انجمن هنری خروس جنگی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
جلیل ضیاءپور، (پدر نقاشی مدرن ایران)[۱] در سال ۱۳۲۸ با همفکرانش به تأسیس انجمن هنری خروس جنگی که مجمعی پیشرو در زمینه طرح عرصههای هنر نو خاصه ادبیات، تئاتر، موسیقی و نقاشی بود و نیز چاپ مجلهای با همین نام اقدام کرد. محل انجمن آتلیه ضیاءپور در خیابان تخت جمشید بود. وی هدف انجمن خروس جنگی را «مبارزه در برابر کهنه پرستی و سنت گرایی به دور از واقعیات زمانه» بیان کرده و شعری از فرخی سیستانی را به عنوان شعار انجمن بر میگزیند:[۲]
| فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر | سخن نو آر که نو را حلاوتی است دگر |
این اولین انجمن سور رآلیست های ایران بود( مراجعه کنید به : "صد سال داستان نویسی ایران" ص. 192 - 197)
فهرست مندرجات |
[ویرایش] بنیانگذاری
ضیاءپور، پس از پایان تحصیلاتش و اولین بازگشت به ایران - سال ۱۳۲۸ - با چند تن از همفکران نوگرایش انجمن هنری خروس جنگی را بنیاد نهاد که مجمعی پیشرو در زمینه طرح عرصههای هنر نو، بودهاست.[۳] از سال ۱۳۲۷ که بحث در زمینه نقاشی مدرن اوج گرفت، انجمن و مجله خروس جنگی مرکز مبادلات فرهنگی - هنری و نخستین پایگاه ترویج و معرفی نوگرایی در هنر ایران، بود.[۴] ضیاءپور، در این انجمن ضمن برگزاری جلسات هفتگی پیرامون معرفی نقاشی مدرن و موقعیت نقاشی ایرانی، به ایراد دوازده کنفرانس درباره نقاشی مدرن پرداخت و تعدادی مقالهٔ کوبنده و آگاه ساز در برابر نقاشان کلاسیک و مبلغان غربی که به همراه هم در برابر نقاشی نو در یک جهت حرکت میکردند انتشار داد.[۵] این انجمن به زودی در میان هنردوستان اعتبار کسب کرد و به صورت مرکز تجمع هنرمندان نوگرای آن روز ایران درآمد.[۶] بدین ترتیب انجمن هنری خروس جنگی موج جدیدی را در راه هنر آغاز کرد.[۵] سخنرانیهای پرشور ضیاءپور و ارائهٔ آثار نقاشان نوگرا در کاشانهٔ آپادانا، مراکز فرهنگی سفارتخانههای روس، انگلیس و فرانسه به جدلی ده ساله میان سنت گرایان و نوگرایان دامن زد، اما پس از کودتای مرداد ۱۳۳۲ و هماهنگ با برنامههای بعدی نوسازی، دولت به حمایت از نقاشان نوگرا پرداخت و بدین ترتیب مخالفت خوانیها به ظاهر پایان گرفت.[۴]
[ویرایش] اعضاء
اعضاء انجمن را در دو دوره میتوان بررسی نمود:
- سال ۱۳۲۸- گروه نخست: آقایان «غلامحسین غریب» در زمینهٔ ادبیات، «حسن شیروانی» در زمینهٔ تئاتر، «مرتضی حنّانه» در زمینهٔ موسیقی و «جلیل ضیاءپور» در زمینهٔ نقاشی. در همان ابتدا، حنانه به سبب اختلاف سلیقه کناره گرفت ولی بعدها مقالاتی محققانه دربارهٔ موسیقی غربی نوشت.[۷]
- سال ۱۳۳۰- گروه دوم: هوشنگ ایرانی (شاعر) به انجمن راه مییابد و ضیاءپور از انجمن دوری میگزیند. وی میگوید: «با ورود هوشنگ ایرانی به انجمن، تندرویهای موهن او باعث شد که خود را از جمع دوستان کنار بکشم.»[۸] بنابراین انجمن از «غلامحسین غریب»، «حسن شیروانی» و «هوشنگ ایرانی» تشکیل شده بود.
همچنین از اعضاء میهمان که با انجمن همکاری میکردند میتوان از نیما یوشیج، بهمن محصص، سهراب سپهری، منوچهر شیبانی، مصطفی کمال پورتراب و بسیاری دیگر از روشنفکران و هنرمندان نوجوی آن دهه نام برد، که در دفتر این انجمن گرد هم جمع میشدند و به بحث و جدل و گفتگو میپرداختند.[۹] لازم به ذکر است، نیما یوشیج به نشانهٔ همکاری با انجمن و مجلهٔ خروس جنگی از شعر «شهر صبح» شروع کرد که در شمارهٔ اول آن مجله چاپ شد.[۱۰]
[ویرایش] اهداف
انجمن چند هدف را دنبال میکرد:
۱. روشنگری و آشنایی مردم و هنرمندان به درست اندیشی در هنر.
۲. روشنگری اذهان نسبت به هنر نو.
۳. مبارزه در برابر کهنه پرستی و سنت گرایی به دور از واقعیات زمانه.[۵]
ضیاءپور در این خصوص میگوید: «من خواستم هویت ملی مان را با الهام گیری از مواریث خود، به دنیای نو وارد کنیم بی آنکه مقلد باشیم و یا این که بگذاریم مقلد باشند، و این حرکت از روی هدف و بنیادین بود نه یک جنگ سلیقهای.»[۳]
[ویرایش] شعار
شعار انجمن، شعری از «فرخی سیستانی» بود:
| فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر | سخن نو آر که نو را حلاوتی است دگر |
ضیاءپور میگوید: «ما بر مبنای شعار خود، هیچ عقب گرایی و واپس گرایی را بی پاسخ نمیگذاشتیم و تا جایی که آگاهیهای ما اجازه میداد، عوامل بازدارندگی و سودجویی را به طور قاطع بر کنار میزدیم و افشاگری میکردیم.»[۵]
[ویرایش] آرم و نامگذاری
آرم انجمن که نقش روی جلد مجلهٔ خروس جنگی است، توسط جلیل ضیاءپور[۲] و نام خروس جنگی، به پیشنهاد غلامحسین غریب انتخاب شده بود.[۶] علت انتخاب چنین نامی این است که خروس از نظر ظاهر اندام موجودی قرص و مهاجم، و از نظر رنگ آمیزی جلوه گر، از نظر هویت (در ادبیات قدیم ما) نمایندهٔ فرشته بهمن و به عنوان طلایه، وظیفه اش بیداری مردم بود. پس خروس (آن هم جنگی) را انتخاب کردند تا نمایندهٔ زیبایی و نیز مبارز بودن آنها باشد.[۲]
[ویرایش] مجله خروس جنگی
اعضای مؤسس انجمن هنری خروس جنگی برای ترویج افکار و عقاید هنری خود لازم دانستند که نشریهای داشته باشند تا بتوانند گفتنیهای خود را به وسیلهٔ آن منتشر کنند و بازگوی زبان حال با مردم باشد.[۲] بنابراین به انتشار مجلهای به نام خروس جنگی اقدام کردند و در آن مطالب تازهای را عنوان کردند که تا آن زمان در مجلات ایران مطرح نشده بود.[۱۱] مجله خروس جنگی در دو دوره منتشر میگردد:
[ویرایش] انتشار دوره اول
۲۹-۱۳۲۸: در این دوره ۵ شماره از مجله زیر نظر ضیاءپور، شیروانی، غریب و شیبانی منتشر شده و در پشت جلد شمارههای آن، این نوشته آمده بود: «زیر نظر انجمن هنری خروس جنگی. هدف ما بالا بردن سطح معرفت عمومی است.»[۶]
[ویرایش] توقیف مجله
از پیش آمدهای سال ۱۳۲۸ برای مؤسسان انجمن، استیضاح وزیر کشور توسط وکیل مجلس و محاکمهٔ اداری ضیاءپور بود که در آنجا مجله خروس جنگی را از نشریات توده ایها دانسته بودند و میپنداشتند که کوبیسم یعنی کمونیسم. در پی این ناآگاهی، که میبایست کار مخالفان بوده باشد[۱۲] مجله، پس از انتشار ۵ شماره در همان سال، به دستور دکتر عباس اقبال وزیر فرهنگ وقت در دولت ساعد توقیف شد.[۴]
[ویرایش] مجله «کویر»
پس از محاکمهٔ اداری ضیاءپور و آگاهی مسئولین مبنی بر عدم تبلیغ افکار توده ایها و انتشار مجلهٔ سیاسی توسط وی، مقرر شد مجلهٔ خروس جنگی که توقیف شده بود با نامی دیگر منتشر شود، بنابراین در سال ۱۳۳۰ «مجلهٔ کویر» توسط ضیاءپور، غریب و شیروانی، با همان اهداف گذشته در دو شماره تا سال ۱۳۳۱منتشر گردید[۱۲] و خروسانی که در زیر لوای خروس جنگی زره دار به یک صورت واحد نمودار بودند، این بار در «مجلهٔ کویر» چهره نمودند.[۱۳] ضیاءپور در این مجلهٔ کم تیراژ و مهم، اولین تابلو کوبیسم آبسترهٔ خود با نام «حمام عمومی» را به عنوان یک هنرمند ایرانی تصویر کرد و مقالهای به نام «نقاشی» به چاپ رساند که در حقیقت توضیح واضحات «حمام عمومی» اش بود و مهمتر اینکه اولین تئوری هنر مدرن در ایران نیز همین مقالهاست.[۱۴]
[ویرایش] مجله «پنجهٔ خروس»
پس از توقیف مجلهٔ کویر در اواخر سال ۱۳۲۹، مجلهٔ «پنجه خروس» جای آن را گرفت و ضیاءپور در آن نشریه به انعکاس افکار خود پرداخت.[۵] از جمله نقاشان جوانتری که با این مجله همکاری داشتند؛ میتوان از سهراب سپهری و بهمن محصص نام برد.
[ویرایش] انتشار دوره دوم
۱۳۳۰: این دوره از مجلهٔ خروس جنگی در ۴ شماره منتشر گردید و اولین شمارهٔ آن در ۱۵ خرداد همان سال انتشار یافت.[۶] در این دوره ضیاءپور و شیبانی به خواست خود، کنار رفته بودند و بجایشان هوشنگ ایرانی آمده بود. قطع مجله بزرگ شده و در صفحه پشت جلد آن یک بیانیه آمده بود به امضاء انجمن هنری خروس جنگی -غریب، شیروانی و ایرانی- که ظاهراً بیشتر سطور آن منعکس کنندهٔ عقاید هوشنگ ایرانی و نوشتهٔ او بود این بیانیه تحت عنوان «سلاخ بلبل» شامل ۱۳ بند بود.[۱۱]
[ویرایش] مخالفین
سه گروه به طور مشخص از دشمنان و مخالفان انجمن محسوب میشدند:
۱. تودهایها، که میگفتند نقاشی باید برای همه قابل درک باشد که حتی پرتقال فروش هم آن را بفهمد.
۲. مینیاتوریستها، که به طور کلی با هنر نو مخالفت میکردند.
۳. رئالیستها، که تحت حمایت اشراف بودند و میگفتند باید کارهای رئالیستی کشید.[۵]
[ویرایش] مکان
محل انجمن، آتلیهٔ ضیاءپور، واقع در خیابان تخت جمشید سابق، در بخش غربی دیوار کاخ شرکت نفت بود[۷] که در آن هر بعدازطهر جمعه در یکی از زمینههای هنری سخنرانی انجام میشد و در پایان جلسه حاضران به پرسش و پاسخ میپرداختند. نمایشگاهی در این محل برگزار نمیشد و فقط اختصاص به سخنرانی داشت.[۱۵]
[ویرایش] پانویس
- ↑ خبرگزاری ایرنا
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ صابر تهرانی، ص ۵۴ و ۵۵
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ حریری، ص ۵۸
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ بقراطی، ص ۶۵ و ۶۶
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ ناسی، ص ۶ و ۷
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ طاهباز، ص ۴ و ۵
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ فصلنامه هنر، ص ۸۲
- ↑ فصلنامه هنر، ص ۸۶
- ↑ سایت هنر و موسیقی
- ↑ فصلنامه هنر، ص ۸۰
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ طاهباز، ص ۷
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ صابر تهرانی، ص ۵۸ و ۵۹
- ↑ صابر تهرانی، ص ۹۱
- ↑ اسدی کیارس، ص آخر
- ↑ میرعمادی، ص ۸
[ویرایش] منابع
- اسدی کیارس، داریوش. روزنامه شرق، شماره۳۰۷. تهران: ۱۳۸۳.
- بقراطی، فائقه. نشریهٔ هنرهای تصویری حرفه هنرمند، شماره ۱۸. تهران: نشر نظر، ۱۳۸۵.
- حریری، ناصر. درباره هنر و ادبیات. بابل: انتشارات آویشن، ۱۳۷۸.
- سایت هنر و موسیقی (رسانه خبری، تحلیلی، آموزشی موسیقی در ایران). تهران: ۱۳۸۳.
- صابر تهرانی، شهین. مجموعه سخنرانیهای هنری - تحقیقی زنده یاد استاد جلیل ضیاءپور. تهران: انتشارات اسلیمی، ۱۳۸۲.
- طاهباز، سیروس. خروس جنگی بی مانند. تهران: انتشارات فرزان، ۱۳۸۰.
- فصلنامه هنر، شماره ۱۷. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸.
- میر عمادی، منیژه. پیشگامان نقاشی معاصر ایران. تهران: نشر هنر ایران، ۱۳۷۶.
- ناسی، کریستا. فصلنامه علمی و پژوهشی دانشگاه هنر. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی هنر، ۱۳۷۸.
