اقتصاد ارمنستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اقتصاد ارمنستان
(به ارمنی: Հայաստանի տնտեսություն)
Metsamor aerien.jpg
نیروگاه هسته‌ای متسامور
واحد پول ۵۴۱٫۷۹۰ درام = ۱ یورو[۱]
سال مالی Calendar year
سازمان‌های تجاری CIS، WTO
آمارها
GDP $۱۰٫۰۶۶ بیلیون (اسمی، برآورد ۲۰۱۲).[۲]
$۱۹٫۶۴۹ بیلیون (PPP,برآورد ۲۰۱۲).[۲]
رشد تولید ناخالص داخلی ۷٫۲٪ (برآورد ۲۰۱۲).[۳]
سرانه تولید ناخالص داخلی $۲٫۹۹۱ (اسمی، برآورد ۲۰۱۲).[۲]
$۶٬۳۰۰ (PPP, برآورد ۲۰۱۳).[۲]
تولید ناخالص داخلی هر بخش کشاورزی (۱۹٫۲٪), صنعت (۴۰٫۸٪), خدمات (۴۰٪) (برآورد ۲۰۱۲).
تورم (CPI) ۶٫۲٪ (۲۰۱۳)[۴]
جمعیت زیر خط فقر ۳۵٫۸٪ (برآورد ۲۰۱۰).[۳]
شاخص جینی ۳۰٫۹ (۲۰۰۸)[۳]
نیروی کار ۱٫۳۹۴ میلیون (برآورد ۲۰۱۳)
نیروی کار
بر پایه شغل
خدمات (۴۴٫۲٪)، صنعت (۱۶٫۸٪)، کشاورزی (۳۹٪) (برآورد ۲۰۰۸).[۳]
بی‌کاری ۱۷٫۳٪ (۲۰۱۲)[۳]
صنایع اصلی diamond-processing، ابزار و ماشین آلات برش، forging-pressing machines، موتور الکتریکیs، tires، knitted wear، hosiery، کفش، ابریشم fabric، مواد شیمیایی، کامیونها، ادوات موسیقی، microelectronics، ساخت جواهرات، توسعه نرم‌افزار، فرآوری مواد غذایی، براندی
رتبه آسانی انجام کسب و کار ۳۷ام[۵]
تجارت
صادرات $۱٫۶۵۳ بیلیون (۲۰۱۳)[۳]
کالاهای صادراتی چدن، مس خام، فلزات غیرآهنی، الماس، محصولات معدنی، مواد غذایی، انرژی[۶]
شرکای اصلی صادرات  روسیه ۱۹٫۶٪
 آلمان ۱۰٫۷٪
 بلغارستان ۹٫۱٪
 بلژیک ۸٫۹٪
 ایران ۶٫۹٪
 ایالات متحده آمریکا ۶٫۱٪
 کانادا ۶٫۰٪
 گرجستان ۵٫۷٪
 هلند ۵٫۶٪
 سوئیس ۵٫۰٪ (برآورد ۲۰۱۲).[۷]
واردات $۳٫۴۵۹ بیلیون (۲۰۱۳)[۳]
شرکای اصلی واردات  روسیه ۲۴٫۸٪
 چین ۹٫۴٪
 آلمان ۶٫۲٪
 ایران ۵٫۲٪
 اوکراین ۵٫۱٪
 ترکیه ۵٫۰٪ (برآورد ۲۰۱۲).[۸]
قرض ناخالص خارجی $۶٫۴۳۵ بیلیون (برآورد ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲).[۳]
امور مالی عمومی
بدهی‌های عمومی ۳۷٫۷٪ از GDP (برآورد ۲۰۱۳).
درآمدها $۲٫۲ بیلیون (برآورد ۲۰۱۲).[۳]
مخارج $۲٫۵ بیلیون (برآورد ۲۰۱۲).[۳]
کمک‌های اقتصادی $۳۰۲ میلیون (ODA) (۲۰۰۸)
ذخایر خارجی US$۲٫۰۲۱ بیلیون (دسامبر ۲۰۱۳)[۳]
Main data source: CIA World Fact Book
All values, unless otherwise stated, are in US dollars

ارمنستان کشوری است با ۲۹ هزار و ۷۴۳ کیلومتر مربع مساحت و جمعیتی بیشتر از ۳ میلیون و ۶۰ هزار نفر که در شمال با گرجستان (۱۶۴ کیلومتر)، در غرب با ترکیه (۲۶۸ کیلومتر)، در شرق با آذربایجان (۵۶۶ کیلومتر) و در جنوب با ایران (۳۵ کیلومتر) و نخجوان (۲۲۱ کیلومتر) مرز مشترک دارد.[۹][۱۰]

تاریخچه اقتصاد ارمنستان[ویرایش]

پیش از استقلال[ویرایش]

اقتصاد کشور ارمنستان اقتصادی متمرکز است که پیش از فروپاشی شوروی سابق با کمک سرمایه‌گذاری‌های کلان شوروی فعالیت می‌کرد. اما بعد از استقلال ارمنستان سرمایه‌های شوروی سابق از کشور خارج شد و بسیاری از واحدهای تولیدی و صنعتی توان عملیاتی خود را از دست دادند.[۱۱]

قبل از استقلال ارمنستان اقتصاد این کشور اقتصادی صنعت محور بود. صنایع فعال در این منطقه در سال‌های قبل از استقلال عبارت بودند از صنعت تولید مواد شیمیایی، تولید ماشین آلات صنعتی، فرآوری مواد غذایی، نساجی، تولید رزین و الکترونیک. مساله با اهمیت وابستگی این صنایع به واردات مواد اولیه از کشورهای خارجی بود که سبب تضعیف آنها شد.[۱۲]

پس از استقلال[ویرایش]

تحلیل عمومی عملکرد اقتصادی ارمنستان پس از استقلال این کشور معمولا روی محدودیت‌های تحمیلی جغرافیایی و ژئوپلتیک یا در بهترین تفسیرها، روی شکست‌های حاکمیت و سیاست برای نجات آنچه به طور منطقی مورد انتظاربوده است، تمرکز می‌کند. طرفداران چنین دیدگاه‌هایی از انجام دو کار ناتوان هستند. اول از ارائه اسناد قطعی درباره موانع تجاری تحمیلی در مسیر رشد و توسعه ارمنستان و دوم از توضیح درباره اینکه چرا کشورهایی با حاکمیت‌های مشابه ارمنستان اما با تجارت خارجی مطلوب، ضعیف باقی می‌مانند. در حالی که من محدودیت‌های ژئوپلتیک و نگرانی‌های امنیتی درباره اقتصاد و پیامدهای اجتماعی را به طور عام و در بافت ارمنستان به طور خاص تصدیق می‌کنم، طرفدار این دیدگاه هستم که تصمیم گیران سیاسی در ایروان از سال ۱۹۹۱ تنگناهای مضاعفی را تحمیل کرده‌اند؛ تنگناهایی که در مقایسه با قیدهای امنیتی و جغرافیایی، محدودیت‌های بیشتری به وجود می‌آورند و روی پیامدهای اجتماعی و اقتصادی تاثیر منفی می‌گذارند[۱۳].

عملکرد اقتصادی ارمنستان مسیر ارمنستان پس از استقلال از اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ را می‌توان به سه دوره متمایز از هم تقسیم کرد: الف-۱۹۹۱ تا ۱۹۹۹ ب- ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۷ ج- ۲۰۰۸ تاکنون. ویژگی این دوره‌ها در ذیل تشریح شده است:

پیشرفت پس از گذار(۹۹-۱۹۹۱)[ویرایش]

بازگشت ارمنستان به رشد در سال ۱۹۹۴- اولین کشور در میان جمهوری‌های شوروی سابق که هنوز پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در حال بازسازی است- چیزی کم از یک رویداد چشمگیر نبود و در حالی به‌دست آمد که اقتصاد در پی یک زمین‌لرزه مخرب و جنگی تمام عیار با کشور همسایه یعنی جمهوری آذربایجان، داشت بهبود می‌یافت. رشد اقتصاد با کارآفرینان دولتی کوچک و متوسط اما به شدت موفق و چابک و خصوصی سازی زمین پشتیبانی و تایید شد. در آن زمان، ناتوانی در ایجاد شرایط برای ایفای نقش مناسب بازارها و نبود نقش معناداری برای دولت، تنگناهای کلیدی پیشرفت به شمار می‌رفت. تداوم نزاع در منطقه قره باغ و ماترکِ صنعتی شوروی تا آن زمان اساسا به ساختار اقتصادی فرسوده کمکی نکردند. در اینجا فهرستی کوتاه از عواملی که بحران را تثبیت کرد و روی بیشتر رویدادها تاثیر گذاشت، ارائه می‌شود[۱۳]: • نشانه‌های اولیه ظهور گروهی «تازه به دوران رسیده» که از ثروتی قابل توجه بهره‌مندند و نزدیکی آنها به تصمیم سازان اقتصادی بروز یافته است. • بذرهای حاکمیت استبداد به طور موثری کاشته شده‌اند. ژنرال‌ها خط مقدم جنگ بازگشته و به شدت قدرت گرفتند و نقش عمده‌ای در انتخابات جبارانه و پرکشمکش ۱۹۹۶ ایفا کردند. • وعده جذب مشارکت یهودیان در بازسازی ارمنستان به شدت شکست خورد.

ترور نخست وزیر وقت، وازگن سرکیسیان- شخصیتی بحث‌برانگیز که در عین حال به شدت به عنوان تنها امید احتمالی ارمنستان برای بازسازی کشوری قوی شناخته می‌شد- و شش نفر دیگر در ۲۷ اکتبر ۱۹۹۹ در پارلمان، این دوران را پایان داد. سطوح بسیار بالایی از مشارکت عمومی و انسجام اجتماعی در اوایل دهه ۱۹۹۰ ظاهر اما تقریبا در دوره بازسازی پس از جنگ ناپدید شدند. این انسجام اجتماعی بار دیگر در تصدی کوتاه سرکیسیان در نخست وزیری بروز یافت تا دیگر هرگز دوباره ظاهر نشود[۱۳].

رکود کیفی (۲۰۰۰ تا ۲۰۰۷)[ویرایش]

این دوره با ایفای نقش رابرت کوچاریان همزمان شد. کسی که مهارت‌های سیاسی ویژه‌اش به او اجازه داد تا پس از ترورهای اکتبر ۱۹۹۹ قدرت را یکپارچه و نقش مسلطی را در مدیریت امور اقتصادی و سیاسی در ارمنستان ایفا کند. این دوره رشد دورقمی تولید ناخالص داخلی و ثبات مالی کلان را شاهد بود، اما با فقدان توجه به حکمرانی خوب و ایفای نقش مناسب بازارها همراه شد[۱۳].

بخش ساختمان‌سازی که موتور اصلی رشد طی این دوره بود، مقادیر قابل توجهی از اعتبارات مالی و منابع تولید را جذب کرد، نرخ بهره و نرخ مبادله را تحریک کرد و دستمزدها به کلی بالا رفت. تحت این شرایط و بدون مداخله سیاسی موثر، و برخلاف نشانه‌های بسیار قدرتمند از سوی برخی بخش‌ها (به طور قابل توجهی از سوی آی. تی و بخش کشاورزی) اقتصاد در تنوع‌سازی ناتوان بود و به طور موثری، زمینه را برای کاهش شدید تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۰۹ آماده کرد. حواله وجه و سایر انتقال‌های مالی از خارج که رونق ساختمان سازی را برانگیخت، مدیریت اقتصاد کلان را پیچیده کرد و وابستگی معکوس به سطح اقتصاد خرد/خانگی را به بار آورد[۱۳].

از لحاظ بودجه، این دوره با یک سیاست مالی پر از نوسان، به همراه کسری بودجه حتی در سال‌های رشد دو رقمی توصیف می‌شود. به‌رغم این، هزینه‌های ارمنستان در بهداشت، آموزش و سرمایه‌گذاری عمومی در میان پایین‌ترین‌ها در جهان بود. هزینه‌هایی که به عنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی اندازه‌گیری می‌شوند. جمع‌آوری ضعیف درآمد مالیاتی که خود ناشی از نقش آفرینی طرفداران معدود و قدرتمند حکومت خارج از دسترس مقام‌های مالیاتی بودند، از جمله دلایل عمده پایین بودن هزینه‌های یاد شده به شمار می‌روند. این عده معدود تحت حمایت مستقیم رهبری سیاسی کشور عمل کرده‌اند و در زندگی عمومی و تصمیم‌سازی اقتصادی با نفوذتر از گذشته رشد کردند. این انحصارهای اقتصادی منتج به حذف رقابت در تولید و ورود کالاهای کلیدی شد و رشد اقتصادی را کاهش و قیمت‌ها را افزایش داد[۱۳].

در منطقه رکود (۲۰۰۸ تا کنون)[ویرایش]

این دوره با تحول سیاسی در سال ۲۰۰۸ و اثر بحران جهانی مشخص می‌شود. آمادگی اندک در برابر بحران مالی و تدبیر ناکافی طی سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ به کاهش ۱۴/۲ درصدی در تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۰۹، یکی از بدترین عملکردها در جهان از آغاز بحران مالی - منتج شد. پس از گذشت چهار سال، تولید ناخالص داخلی واقعی هنوز در پایین سطح سال ۲۰۰۷خود است و پیش‌بینی می‌شود تنها با کندی در میان مدت رشد کند. در حالی که برخی تلاش‌ها برای ارتقای سطح نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی صورت گرفت، این تلاش‌ها با مقاومتی از سوی طرفداران معدود حکومت در فعالیت‌های اقتصادی مواجه شد. این موضوع، تمام بار انگیختگی اقتصاد را روی استقراض خارجی گذاشت. بدهی عمومی، به ویژه در مورد وام‌های بلند مدت، به همراه مقدار قابل توجهی جریمه برنامه‌ریزی شده برای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ به ترکیب و سطوح هشداردهنده‌ای رسیده است. در اینجا برخی نکته‌های برجسته که باید به دستیابی مفهومی بهتر از چشم انداز حکمرانی و سیاستمداری در ارمنستان کمک کند، ارائه می‌شود[۱۳]:

  • مداخله دولت - کنترل اقتصاد توسط گروه‌های ذی‌نفوذ - بدتر شده است. اقتصاد به شدت در دست افرادی که به طور مستقیم و غیرمستقیم در امر سیاست دخیل‌اند، متمرکز باقی می‌ماند.
  • مهاجرت - تا کنون از طبقه متوسط - افزایش یافته است و نابرابری و فقر در حال افزایش است.
  • دستور کاری برای رشد وجود ندارد و همه برنامه‌های آینده برای احیای اقتصاد با نرخ مبادله غلو شده، فساد، شرایط نامطلوب رقابت و حقوق مالکیت ضعیف مواجه خواهد شد.

روی هم رفته اینکه در آینده رشد بالقوه از کجا می‌تواند بیاید نامشخص است. با فرضِ کیفیت یکسانِ حکمرانی، تضاد سیاسی و ناخشنودی اجتماعی مداوم در پی کشته‌شدن تظاهرات‌کنندگان اول و دوم مارس ۲۰۰۸ و فاصله گرفتن از یهودیان (که به عنوان کاتالیزوری برای سرمایه‌گذاری خارجی و مبارزه برای دستیابی به حکمرانی بهتر عمل کرده‌اند) ادامه یافت. در این حال، بیشتر سیاست‌های مشابه در حال پیگیری هستند و ناامیدی مردم تا روزی که رژیم امور اجتماعی و اقتصادی را اداره کند، در حال افزایش خواهد بود.

نتیجه

برخلاف افزایش چالش‌ها در همه جبهه‌های مهم، زمینه‌هایی برای خوش‌بینی باقی مانده است. آشکارا، تجربه اوایل دهه ۱۹۹۰، به همراه پیشرفت انجام شده در سخت ترین شرایط، همچنین سرمایه بالقوه انسانی قابل توجه و التزام قوی به ایجاد همزیستی میان جمعیت محلی و یهودیان، امید را برای آینده اقتصادی فراهم می‌آورد و حکمرانی خوب را به ارمغان می‌آورد. تجربه همسایگی با گرجستان، کشوری با پیشرفت سریع در حکمرانی خوب و حذف فساد خرد، بسیار تشویق‌کننده است. روی هم رفته با یک رهبری دموکراتیک و پاک که می‌تواند همه نیروهای ساختاری را متحد کند و به جذب سرمایه‌ها و استعدادها از یهودیان کمک کند؛ یک حاکمیت تکنوکرات که می‌داند دنیای مدرن چگونه کار می‌کند و راه پرمعنایی را پیش‌روی می‌گذارد و یک مشارکت عمومی برای تایید تلاش‌های اصلاحی، هیچ محدودیتی برای به‌دست آوردن آنچه کشور می‌تواند به آن دست یابد، وجود ندارد[۱۴].

[ویرایش]

در سال‌های دهه ۱۹۹۰ مهم‌ترین عامل تضعیف اقتصادی ارمنستان بسته شدن مرزهای گرجستان و ترکیه به دلیل مناقشه قره باغ بود. این مساله سبب شد تا ورود مواد اولیه به این کشور تنزل یابد و بحران اقتصادی دامان کشور را بگیرید. در این دوران نرخ تورم در ارمنستان رشد بی‌سابقه‌ای پیدا کرد و بیکاری، فقر و مشکلات اقتصادی دامان مردم را گرفت. از سال ۱۹۹۴ میلادی که آتش‌بس اعلام شد اوضاع اقتصادی ارمنستان بهبود پیدا کرد. در سال‌های پایانی دهه ۱۹۹۰ نرخ تورم در این کشور یک رقمی شد و این روند ادامه یافت تا اینکه در سال جاری میلادی بانک مرکزی ارمنستان از رسیدن نرخ تورم به مرز صفر خبر داد.[۱۵]

این بانک نرخ رشد اقتصادی ارمنستان در نیمه اول سال جاری را برابر با ۲/۱۰ درصد اعلام کرد. در این باره دستمزد مردم ارمنستان با ۱۸ درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۲۰۷ دلار در ماه رسید. شایان ذکر است در نیمه اول سال ۲۰۰۶ میلادی متوسط دستمزد کارکنان دولتی این کشور برابر با ۱۸۶ دلار آمریکا بود. بانک توسعه و بازسازی اروپا نرخ رشد اقتصادی ارمنستان را ۶/۱۲ درصد در سال ۲۰۰۶ میلادی اعلام کرده است. این بانک نرخ رشد اقتصاد در سال ۲۰۰۷ میلادی را ۵/۸ درصد برآورد کرد که اصلی‌ترین دلیل آن توسعه فعالیت‌های عمرانی است.[۱۶]

ساختار اقتصادی ارمنستان از سال ۱۹۹۱ اساساً تغییر کرده است؛ ساختمان سازی و خدمات جای کشاورزی و صنعت را به عنوان سهامداران اصلی رشد اقتصادی گرفته‌اند. صنعت فرآوری الماس که یکی از مهم ترین صادرکنندگان و همچنین یکی از اصلی ترین جذب کنندگان سرمایه خارجی در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴ بود، با کاهشی شدید در میزان تولیدات برای سال ۲۰۰۵ مواجه شد؛ این مساله ناشی از کاهش عرضه مواد اولیه از سوی روسیه و رکود کلی بازارهای بین‌المللی الماس بود. دیگر بخش‌های صنعتی که رشد صنعتی را پیش می‌بردند، شامل بخش‌های انرژی، متالورژی و فرآوری غذا بود.[۱۷]

نشان ساختمان سوپرمارکت SAS

رشد اقتصادی ثابت ارمنستان، نهادهای بین‌المللی را به حمایت از آن ترغیب کرده است. صندوق بین‌المللی پول (IMF)، بانک جهانی، بانک اروپایی بازسازی و توسعه (EBRD) و دیگر نهادهای مالی بین‌المللی و کشورهای خارجی، اعطای امتیازات و وام را به ارمنستان بیشتر کرده‌اند. این وام‌ها با هدف کاهش کسری بودجه، ثبات ارز داخلی؛ توسعه کسب و کار خصوصی، بخش انرژی، کشاورزی، فرآوری غذا، حمل و نقل، بهداشت و آموزش عطا شده است. در ماه دسامبر سال ۲۰۰۵، «شرکت چالش هزاره» ایالات متحده با یک معاهده ۲۳۵ میلیون دلاری با دولت ارمنستان موافقت کرد که هدفش ترمیم شبکه‌های آبیاری و بهبود زیرساخت‌های حمل و نقل شهری بود.[۱۸]

ادامه رشد وابسته به توانایی دولت در تقویت مدیریت اقتصاد کلان است که شامل بهبود شرایط سرمایه‌گذاری و برداشتن گام‌هایی بلند علیه فساد می‌شود. یک قانون سرمایه‌گذاری خارجی آزاد در ماه ژوئن سال ۱۹۹۴ و قانونی دیگر در مورد خصوصی سازی در سال ۱۹۹۷ تصویب شد و همراه با آن برنامه‌ای برای خصوصی سازی املاک دولتی به اجرا درآمد. ارمنستان در تاریخ ۵ فوریه سال ۲۰۰۳ به سازمان تجارت جهانی پیوست.[۱۹]

بانکداری[ویرایش]

فهرست بانک‌های ارمنستان[ویرایش]

در زیر بانک‌های جمهوری ارمنستان ارایه شده است[۲۰]

  • 1-ACBA-Credit Agricole Bank
  • 2-Anelik Bank
  • 3-Ararat bank
  • 4-Arexim Bank
  • 5-Armbusiness Bank
  • 6-ArdShinInvest Bank
  • 7-ArmEconom Bank
  • 8-Armenian Development Bank
  • 9-Ameria Bank
  • 10-ArmSwiss Bank
  • 11-Artsakh Bank
  • 12-BTA Bank
  • 13-Converse Bank
  • 14-HSBC Bank
  • 15-Ineco Bank
  • 16-Byblos Bank
  • 17-Mellat Bank
  • 18-ProCredit Bank
  • 19-Prometey Bank
  • 20-Unibank
  • 21-VTB Bank
  • 22-Cascade Bank

انرژی[ویرایش]

ارمنستان شدیداً وابسته به واردات سوخت، خصوصاً از روسیه است. کارخانه اتمی تولید برق ارمنستان (ANPP) در حدود ۴۰ درصد برق کشور را تامین می‌کند، توربین‌های آبی و گرمایی نیز هر کدام ۳۰ درصد برق را تولید می‌کنند. ارمنستان همه گاز طبیعی اش را از روسیه و با قیمتی بسیار نازل تر از نرخ بازار جهانی وارد می‌کند؛ اما در توافق نامه‌ای جدید که در اواخر سال ۲۰۰۸ امضا شد، قرار بر این شد که قیمت‌ها در سال ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ بسیار بالا رود و در سال‌های آتی به قیمت جهانی نزدیک شود.[۲۱]

قرار بود یک خط لوله گاز از ایران به ارمنستان در سال ۲۰۰۹ به بهره‌برداری کامل برسد و تنوع عرضه گازی را برای ارمنستان بالا ببرد. ارمنستان تقریباً همه محصولات تصفیه شده نفتی اش را از گرجستان وارد می‌کند. پس از نزاع میان روسیه و گرجستان، واردات سوخت و غذا از گرجستان به ارمنستان به طور متناوب قطع شده است و آسیب پذیری ارمنستان را از این تنها مسیر ترانزیتی برجسته ساخته است.[۲۲]

مناسبات اقتصادی ارمنستان–ایران[ویرایش]

ایران و ارمنستان رابطه اقتصادی نزدیکی با یکدیگر دارند. مهم‌ترین مسائلی که در این ارتباط نقش دارد امنیت انرژی ارمنستان و انتقال گاز تولیدی ایران به بازار اروپا است.[۲۳]

ایران و ارمنستان به‌رغم تفاوت‌های مذهبی، رابطه نزدیکی با یکدیگر دارند. مهم‌ترین مسائلی که در این ارتباط نقش دارد امنیت انرژی ارمنستان و کاهش وابستگی این کشور به منابع موجود در کشور روسیه در کنار انتقال گاز تولیدی ایران به بازار اروپا است.[۲۴]

ارمنستان می‌تواند پلی برای انتقال گاز طبیعی ایران از طریق گرجستان و دریای سیاه به بازارهای اروپایی باشد. اجرای این پروژه در ارمنستان بین ۹۰ تا ۱۰۰ میلیون دلار و در ایران ۱۲۰ میلیون دلار هزینه دارد. در مرحله اول ایران سالانه ۴۰۰ میلیون متر مکعب گاز به ارمنستان صادر می‌کند و پس از تکمیل این خط لوله ۱۴۰ کیلومتری حجم صادرات گاز ایران به ۲/۳ میلیارد متر مکعب در سال می‌رسد.[۲۵][۲۶]

علاوه بر پروژه خط لوله‌ای که این انتقال را انجام خواهد داد، ایران و ارمنستان مناسبات اقتصادی دیگری در بخش انرژی نیز دارند. از جمله پروژه‌های مشترک دو کشور می‌توان به احداث دو کارخانه تولید برق آبی (هیدرو الکتریک) روی رود ارس در مرز دو کشور اشاره کرد.[۲۷][۲۸][۲۹]

در ماه ژوئیه سال جاری نیز دو کشور موافقت کردند تا مطالعات لازم برای احداث خط ریلی ارمنستان – ایران را آغاز کنند. انتظار می‌رود طرح ایجاد منطقه آزاد تجارت دوجانبه بین دو کشور نیز تا انتهای سال جاری به امضای طرفین برسد. به گزارش دولت ارمنستان در سال ۲۰۰۵ میلادی ارزش تجارت ارمنستان با ایران برابر با ۱۰۵ میلیون دلار و در سال ۲۰۰۶ میلادی ارزش تجارت دو جانبه به ۲۰۰میلیون دلار رسید.[۳۰]

در سال ۲۰۱۳ حجم مبادلات تجاری ایران و ارمنستان به ۲۹۳ میلیون دلار رسید. در این سال ۱۹۸ میلیون دلار انواع کالا از ایران به ارمنستان صادر و در مقابل ۹۵ میلیون دلار کالا از این کشور به ایران وارد شد و تراز تجاری بین ایران و ارمنستان مثبت ۱۰۳ درصد بود.[۳۱]

مسایل زیست محیطی[ویرایش]

ارمنستان در تلاش است که مسائل زیست محیطی اش را حل کند. او یک وزارت حفاظت از محیط زیست تاسیس کرده است و یک نظام جریمه آلودگی ایجاد کرده است که بر محصولات آلوده کننده آب و هوا و تخریب کننده خاک مالیات بسته است و عایدی آن مالیات‌ها را صرف فعالیت‌های حفظ محیط زیست می‌کند. قطع درختان به بهانه معدن کاوی در بخش‌های مهمی از کشور مورد اعتراض سازمان‌های غیردولتی طرفدار محیط زیست قرار گرفته است و در نتیجه این فعالیت‌ها، سیاست‌هایی از دولت که از سرمایه‌گذاری در بخش معدن حمایت می‌کند، مورد بحث و جدل قرار گرفته است. ارمنستان به همکاری با جمهوری‌های استقلال یافته (۱۲ کشوری که پیش از این اتحادیه شوروی را تشکیل می‌دادند) و اعضای جامعه بین‌المللی بر سر مسائل زیست محیطی مشتاق است. این کشور تحت فشار جامعه بین‌الملل برای بستن کارخانه اتمی قدیمی تولید برق در متسامور است.[۳۲]

با توجه به وابستگی بیش از ۴۰ درصدی نیروی برق ارمنستان به این کارخانه، دولت هیچ راهی جز ساختن یک کارخانه اتمی دیگر نمی‌بیند. یک موسسه تحقیقاتی آمریکایی بر روی توسعه بین‌المللی، مطالعات ابتدایی را در ماه دسامبر ۲۰۰۸ کامل کرد و نتیجه گرفت که تاسیس یک کارخانه اتمی جدید ارزان ترین گزینه پیش روی ارمنستان است. دولت ارمنستان دارد فرایند ساخت این کارخانه را پیگیری می‌کند.[۳۳]

نیروی کار[ویرایش]

چارت نیروی کار (۲۰۰۶)

به گزارش بانک در سال ۲۰۰۷ میلادی صنعت عمران ۵۰ درصد از نرخ رشد اقتصاد را به خود اختصاص داده بود. سهم بخش‌های خدماتی در تولید ناخالص داخلی کشور ارمنستان نیز سهم چشمگیری است. این سهم با افزایش استفاده از تلفن همراه و افزایش شمار اپراتورهای تلفن همراه در حال رشد است. کشاورزی سهم اندکی در اقتصاد ارمنستان دارد. در سال‌های دهه ۹۰ تنها ۲۰درصد از تولید ناخالص داخلی کشور ارمنستان به بخش کشاورزی اختصاص داشت و این بخش تنها ۱۰درصد از نیروی کار را جذب کرده بود؛ اما امروزه به دلیل حضور صنایع جدید به خصوص صنایع مخابراتی سهم کشاورزی در اقتصاد کمتر از ۱۴درصد اعلام شده است. از صنایع جدیدی که در این کشور فعالیت می‌کنند می‌توان به صنعت فرآوری سنگ‌های قیمتی و جواهرسازی، تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات و توریسم اشاره کرد. این صنایع در سال‌های اخیر با نرخ قابل توجهی رشد کردند و با ادامه این روند تا چند سال آینده سهم قابل توجهی از اقتصاد کوچک ارمنستان را به خود اختصاص می‌دهند.[۳۴]

بخش سال ۲۰۰۶ سال ۲۰۰۸
خدمات ۳۸٫۲٪ ۳۹
کشاورزی ۴۶٫۲٪ ۴۴٫۲٪
صنعت ۱۵٫۶٪ ۱۶٫۸٪
مجموع ۱۰۰٪ ۱۰۰٪

حمل و نقل[ویرایش]

ارتباطات[ویرایش]

گردشگری[ویرایش]

ارزش واحد پولی[ویرایش]

ارمنستان کشوری است با نرخ ارز شناور که هیچ هدف مشخصی برای نرخ ارز ندارد. نسبت درام ارمنستان به ارزهای مهم بین سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۳ تقریباً ثابت بود؛ آغاز افزایش شدید ارزش آن در سال ۲۰۰۴ بود که در برابر دلار آمریکا حدود ۴۶ درصد افزایش اسمی یافت. مهم ترین دلیل افزایش ارزش درام، ضعیف شدن جهانی دلار آمریکا، ورود حجم زیادی ارز خارجی توسط ارمنی‌های خارجی و افزایش تولیدات و درآمد داخلی است. افزایش شدید ارزش درام، باعث اثر منفی بر رقابت پذیری خارجی تولیدات ارمنی شده است؛ همچنین ارزش پول‌های فرستاده شده از خارج که عمدتاً به دلار است، کم شده است.[۳۵]

نرخ برابری درام ارمنستان با دلار آمریکا

واحد پول سال ۲۰۰۸ سال ۲۰۰۹ برآورد ۲۰۱۰ برآورد ۲۰۱۲ برآورد ۲۰۱۳
دلار ۱$ ۱ ۱ ۱ ۱
درام Armenian dram sign.svg ۳۰۳٫۹۳ ۳۶۳٫۲۸ ۳۷۳٫۶۶ ۴۰۱٫۷۶ ۴۱۰٫۵

تجارت خارجی[ویرایش]

شرکای اصلی تجاری[ویرایش]

کشور واردات درصد صادرات درصد
 آلمان
 اتحادیه اروپا
۶٫۲٪
۱۱٫۱٪
 روسیه
 کشورهای مستقل همسود
۲۴٫۶٪
۱۹٫۹٪
 چین ۹٪
 ایران ۵٫۴٪
 ترکیه ۴٫۷٪
 ایالات متحده آمریکا
 گرجستان ۵٫۹٪
مجموع
(بیلیون دلار)
۳٫۶ ۱٫۵

صادرات[ویرایش]

Armenia Export Treemap.jpg
Tree map export 2009 Armenia.jpeg

واردات[ویرایش]

[ویرایش]

ارزش تولید ناخالص داخلی این کشور حدود ۱۸ میلیارد دلار است و وابستگی زیادی به سرمایه‌ها و حمایت‌های مالی خارجی دارد. ارمنستان قدیمی‌ترین سرزمین مسیحی نشین در جهان است و کلیساهایی در این کشور وجود دارد که احداث آنها به قرن چهارم هجری باز می‌گردد. وال استریت ژورنال و بنیاد هریتیج در گزارش اخیر خود ارمنستان را لیبرال‌ترین و بازترین اقتصاد در میان کشورهای عضو کشورهای مستقل همسود (CIS) معرفی کردند. طبق گزارش ارائه شده ۶۹٫۴ درصد از اقتصاد ارمنستان آزاد است و از جهت شاخص آزادی اقتصادی (Index of Economic Freedom) رتبه ۴۱ام در جهان و رتبه --ام را در میان ۴۱ کشور اروپایی دارد.[۳۶][۳۷]

سال درصد اقتصاد آزاد رتبه جهانی رتبه اروپایی
۶۹٫۴ درصد ۳۲ام ۱۹ام
۲۰۱۳ ۶۹٫۴ ۳۸ام
۲۰۱۲ ۶۸٫۸ ۳۹ام

دخایر معدنی[ویرایش]

ارمنستان از لحاظ منایع بسیار غنی بوده و از تولیدکنندگان بزرگ مولیبدن در جهان بشمار می‌آید. این کشور علاوه بر مولیبدن دارای ذخایر بزرگی از آهن، جیوه، کرومیت، مس و طلا و انواع سنگ‌های ساختمانی و تزیینی است. ارمنستان همچنین در صنعت الماس سازی بسیار فعال است.[۳۸]

آمار کلی[ویرایش]

  • واحد پول: درام ارمنستان (ARD)
عنوان ۲۰۱۴ ۲۰۱۳ ۲۰۱۲ ۲۰۱۱ ۲۰۱۰ ۲۰۰۹ ۲۰۰۸ ۲۰۰۷ ۲۰۰۶ ۲۰۰۵ ۲۰۰۴ ۲۰۰۳ ۲۰۰۲ ۲۰۰۱ ۲۰۰۰ ۱۹۹۹ ۱۹۹۸ ۱۹۹۷ ۱۹۹۶ ۱۹۹۵ ۱۹۹۴ ۱۹۹۳ ۱۹۹۲
رتبه آسانی انجام
کسب و کار[۳۹]
۳۷ام ۲۳ام ۵۵ام ۴۸ام ۴۳ام ۵۰ام ۴۱ام ۴۲ ۴۱ام
جهانگردی
جمعیت زیر خط فقر: (برآورد) ۳۵٫۸٪
سرانه تولید ناخالص داخلی
تولید ناخالص داخلی
نیروی کار/میلیون (برآورد) ۱٫۳۹۴
رتبه نیروی کار ۱۳۳ام
نرخ بیکاری (برآورد) ۱۷٫۳٪ ۱۸٫۵ ۱۸٫۴ ۱۹٫۰
رتبه نرخ بیکاری ۱۵۲ام
نرخ تورم[۴۰] ۶٫۲۰٪ ۵٫۸
واردات (بیلیون دلار) ۳٫۶۵۶
صادرات (بیلیون دلار) ۱٫۶۰۲
Transcaucasia GDP PPP in constant prices per capita.png
ارزش افزوده کشاورزی منطقه قفقاز هر کارگر
  ۱۹۹۵ ۱۹۹۶ ۱۹۹۷ ۱۹۹۸ ۱۹۹۹ ۲۰۰۰ ۲۰۰۱ ۲۰۰۲ ۲۰۰۳ ۲۰۰۴ ۲۰۰۵ ۲۰۰۶ ۲۰۰۷ ۲۰۰۸ ۲۰۰۹
تولید
ناخالص داخلی
۱۰۶٬۹ ۱۰۵٬۹ ۱۰۳٬۳ ۱۰۷٬۳ ۱۰۳٬۳ ۱۰۵٬۹ ۱۰۹٬۶ ۱۱۳٬۲ ۱۱۴٬۰ ۱۱۰٬۵ ۱۱۳٬۹ ۱۱۳٬۲ ۱۱۳٬۸ ۱۰۶٬۸ ۸۵٬۶
تولیدات
صنعتی
۱۰۲ ۱۰۱ ۱۰۱ ۹۸ ۱۰۵ ۱۰۶ ۱۰۵ ۱۱۵ ۱۱۵ ۱۰۲ ۱۰۸ ۹۹٬۱ ۱۰۳ ۱۰۲ ۹۲٬۲
تولیدات
کشاورزی
۱۰۵ ۱۰۲ ۹۴ ۱۱۳ ۱۰۱ ۹۸ ۱۱۲ ۱۰۴ ۱۰۴ ۱۱۵ ۱۱۱ ۱۰۰٬۴ ۱۱۰ ۱۰۱ ۹۹٬۹
سرمایه‌گذاری
در دارایی‌های ثابت
۹۶ ۱۱۳ ۱۰۰ ۱۱۷ ۹۸ ۱۲۷ ۱۰۶ ۱۴۵ ۱۴۱ ۱۱۵ ۱۳۳ ۱۳۸ ۱۲۰ ۱۰۳ ۶۳٬۶
حمل و نقل
اقلام
۹۹٬۷ ۹۲ ۹۴ ۸۷ ۹۱ ۹۰ ۱۱۴ ۱۶۹ ۹۲ ۹۳ ۱۲۳ ۱۱۹ ۱۰۵ ۸۸ ۱۰۹٬۷
حجم معاملات تجاری
خرده فروشی
۱۵۴ ۱۱۳ ۱۰۵ ۱۰۶ ۱۱۱ ۱۰۹ ۱۱۶ ۱۱۶ ۱۱۵ ۱۱۱ ۱۰۹1) ۱۱۱1) ۱۱۰1) ۱۰۴1) ۱۰۱1)
شاخص های
قیمت تولید از محصولات صنعتی
۳۷۵ ۱۲۲ ۱۱۹ ۱۱۳ ۱۰۲ ۱۰۰٬۸ ۹۹٬۶ ۱۰۳ ۱۰۹ ۱۲۲ ۱۰۸ ۱۰۰٬۹ ۱۰۰٬۶ ۱۰۲ ۱۰۷٬۱
شاخص های
قیمت مصرف کننده2)
۲۷۶ ۱۱۹ ۱۱۴ ۱۰۹ ۱۰۱ ۹۹ ۱۰۳ ۱۰۱ ۱۰۵ ۱۰۷ ۱۰۱ ۱۰۳ ۱۰۴ ۱۰۹ ۱۰۳٬۴
صادرات
به کشورهای مستقل همسود
۱۰۷ ۷۶ ۷۴ ۸۵ ۷۰ ۱۳۰ ۱۲۱ ۱۰۸ ۱۳۴ ۹۷ ۱۵۰ ۱۱۳ ۱۶۷ ۹۶ ۵۵٬۸۲
صادرات
به سایر کشورها
۱۷۶ ۱۶۰ ۸۵ ۱۰۲ ۱۲۵ ۱۳۰ ۱۱۱ ۱۶۲ ۱۳۶ ۱۰۷ ۱۳۱ ۱۰۰٬۷ ۱۰۴ ۹۲ ۶۹٬۱۵
واردات
کشورهای مستقل همسود
۱۶۳ ۸۳ ۱۰۸ ۷۷ ۸۱ ۹۳ ۱۲۶ ۱۳۸ ۱۱۸ ۱۰۹ ۱۳۵ ۱۳۴ ۱۵۶ ۱۲۱ ۸۲٬۷۱
واردات
از سایر کشورها
۱۸۱ ۱۷۰ ۱۰۳ ۱۱۳ ۹۳ ۱۱۴ ۹۳ ۱۰۴ ۱۳۵ ۱۰۴ ۱۳۳ ۱۱۷ ۱۴۷ ۱۴۲ ۷۱٬۴۳

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «XE: (EUR/AMD) Euro to Armenian Dram Rate». 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ [۱], صندوق بین‌المللی پول
  3. ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ [۲], اطلاعات‌نامه جهان، ایالات متحده آمریکا سیا
  4. "Armenia's inflation at 5.8% in 2013: ArmStat". ARKA News Agency. 8 January 2014. Retrieved 3 August 2014. 
  5. "Doing Business in Armenia 2014". World Bank. Retrieved 2012-10-21. 
  6. "Exports Products of Armenia". CIA World Factbook. 2011. Retrieved 2013-04-25. 
  7. "Export Partners of Armenia". CIA World Factbook. 2012. Retrieved 2013-07-19. 
  8. "Import Partners of Armenia". CIA World Factbook. 2012. Retrieved 2013-07-19. 
  9. «Armenia - CIA». 
  10. «Country Profile: Armenia - Lebanese Economy Forum». 
  11. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  12. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  13. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام .D8.A7.D9.82.D8.AA.D8.B5.D8.A7.D8.AF_.D8.A7.D8.B1.D9.85.D9.86.D8.B3.D8.AA.D8.A7.D9.86 وارد نشده‌است.
  14. "اقتصاد ارمنستان پس از استقلال". روزنامه دنیای اقتصاد - شماره 2741. Retrieved 1391/07/01.  Check date values in: |accessdate= (help)
  15. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  16. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  17. اقتصاد ارمنستان - آفتاب
  18. اقتصاد ارمنستان - آفتاب
  19. اقتصاد ارمنستان - آفتاب
  20. «لیست بانکها ارمنستان». 
  21. اقتصاد ارمنستان - آفتاب
  22. اقتصاد ارمنستان - آفتاب
  23. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  24. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  25. «Iran–Armenia gas pipeline». 
  26. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  27. «Meghri Dam». 
  28. «روابط ایران و ارمنستان در حوزه انرژی - برنامه اوراسیای مرکزی». 
  29. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  30. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  31. «حجم مبادلات تجاری ایران و ارمنستان به 293 میلیون دلار رسید - مهر». 
  32. اقتصاد ارمنستان - آفتاب
  33. اقتصاد ارمنستان - آفتاب
  34. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  35. اقتصاد ارمنستان - آفتاب
  36. . http://www.heritage.org/index/country/armenia. 
  37. اقتصاد ارمنستان - تور ارمنستان
  38. «فرصتهای طلایی سرمایه‌گذاری در معادن ارمنستان». 
  39. «Doing Business in Armenia - World Bank Group». 
  40. «The World Factbook - CIA». 

منابع[ویرایش]

فارسی
انگلیسی
  1. Dr David Grigorian. «FPC Briefing: Armenia’s Economy since Independence1».