادی، ناهید: نگاهی به چهار بررسی پیرامون تاریخ آسیای مرکزی. در: نشریه: «کتاب ماه تاریخ و جغرافیا»، بهمن ۱۳۷۸ - شماره ۲۸. ص۳۳.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ روشن‌ضمیر، مهدی: والاترین مرحله شکوفائی دودمان غوری (پیروزی‌های آنان در هند و پایان کار آن خاندان). در: نشریه: «بررسی‌های تاریخی» فروردین و اردیبهشت ۱۳۵۷ - شماره ۷۵. صص۶۵-۶۶.
  7. Howorth, Henry Hoyle. History of the Mongols, from the 9th to the 19th Century. Part II division II. The so-called tartars of Russia and Central Asia. Londres: Longmans, Green and Co, 1880.