الفبای گرجی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
خط گرجی یکی از قدیمیترین سیستمهای نوشتاری جهان است. بر اساس روایات تاریخی که در کتاب باستانی سرگذشت کارتیل آمدهاست، خط گرجی در دوره استقرار دولت گرجستان شرقی یا ایبریا در قرن سوم و چهارم پیش از میلاد اختراع شدهاست و گفته میشود که پرنواز اولین پادشاه کارتیل (گرجستان شرقی) الفبا گرجی را اختراع کرد. ولی با استناد به آثار مکتوب گرجی که در دسترس پژوهشگران قرار دارد، تاریخ موثق نوشتار گرجی از قرن پنجم میلادی آغاز میگردد.
در طول ۱۵ قرن اخیر تغییراتی در تعداد و طرز ترسیم حروف گرجی رخ دادهاست و امروزه الفبای زبان گرجی شامل ۳۳ حرف میباشد و از چب به راست نوشته میشود.
اینک در جهان بیش از سه هزار زبان وجود دارد؛ ولی تعداد خط والفبا بیش از ۱۴-۱۶ نیست. اساس الفبای گرجی را در طول عمر طولانی خود، خط حروفی، یعنی الفبایی تشکیل دادهاست. هر کدام از حروف الفبای گرجی با صوت مطابقت کاملی دارد. از نظر تناسب و تطبیق نوشتار و تلفظ، الفبای گرجی فوق العاده کامل و عالی است. بدین معنی که در الفبای گرجی یک مثال عدم مطابقت حروف واصوات دیده نشدهاست.
الفبای گرجی چه درقرون گذشته و چه در عصر حاضر تنها الفبایی است که توسط گرجیها مورد استفاده قرار گرفتهاست ولی حوزه استعمال آن دربعضی موارد از مرزهای گرجستان هم فراتر رفتهاست. غیر از خود گرجیها الفبای گرجی در قرون وسطی مور استفاده بعضی از ساکنان شمال قفقاز قرار گرفتهاست مثلاً در داغستان، چچن و اینگوشتیا، سنگ مقبرهها و کتیبههای متعددی وجود دارد که به زبان گرجی نوشته شدهاست.
در بعضی موارد این سنگ نبشتهها دو زبانی هستند؛ یعنی به زبان گرجی و زبان ساکنان آن محل نگاشته شدهاند؛ ولی در هر دو مورد از زبان گرجی استفاده کردهاند. الفبای گرجی یکی از عوامل مهم در رواج فرهنگ وادبیات آسی (قوم ایرانی نژاد در کوهههای قفقاز) در قرن ۱۹ بودهاست.
الفبای گرجی ۳۳ حرف دارد و از سمت چپ به راست نوشته میشود. تلفظ ۸ حرف آن مختص زبان گرجی میباشد.
| الفبا | یونیکد | نام | برابر فارسی | برابر لاتین | آوانگاری |
|---|---|---|---|---|---|
| ა | U+10D0 | an | آ | A a | /ɑ/ |
| ბ | U+10D1 | ban | ب | B b | /b/ |
| გ | U+10D2 | gan | گ | G g | /ɡ/ |
| დ | U+10D3 | don | د | D d | /d/ |
| ე | U+10D4 | en | اِ | E e | /ɛ/ |
| ვ | U+10D5 | vin | و | V v | /v/ |
| ზ | U+10D6 | zen | ز | Z z | /z/ |
| თ | U+10D7 | tan | ت | T' t' | /tʰ/ |
| ი | U+10D8 | in | ای | I i | /i/ |
| კ | U+10D9 | k'an | K k | /kʼ/ | |
| ლ | U+10DA | las | ل | L l | /l/ |
| მ | U+10DB | man | م | M m | /m/ |
| ნ | U+10DC | nar | ن | N n | /n/ |
| ო | U+10DD | on | اُ | O o | /ɔ/ |
| პ | U+10DE | p'ar | P' p' | /pʼ/ | |
| ჟ | U+10DF | žan | ژ | Ž ž | /ʒ/ |
| რ | U+10E0 | rae | ر | R r | /r/ |
| ს | U+10E1 | san | س | S s | /s/ |
| ტ | U+10E2 | t'ar | T' t' | /tʼ/ | |
| უ | U+10E3 | un | او | U u | /u/ |
| ფ | U+10E4 | par | پ | P' p' | /pʰ/ |
| ქ | U+10E5 | kan | ک | K' k' | /kʰ/ |
| ღ | U+10E6 | ق | Ḡ ḡ | /ɣ/ | |
| ყ | U+10E7 | q'ar | غ | Q q | /qʼ/ |
| შ | U+10E8 | šin | ش | Š š | /ʃ/ |
| ჩ | U+10E9 | čin | چ | Č č | /tʃ/ |
| ც | U+10EA | can | تس | C' c' | /ts/ |
| ძ | U+10EB | jil | دز | J j | /dz/ |
| წ | U+10EC | c'il | Ts' ts' | /tsʼ/ | |
| ჭ | U+10ED | č'ar | Č' č' | /tʃʼ/ | |
| ხ | U+10EE | xan | خ | X x | /x/ |
| ჯ | U+10EF | ǰan | ج | J̌ ǰ | /dʒ/ |
| ჰ | U+10F0 | hae | ه | H h | /h/ |
