الوسور

آلوسور محدوده زمانی: ژوراسیک پسین
اسکلت باسازی شده آلوسور در موزه تاریخ طبیعت سن دیگو
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو:	جانوران
شاخه:	طنابداران
رده:	سوسماریان
بالاراسته:	دایناسورها
راسته:	سوریشیا
زیرراسته:	ددپایان
فروراسته:	کارونوسوریا
تیره:	آلوسورید
سرده:	آلوسور

اَلوسور نوعی از دایناسورهای بزرگ نوع دَدپا است که در ۱۴۵ تا ۱۵۵ میلیون سال پیش در دوره ژوراسیک پسین زندگی می‌کردند. نام آلوسور به معنی «سوسمار متفاوت» می‌باشد که از دو واژه یونانی یعنی آلوس (allos) به معنای دیگرگون و سوروس (sauros) به معنی مارمولک، گرفته شده‌است.اولین بقایای کشف شده مربوط به این دایناسور در سال ۱۸۷۷ (میلادی) توسط چارلز مارش توصیف شد. این دایناسور از معروف‌ترین دایناسورهای ددپا است که توجه زیادی را به خود جلب کرد و در خیلی از فیلم‏ها و مستندها سردسته دایناسورها بوده‌است.

آلوسور یک شکارچی بزرگ دوپا بود، که به دو جین دندان تیز و بزرگ مجهز بود.طول این دایناسور به طور میانگین ۸.۵ متر بوده‌است که با احتساب قطعات ریز پیدا نشده می‌تواند به ۱۲ متر نیز برسد. نسبت به پاهای عقبی که بزرگ و نیرومند بودند اندامهای جلویی کوچک و سه انگشتی بودند. و بدن با یک دم بزرگ و سنگین تعادل خود را حفظ می‌کرد. در گروه آلوسورید‏ها طبقه بندی می‌شود و یک نوع از ددپاهای گوشت‌سوسمار است. این نوع شامل یک طبقه بندی پیچیده‌است که مشتمل بر چند نوع مشکوک می‌باشد. قسمت عمده‌ای از بقایای آلوسور از آمریکای شمالی و مقداری هم از پرتغال و احتمالاً تانزانیا بدست آمده‌است. تا بیش از نیمه قرن بیستم آلوسور به عنوان یک آنتردموس شناخته می‌شد اما مطالعات مفصل بر روی بقایای این موجود باعث شد که به عنوان یکی از بهترین انوع دایناسور شناخته شود.

آلوسور در بالاترین نقطه زنجیره غذایی بوده‌است. احتمالاً دایناسورهای گیاه‌خوار معاصر خود را شکار می‌کرده. شکارش احتمالاً شامل پرنده‌پاها ٬ استگوسورها و ساروپودها می‌شده‌است.زمانی که گمان می‌رفت در این گروه بیشتر ساروپودها شکار شوند، مدرکی کمی درباره زندگی اجتماعی آلوسور وجود داشت و در عوض گمان می‌رفت که دو آلوسور به یک آلوسور تنها حمله می‌کردند. ممکن است برای شکارهای بزرگ کمین می‌کردند و از فک بالاییشان که مثل یک ساطور بود سود می‌جستند.

کپی از جمجمه آلوسور

توصیف

اسکلت سوار شده آلوسور

آلوسور یک ددپا (تروپود) بارز بود، جمجمه‌ای بزرگ روی گردنی کوتاه و اندام جلویی کوچک داشت. آلوسور فراگلیس مشهورترین نوع است با طول ۸.۵ متر که بلندترین طول نهایی یک نوع آن در موزه تاریخ طبیعی آمریکا به ۹.۷ می‌رسد، با وزن تخمینی ۲.۳ تن. در سال ۱۹۶۷ جیمز مدسن در رساله‌اس در مورد آلوسور با اندازه گیری یک سری از استخوان‌ها اشاره می‌کند که طول آلوسور ۱۲ تا ۱۳ متر بوده‌است. مانند همه دایناسورها وزن آلوسور نیز تخمینی است و از سال ۱۹۸۰ بین ۱.۵ تن ٬ ۱تا ۴ تن و ۱۰۱۰ کیلوگرم برای انواع بالغ شده تخمین زده شده‌است.جان فاستر اشاره می‌کند که وزن ۱ تن برای انواع بالغ عاقلانه به نظر می‌رسد.اما ۷۰۰ کیلوگرم تخمین نزدیکتری است وقتی اندازه متوسط استخوان‌های ران بررسی می‌شود.

مقایسه اندازه‌های آلوسور با انسان

انواع غول پیکر زیادی به آلوسور نسبت داده شده‌اند اما در حقیقت آلوسور ممکن است متعلق به گروه‌های دیگر باشد. نزدیکترین نوع ساروفاگاناکس است که طولشان می‌توانسته به ۱۰.۹ متر برسد و تنها نوعی است که شامل بزرگترین نوع آلوسورها نیز می‌شده‌است. که البته تحقیقات اخیر نشان داده‌است که نوعی مجزا با آلوسور است.نوع دیگری که آلوسور به آن نسبت داده می‌شود، آپانتریاس است که طولشان تا ۱۲.۱ متر نیز می‌توانسته برسد.اکتشافات اخیر مربوط به یک بخشی از اسکلت بدست آمده از معدن سنگ کوههای موریسون در نیومکزیکو نشان داده‌است که این آلوسورید بزرگ ممکن است عضوی دیگر از ساروپاگاناکس‌ها باشد.

دوران زندگی

آلوسور

فراوانی نسبی فسیل این جانور در سنین مختلف به دانشمندان این اجازه را داده‌است تا بفهمند این حیوان چگونه رشد می‌کرده و یا طول عمرش چقدر بوده‌است. بقایایی از تخم‌های شکسته شده در کلورادو آمریکا احتمالاً متعلق به آلوسور است.تحلیل‌های مربوط به بافت‌شناسی استخوان‌ها نشان می‌دهد که سن آلوسور در حدود ۲۲ تا ۲۸ سال بوده‌است، که این سن با ددپای بزرگ دیگر یعنی تیراناسور قابل مقایسه‌است.همان تحلیل اشاره می‌کند که آلوسور در ۱۵ سالگی به حداکثر رشد خود می‌رسیده‌است و در هر سال ۱۵۰ کیلوگرم رشد می‌کرده‌است.

بافت مغز استخوان پیدا شده در دایناسورهایی مثل تیراناسور و تنونتوسور حداقل در یک نمونه از استخوان ساق پای آلوسور که در معدن سنگی پیدا شده‌است، وجود داشته.امروزه این بافت مغز استخوانی تنها در پرندگان ماده‌ای که بر روی تخمهای خود می‌خوابند یافت شده‌است.وجود این بافت در این آلوسور نشان دهنده جنسیت ماده و رسیدن وی به بلوغ است.شمردن خط رشدش نشان می‌دهد که این آلوسور وقتی مرده‌است ده سال داشته‌است.بنابراین نشان می‌دهد آلوسور پیش از اینکه به رشد نهایی برسد ٬بالغ شده و توانایی تولید مثل پیدا می‌کرده‌است.

کشف یک نمونه جوان با پاهای کامل نشان می‌دهد که پاها در جوانان نسبتاً بلندتر بودند.و قسمت تحتانی پا(قسمت زیر زانو) نسبتاً از ران بلندتر بودند.این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که جوان‌ترها نسبتاً سریع‌تر بودند و روش شکاری متفاوت از بزرگسالان داشتند.ممکن است شکارهای کوچک را تا کمین‌گاه بزرگسالان تعقیب می‌کردند و آنها را به سمت بزرگترها رم می‌دادند. استخوان ران در طول رشد بزرگتر و ضخیم‌تر می‌شده‌است و سطح متقاطعش کمتر می‌شده.ماهیچه‌ها کوتاهتر می‌شدند و رشد پا آهسته‌تر.این تغییرات نشان می‌دهد جوانان نسبت به بزرگسالان وقتی برای حمله می‌دویدند فشار کمتری احساس می‌کردند.

تغذیه

ناخن آلوسور

پژوهشگران پذیرفته‌اند که آلوسور یک شکارچی فعال حیوانات بزرگ بوده است. ساروپودها احتمالاً هم بوسیله آلوسورها شکار می‌شدند و هم مرده‌خواری می‌شدند. وجود آثار دندان آلوسور بر روی استخوان‌های ساروپود و پیدا شدن دندان آلوسور همراه اسکلت ساروپود این ادعا را تایید می‌کند. مدرک جالب حمله آلوسورها به استگوسورها یک زخم تا حدی خوب شده روی مهره عقب یک آلوسور است که با آثار زخم بجا مانده از میخهای دم یک استگوسور مشابهت دارد.یا یک زخم "U" شکل بر روی صفحه‌های گردن یک استگوسور که با انحنای آرواره آلوسور مطابقت دارد.گرگوری پاول در سال ۱۹۸۰ اشاره کرده‌است که احتمالاً آلوسور شکارچی ساروپودهای بالغ نبوده‌است، مگر اینکه گروهی شکار می‌کردند.چون ساروپودها بسیار سنگین و بزرگ بودند.و جمجمه متوسط و دندانهای کوچک آلوسور مناسب شکار این غول‌ها نبوده‌است.احتمال دیگر این است که جوان‌ترها جای بزرگسالان شکار می‌کردند.تحقیقاتی که در سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰ انجام گردی جواب دیگری به این پرسش می‌دهد.مقایسه آلوسور با پستاندارن درنده دندان‌شمشیری دوره میانه‌زیستی، شباهت‌هایی را نشان می‌دهد، از جمله کاهش ماهیچه‌های آرواره و افزایش ماهیچه‌های گردن و همچنین توانایی بازکردن بسیار زیاد آرواره.به هر حال آلوسور دندان‌های شمشیری نداشته‌است.اما بیکر اشاره می‌کند احتمالاً روش‌های دیگری برای حمله که با ساختار گردن و آرواره سازگار باشد داشته‌است.آلوسور دندان‌های کوچک و تیز اره مانند داشته‌است و می‌توانسته شکاف‌های طولی در بدن شکارهای بزرگ ایجاد کند که هدف آن ضعیف شدن قربانی در اثر این زخم‌ها بوده‌است.

اسکلت یک آلوسور در کنار یک استگوسور

بر طبق تحقیقات با آنکه جمجمه آلوسور بسیار قوی بود اما نیروی کمی را می‌توانست با گاز گرفتن بر شکار وارد کند.با استفاده از ماهیچه‌های آرواره می‌توانسته‌است قدرتی معادل ۸۰۵ تا ۲۱۴۸ نیوتن را وارد کند، در حالی که یک تمساح ۱۳۰۰۰ نیوتن، یک شیر ۴۱۶۷ نیوتن و یک پلنگ ۲۲۶۸ نیوتن را می‌توانند وارد کنند.اما آرواره می‌توانسته ۵۵۵۰۰ نیوتن نیرو را در طرف مخالف را تحمل کند و نگذارد شکار خود را از آرواره‌اش بیرون بکشد.آلوسور از آرواره‌اش مانند یک تیشه استفاده می‌کرده‌است.آلوسور به شکار حمله می‌کرده، دهانش را باز می‌کرده و گوشت شکار را بدون آسیب به استخوانهایش پاره می‌کرده‌است.بر خلاف تیراناسور که گمان می‌رود توانایی آسیب رساندن به استخوان‌ها را نیز داشته‌است.و همچنین ساختار جمجمه آنها نشان می‌دهد که می‌توانسته‌اند روش شکار کردن خود را متناسب با نوع شکار عوض کنند.جمجمه اجازه می‌داد که آلوسور فرزتر از اورنیتوپودها باشد.و به حد کافی نیز جمجمه برای آسیب رساندن به شکارهای بزرگی مثل استگوسور و یا ساروپود قوی بوده.اما تحقیقات جدید این تحقیقات قدیمی را به چالش کشید وقتی هیچ نمونه معاصری که از دندانهایش به صورت یک تیشه استفاده کند یافت نشد.و در عوض گفته شد ساختار جمجمه به نحوی بوده‌است که تقلای زیاد شکار باعث آسیب رساندن بیشتر آرواره آلوسور به او می‌شده‌است.اما پژوهشگران اولی می‌گویند آلوسور هیچ مشابهی در دینای معاصر ندارد و چنین دندان‌های کاملاً مناسب آن شکل حمله‌است.یک نظریه هم این است که آلوسورها فقط یک گاز از ساروپودها می‌زدند و نیاز نداشتند آن را کامل بکشند و همین گازها برایشان کافی بوده و شکار نیز زنده می‌مانده‌است و فرصت بهبود می‌یافته‌است.یک نظریه هم هست که ممکن است آلوسورها مانند گربه سانان بزرگ امروزی شکار را با دستانشان می‌گرفتند و چند گاز از گلوی او گرفته و او را می‌کشتند.که این فرضیه با حیواناتی که اندامهای جلوییشان قوی است سازگار است.

شکل جمجمه آلوسور نشان می‌دهد که در نهایت می‌توانسته‌است آرواره‌هایش را ۲۰ درجه باز کند که این کمتر از کروکودیل‌های امروزی است.مفصل‌های پنجه نشان می‌دهد می‌توانسته با آنها چیزی را چنگ بزند و بگیرد.در نهایت سرعت آلوسوروس نیز ۳۰ تا ۵۵ کیلومتر در ساعت تخمین زده می‌شود.

رفتار اجتماعی

آلوسورها دایناسورهای بزرگ مثل ساروپود را گروهی شکار می‌کردند.بیکر افتادن دندان‌های آلوسور هنگام خوردن و جویدن استخوان‌های شکارهای بزرگ را در این می‌داند که آنها این گوشت را به لانه برای بچه‌های خود می‌بردند.و از خوردن شدن این گوشت توسط سایر حیوانات جلوگیری می‌کردند.به هر حال مدارک کمی در مورد زندگی گروهی ددپاها وجود دارد.درگیری‌هایی درون گروهی وجود داشته‌است که گواه آن زخم‌ها و خراش‌های روی جمجمه(فک زیرین) آلوسورها است.که این درگیریها ممکن است به خاطر محدوده شکار یا منطقه زندگی بوده‌است.

مغز و حواس

یک سی‌تی اسکن از جمجمه آلوسور نشان داده‌است که مغزش با کروکدیل‏ها مشابه‌است.جمجمه تقریباً افقی شکل گرفته‌است و ساختار گوش درونی مانند کوروکودیل‌ها است و آلوسور احتمالاً می‌تونسته صداهای با فرکانس پایین را بشنود.پیازهای بویایی بسیار بزرگ بودند و به نظر می‌رسد که می‌توانسته رد بو را بخوبی بگیرد.اگرچه مسافتی که می‌توانسته بو را تشخیص دهد زیاد نبوده.

منابع

• Wikipedia contributors, «Allosaurus,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Allosaurus&oldid=249979519 (accessed November 8, 2008).

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ الوسور موجود است.