انبار

برای دیگر کاربردها، انبار (ابهام‌زدایی) را ببینید.

انبار ساختمان یا محوطه ای است که با بهره برداری از یک سیستم صحیح طبقه بندی و تنظیم، برای نگهداری یک یا چند نوع کالای بازرگانی ، صنعتی ، مواد اولیه و یا فراورده های مختلف، استفاده می‌گردد. علاوه بر آن انبارها به عنوان نقاط و تاسیساتی برای نگهداری موقت به منظور توزیع و تجمیع کالاها در سیستمهای توزیع نیز استفاده می شوند.

انواع انبار

انبارها را از لحاظ ساختمان به سه گروه تقسیم می‌کنند:

• انبار پوشیده: بعضی از اجناس به علت حساسیت و مواد خاصی که در ساختمانشان به کار رفته باید در انباری که همه اطراف آن بسته و دارای سقف است ، نگهداری شوند.
• انبار سرپوشیده:نوعی انبار که سقف دارد ولی چهارطرف آن باز و فاقد حفاظ جانبی است اقلام و یا اجناسی که در مقابل نور مستقیم آفتاب و برف و باران خاصیت خود را از دست می دهند ، در این انبارها نگهداری می شوند.
• انبار باز: این انبار به صورت محوطه است و معمولا اجناسی که در مقابل نور آفتاب و برف و باران خاصیت اولیه خود را از دست نمی دهند با رعایت اصول انبارداری در آن نگهداری می شوند.

در واقع صنعتگران، وارد کنندگان و صادر کنندگان کالاها، عمده فروشان و گمرک از استفاده کنندگان از انبارها می‌باشند. انبارها معمولاً در شهرها، شهرک‌های صنعتی و کارخانجات ساخته می‌شوند ولی ممکن است جهت سهولت در دریافت و صدور کالا، در کنار راه‌های اصلی، فرودگاه و یا بنادر ساخته شوند تا کالاها مستقیماً به انبار وارد و یا از آن خارج گردد.

انبارها از لحاظ کاربری نیز ممکن است انواع گوناگونی داشته باشند مثل:

• انبار محصول،
• انبار مواد اولیه،
• انبار قطعات نیم ساخته،
• انبار قطعات یدکی،
• انبار ابزارآلات،
• انبار غلات و مخازن
• انبارهای کالای خطرناک مثل کالاهای آتش زا یا پرتوزا
• انبار یا مخزن کالاهای گران قیمت

تجهیزات انبارداری

سیستمهای انبارداری با توجه به نوع کاربری و جامعه مورد استفاده بسیار متفاوت است. در برخی از جوامع انبارها هنوز به صورت سنتی اداره می‌گردند حال آنکه برخی از انبارها کاملاً خودکار و مکانیزه می‌باشند، بدون اینکه نیاز به نیروی کار داشته باشند و از طریق سیستمهای دریافت و انتقال خودکار کالاها و نرم‌افزارهای لجستیکی مدیریت می‌شوند. این سیستم‌ها معمولاً در انبارهای با دماهای بسیار پایین که کار کردن در آنها دشوار است و یا در مناطقی که قیمت زمین بسیار گران می‌باشد پیاده سازی می‌شود چرا که امکان استفاده از ارتفاع در این سیستم‌ها کاملاً مقدور می‌باشد.
با توجه به کاربری و تنوع زیاد انواع انبارها، ماشین آلات، سیستم‌ها و تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری بسیاری متناسب با نوع کاربری انبارها توسعه یافته اند. از مهمترین ماشین الات مربوط به انبارها می‌توان به انواع چرثقیلها، لیفت تراکها و تسمه نقاله ها برای جابجایی کالا اشاره نمود. استفاده ار تکنولوژی سامانه بازشناسی با امواج رادیویی در انبارها، در برخی از صنایع مدرن متداول است. ردیابی کالاها و کنترل موجودی انبار نیز بوسیله بانکهای اطلاعاتی و تحت نرم‌افزارهای خاص انجام می‌پذیرد.

طراحی انبار

مکانیابی، طراحی سیستم ورود، جابجایی و خروج کالاها از انبار بسیار حیاتی است تا عملیات انبارها با حداقل هزینه و حداکثر بهره وری انجام پذیرد. از آنجا که کالای ذخیره شده در انبارها در فرایند تولید دارای ارزش افزوده کمی می باشند، در اواخر قرن بیستم استفاده از سیستمهایی نظیر JIT جهت کاهش موجودی در فرایند و حذف انبارها بکار گرفته شد.

• در محاسبه فضاي انبار بايد موارد زیر را در نظر گرفت:
  • تعیین وظايف انبار مربوطه
  • تعیین اقلام قابل ذخیره سازی از نظر نوع، خصوصيات فيزيکي (وزن، حجم، شکل ظاهري و امثال آن)، نحوه و محل انبار کردن (قفسه، محل باز، روي زمين ویا محل های دیگر)
  • تعیین روش حمل و نحوه ورود و خروج مواد
• برخی دانستنیها در طراحي انبار
  • اقلام پرمصرف يا حجيم و سنگين بهتر است نزديک به محل مصرف انبار شوند و در انبار در نزدیکی درب نگهداری شوند
  • بهتر است اقلام حجيم و بزرگ در قفسه بندي در طبقات پايينتر چيده شوند.
  • حداکثر استفاده از ارتفاع به عمل آيد.
  • قابليت دسترسي به همه کالاهای ذخیره شده تأمین شود
  • حداکثر استفاده از نيروي انساني موجود و امکانات حمل و نقل به عمل آيد.
  • در طراحی انبار سازوکار لازم برای نظارت بر ورود و خروج قانونی اقلام دیده شود
  • عملیات انبارداری توسط یک سیستم اطلاعاتی مناسب پشتیبانی شود

انبارداری

انبارداری به عملیات تخلیه، بارگیری، و نگهداری کالاهای مورد نیاز افراد و بنگاهها در انبارهایی با شرایط مناسب تا زمان استفاده گفته می شود.به عبارت دیگر ، انبارداری شامل سیستم های قرار گرفتن جنس در انبار و ایجاد روشها و اعمال مدیریت کنترل موثر از زمان دریافت تا لحظه تحویل است.
تعریف انبارداری در یک بنگاه تولید می تواند به این صورت باشد که: "انبارداری عبارت است از دریافت مواد و اقلام ، نگهداری صحیح و تحویل به موقع آن ها به مصرف کننده با رعایت مقررات و دستورالعمل های سازمان به نحوی که با اعمال کنترل دقیق از میزان موجودی کالا در انبار و مقدار مصرف آن و نیز از انباشته شدن بیش از حد موجودی ها جلوگیری شود."

فرآیندهای اصلی و پشتیبان در انبارداری

• فرآیندهای اصلی
  • پذیرش کالا
  • جاگذاری و جابجایی کالا
  • انتخاب و گردآوری کالا برای خروج
  • بسته بندی و تحویل کالا
• فرآیندهای پشتیبان
  • کنترل کیفیت
  • خدمات ارزش افزوده
  • خدمات مشتریان
  • مدیریت انبار

فرآیندهای اصلی در انبارداری

ابزار جاگذاری و جابجایی کالا در یک انبار خودکار

این فرآیندها مجموعه عملیاتی را در بر دارند که در کلیه انبارها انجام می شوند.

1. پذیرش کالا:صاحبان کالا یا شرکت های حمل و نقل متقاضی استفاده از خدمات انبارداری با توجه به قوانین، مجوزهای لازم برای ورود کالا به انبار را ارایه می کنند. این مجوزها ممکن است شامل درخواست تحویل کالا به انبار و مدارک مربوط به کالا (نظیر اظهارنامه، مانیفست، پته گمرکی، مجوزهای گمرک) باشد. معمولاً با ورود کالا به پشت درب انبار بایستی کنترل های نگهبانی و امنیتی انجام پذیرد سپس کالا وارد محوطه پذیرش شود. در محوطه پذیرش مسئولین انبار کالاها را از لحاظ شکلی و تعداد با اطلاعات اظهار شده کنترل می نمایند و در صورت مغایرت صورت جلسه تنظیم می شود. با توجه به نوع و وضعیت کالا و امکانات انبار، در این قسمت کالاها دسته بندی می شوند و به انبار متناسب ارسال می شوند.
2. جاگذاری و جابجایی کالا:پس از ورود کالا به انبار لازم است تا براساس استانداردهای موجود در خصوص نحوه ذخیره سازی کالا، مکان مناسبی برای هر کالا در نظر گرفته و کالا در محل مورد نظر جاگذاری شود. محل نگهداری دقیق کالا در داخل انبار باید در اسناد کاغذی و یا سامانۀ مدیریت انبار ثبت شود. پس از تکمیل فرآیند تحویل، صاحب کالا و یا نمایندۀ قانونی وی که ممکن است شرکت حمل و نقل باشد رسید یا قبض انبار را دریافت میکند. صاحب کالا از کالای تحویل شده به انبارهای عمومی میتواند به عنوان وثیقه یا تضمین برای دریافت اعتبار و یا وام از بانکها و موسسه مالی و اعتباری استفاه نماید. در این صورت انبارهای عمومی رسمی که اساسنامه آنها بر اساس تصویبنامه قانونی انبارهای عمومی مصوب 1340به تایید هیئت نظارت بر انبارهای عمومی رسیده باشد، امکان صدور برگه وثیقه برای صاحب کالا را خواهند داشت.
3. انتخاب و گردآوری کالا برای خروج:در صورت درخواست صاحب کالا برای خروج کالا از انبار، پس از انجام تشریفات خروج کالا، عملیات گردآوری کالا از سطح انبار و حمل آن به نقطۀ تحویل انجام می شود. در انبارهای عمومی رسمی، کالایی که برای آن برگه وثیقه صادر شده باشد و هنوز در وثیقه بانک یا موسسه دیگری باشد اجازه خروج ازانبار را نخواهد داشت.
4. بسته بندی و تحویل کالا:پس از صدور مجوز خروج کالا، با دریافت اطلاعات مربوط به تحویل کالا و وسیله نقلیه، منابع لازم برای انجام بارگیری کالا تخصیص داده میشود و در صورتیکه صاحب کالا درخواست بسته بندی داشته باشد، کالاهای مورد نظر بسته‏ بندی و بارگیری می شوند. درصورت نیاز بایستی فهرست اقلام بارگیری شده و مشخصات آنها در قالب مستندات خاصی (مانیفست، فاکتور، بارنامه و...) تهیه و ارائه شود.

فرآیندهای پشتیبان در انبارداری

این فرآیندها مستقیماً با عملیات انبارداری مرتبط نیستند ولی سطح کیفی انبارها به میزان وجود و اجرای این فرآیندها در انبار بستگی دارد

1. کنترل کیفیت:تعریف چک لیستهای کنترل کیفیت مرتبط با هر یک از موجودیتهای کسب و کار در انبار و امکان تکمیل و بهره‏ برداری از اطلاعات مربوطه، هسته اصلی مؤلفه کنترل کیفیت در سیستم می‏باشد. کنترل کیفیت در انبار در چند حوزه اصلی همچون کنترل کیفیت عملیات، ارزیابی عملکرد پیمانکاران، تعمیر و نگهداری، عملیات و حمل و نقل و کنترل بارهای خطرناک انجام می‏شود.
2. خدمات ارزش افزوده: انجام هر نوع عملیات بر روی محموله‏ها که غیر از سه فعالیت اصلی «تخلیه»، «انبارداری» و «بارگیری» بوده و مشتریان شرکت علاقه‏مند باشند در ازای دریافت آن خدمت هزینه مربوطه را پرداخت نمایند، در زمره خدمات ارزش افزوده قرار می‏گیرد. برای ارایه این نوع خدمات معمولاً منابع موجود در انبار به کار گرفته شده و نیازی به سرمایه گذاری قابل توجه نمی باشد.
   1. بهره برداری از فضای انبارها برای آماده سازی قطعات نیم ساخته
   2. صدور برگه وثیقه کالا و خدمات مالی به مشتریان
3. خدمات مشتریان
   1. مدیریت ارتباط با مشتریان
   2. ارائه خدمات الکترونیکی
   3. ساده سازی امور اداری و بهبود فرآیندهای مرتبط با مشتریان
4. مدیریت انبار
   1. کلیه فعالیت‏های مربوط به برنامه‏ ریزی و زمان‏بندی عملیات شرکت در خصوص ورود و خروج کالا
   2. برنامه‏ ریزی برای توسعه و تجهیز و همچنین بهره برداری بهینه از فضای موجود در انبارها
   3. مدیریت منابع انسانی و تجهیزات
   4. تعریف معیارهای ارزیابی عملکرد و مدیریت عملکرد کلیه منابع در انبار
   5. مدیریت درآمد و هزینه در انبار

راهبردهای انبارداری

• انبارداری شخصی (اختصاصی)
• انبارداری عمومی
• انبارداری قراردادی

پیوند به بیرون

• http://www2.isye.gatech.edu/~jjb/wh/book/editions/wh-sci-0.95.pdf
• http://www.investopedia.com/terms/w/warehousing.asp#axzz1i7qk5556
• http://logistics.about.com/od/tacticalsupplychain/a/public_warehousing.htm
• Warehousing Operations Optimization