ام‌کلثوم دختر علی

فاطمه
بنت محمد

زندگی
نام‌ها و القاب · اختلاف مالی فاطمه و عباس با خلافت · خطبه فدکیه · رویداد خانه فاطمه
در قرآن
سوره دهر · سوره کوثر · آیه تطهیر · آیه مباهله · آیه نور
جای‌ها
فدک · بیت‌الاحزان · محله بنی‌هاشم · سقیفه
افراد
خانواده	محمد · خدیجه · علی
فرزندان	حسن · حسین · زینب · ام‌کلثوم · محسن
همراهان	فضه · ام‌ایمن · اسماء
دیگران	قنفذ · مغیره · عمر
مرتبط
تسبیحات فاطمه · مصحف فاطمه · لوح فاطمه · رویداد مباهله

برای دیگر کاربردها، ام کلثوم (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ام‌کلثوم دختر علی ابن ابیطالب و فاطمه زهرا؛ خواهر زینب، حسن بن علی و حسین بن علی است. او در واقعه کربلا از آغاز تا پایان حضور داشت. زادروزش در سال ششم هجری و مرگش چهار ماه و ده روز پس از بازگشت از شام و در مدینه اتفاق افتاد.

ازدواج

سید حسین نصر در دانشنامه بریتانیکا و ادموند بوثورث در دانشنامه اسلام (لیدن) ازدواج عمر بن خطاب و ام کلثوم را تائید می‌کند.

در بیشتر اسناد شیعه این ادعا را رد می‌کنند و وی را همسر عون بن جعفر می‌دانند.

برخی از مورخان اسلامی، ام کلثوم را همسر عمر ذکر کرده‌اند. برای مثال، محمد بن سعد کاتب واقدی رقیه و زید اکبر را حاصل این ازدواج می‌داند. علاوه بر این محمد بن جریر طبری و عزالدین ابن اثیر، مهریه ازدواج وی با عمر را ۴۰ هزار دینار و احمد بن اسحاق یعقوبی ۱۰ هزار دینار ذکر کرده‌اند. احمد بن اسحاق یعقوبی ازدواج عمر با وی را در سال ۱۷ هجری قمری ثبت می‌کند

در منابع شیعه

علمای شیعه دیدگاههای مختلفی را پیرامون ازدواج ام کلثوم نقل کرده‌اند:

۱-بسیاری از علمای شیعه ازدواج ام کلثوم با عمر را رد کرده‌اند. مطالب فراوانی در رد این ازدواج نوشته شده‌است و برخی کتابهای مستقلی نیز در رد این ازدواج نگاشته‌اند از جمله:

• المسئله الموضحه فی اسباب انکاح امیر المومنین ابنته: نخستین کسی که در رد این ازدواج کتاب نوشت شیخ مفید بود، وی در پاسخ به «المسائیل السرویه» (سوالهای مردم ساری) اولین رساله را به این مسئله اختصاص داد و ضمن آن این ازدواج را رد کرد. عمده دلیل وی در این رد، اختلاف‌ها تناقض گویی و تعارض ورایت هاست.
• رساله فی تزویج عمر لام کلثوم بنت علی اثر شیخ ابوالحسن سلیمان ماحوزی بحرانی
• العجاله المفحمه فی ابطال روایه‌ام کلثوم اثر سید مصطفی بن سید محمد هادی دلدار نقوی (به زبان فارسی)
• قول محتوم فی حل عقد ام کلثوم اثر سید کرامت علی هندی
• کنز مکتوم فی حل عقد ام کلثوم اثر سید علی اظهر هندی الکهنویی
• رد الخوارج فی جواب رد الشیعه
• تزویج ام کلثوم بنت امیرلمومنین و انکار وقوعه اثر محمدجواد بلاغی
• افحام الاعداد و الخصوم فی نفی عقد ام کلثوم اثر سید ناصر حسین بن امیر حامد حسین

۲- گروهی از علمای شیعه وقوع ازدواج را تایید کرده‌اند و آنرا با اکراه و تهدید و از روی تقیه دانسته‌اند.

دیدگاههای دیگری نیز از سوی برخی علمای شیعه مطرح شده‌است:

۳- از اساس چنین اتفاقی نیافتاده‌است.

۴-ازدواج رخ داد ولی چون ام کلثوم کوچک بود عمر صبر کرد تا بزرگ شود و وی قبل از عروسی عمر مرد.

۵-جنیه‌ای از نجران با وی ازدواج کرد.

۶-برخی دیگر نیز معتقدند که ازدواج از روی اجبار روی داد و این اولین ناموسی است که در اسلام غصب شد.

درگذشت

پیرامون تاریخ وفات وی اختلاف است. برخی وفات وی رادر حدود سال ۵۰ هجری دانسته‌اند و برخی سید محسن امین درگذشت وی را قبل از سال ۵۴ هجری در مدینه دانسته و مولف اعلام النسا درگذشت وی را چهار ماه پس از بازگشت کاروان اسرای کربلا از شام دانسته‌است.

پانویس

• محمد بن سعد کاتب واقدی، طبقات الکبیر، جلد ۳، مهاجرین در جنگ بدر، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، انتشارات فرهنگ و اندیشه، تهران ۱۳۷۴
• احمد بن اسحاق یعقوبی، تاریخ یعقوبی، جلد ۲، ترجمه ابراهیم آیتی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران ۱۳۸۲ , ISBN 964-445-198-X
• عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، جلد ۴، ترجمه سید محمد حسین روحانی، انتشارات اساطیر
• محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، جلد ۵، ترجمه ابولقاسم پاینده، انتشارات اساطیر، تهران ۱۳۷۵، شابک ISBN 964-331-037-x
• Clifford Edmund Bosworth,The Encyclopaedia of Islam: Supplement, VOLUME XII (۱۲) ,E.J. BRILL Leiden,۲۰۰۴

پیوند به بیرون

• حضرت ام کلثوم بنت علی بن ابی طالب علیه السلام در مدینه یا کربلا