بهار عربی
 |
این مقاله یا بخشی از آن یک رویداد روز را در بر دارد. ممکن است با گذشت زمان، اطلاعات بهسرعت تغییر کنند. |
| بهار عربی | |
|---|---|
 |
|
| جایگاه | جنوب غربی آسیا و شمال آفریقا |
| تاریخ | ۱۸ دسامبر ۲۰۱۰ تاکنون |
| گونه | انقلاب، خیزش، جنگ داخلی، تظاهرات، نافرمانی مدنی، خودسوزی، غارت، فرار از زندان، اعتصاب، درگیریهای خیابانی |
| سلاحها | سلاحهای سبک و سنگین، تانک، ماشینها و هواپیماهای جنگی |
| کشتهشدگان | بین ۳۲۰۰۰-۳۷۸۰۰ |
بهار عربی به انقلابها، خیزشها و اعتراضات در جنوب غربی آسیا و شمال آفریقا در سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ گفته میشود. این اعتراضات بدان سبب که در کشورهای عرب در حال پیگیری است با عنوان بهار عربی یاد میشود. از این جریان در حکومت جمهوری اسلامی با عنوان بیداری اسلامی یاد می شود. محمود احمدی نژاد رییس جمهوری ایران نیز، با عنوان بیداری انسانی از این رویداد یاد می کند.[۱][۲][۳][۴] [۵]
البته در ایران برخی افراد نخبه و سرشناس از تعابیر دیگری برای توجیه این رویداد استفاده می کنند و بیداری اسلامی را ظاهر فریبنده این تحولات می دانند.[۶]
مجموعهای بیسابقه و در حال جریان از قیامها، راهپیماییها و اعتراضات در کشورهای عمدتاً عربنشین شمال آفریقا و جنوب غرب آسیا شامل: تونس، مصر، لیبی، سوریه، یمن، بحرین و اردن و در سطحی کوچکتر عربستان سعودی، الجزایر، عمان، کویت، مراکش، موریتانی و سودان است. غالب مخالفان در کشورهای عربی شعار (به عربی: الشعب یرید اسقاط النظام) یعنی «مردم خواهان برکناری رژیم هستند» سر میدهند.[۷]
محتویات |
[ویرایش] مناطق تحت تاثیر
[ویرایش] روزشمار اعتراضات و رخدادها
این اعتراضات در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۰ با قیام تونس، در پی خودسوزی محمد بوعزیزی در اعتراض به فساد و بدرفتاری پلیس، آغاز شد. به دلیل وجود شرایط مشابه در سایر کشورهای منطقه و موفقیت اعتراضات در تونس، اعتراضات با زنجیرهای از ناآرامیها در الجزایر، اردن، مصر، سوریه، یمن، بحرین، لیبی و عربستان و در سطحی کوچکتر دیگر کشورهای عرب ادامه یافت. در بسیاری از موارد روزهای اوج اعتراضات با نام «روز خشم» (به عربی: یوم الغضب) یا اصطلاحاتی مشابه توصیف شدهاست. بسیاری از این اعتراضات در کشورهایی رخ دادهاست که حاکمین آن از همپیمانان ایالات متحده محسوب میشدند و از حمایتهای اقتصادی و سیاسی این کشور استفاده میکردند. تاکنون سه حکومت تونس، مصر و لیبی در نتیجهٔ این اعتراضات سقوط کردهاند؛ در تونس حکومت در ۱۴ ژانویه با فرار زینالعابدین بن علی رئیسجمهور به عربستان سقوط کرد. در مصر پس از سقوط حکومت تونس توجه جهان به اعتراضات عظیم مصر از ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ آغاز شده بود، معطوف شد. پس از گذشت چهار روز، حسنی مبارک رئیسجمهور مصر اصلاحاتی را پیشنهاد داد اما حاضر به استعفا که خواستهٔ اصلی معترضان بود نشد. در روز هشتم وعده داد که در ماه سپتامبر از قدرت کنار خواهد رفت. در همان روز پادشاه اردن ملک عبدالله دوم نخستوزیر جدیدی را تعیین کرد و علی عبدالله صالح رئیسجمهور یمن نیز اعلام کرد که در سال ۲۰۱۳ قدرت را پس از ۳۵ سال ترک خواهد کرد. در ۱۱ فوریه پس از ۱۸ روز اعتراضات مستمر در شهرهای بزرگ مصر حسنی مبارک از مقام خود کنارهگیری کرد.
در لیبی که اعتراضات در روز ۱۳ ژانویه ۲۰۱۱ آغاز شد در روز ۱۷ فوریه (روز خشم) به اوج خود رسید و بدنبال آن مخالفان حکومت معمر قذافی شهرهای لیبی را از غرب به شرق در دست گرفتند در درگیریها حدود ۶۰۰۰نفر از مخالفین کشته شدند که بوسیله اسلحه و ماشینها و هواپیماهای جنگی دولت هدف قرار گرفتند. شورای امنیت ضمن محکومیت کشتارها قذافی را مجرم جنایت جنگی معرفی کرد. در شهر بنغازی (شهر عمر مختار) دولت موقت با ریاست وزیر مستعفی دادگستری دولت تشکیل شد. همزمان مخالفتها در بحرین هم به شدت خود رسید و مخالفان خواهان سقوط حکومت یا مشروطه کردن پادشاهی آن شدند و در عربستان هم مخالفان با تظاهراتی نمادین خواهان آزادیهای مدنی بیشتر و مشروطه شدن پادشاهی عربستان شدند. در روزهای آغازین مارس ۲۰۱۱ وزرای کشور باقی مانده دولتهای تونس (الغنوشی) و مصر (احمد شفیق) استیفا دادند. و ناوهای جنگی آمریکا و اروپا به سمت لیبی گسیل شدند.
اعتراضات در سوریه نیز از ماه ژانویه ۲۰۱۱ آغاز شد که در جریان آن بیش از ۵۰۰۰ نفر از معترضان سوری، توسط نیروهای نظامی و امنیتی دولت بشار اسد کشته شدهاند و حدود ۱۴ هزار نفر در این کشور دستگیر شدهاند و ۱۲ هزار و ۴۰۰ نفر هم از سوریه گریختهاند.[۸][۹]
۱۱ مارس جمعه خشم مردم معترض در کویت، یمن، بحرین و عربستان بود که تظاهرات مخالفان حکومت عربستان در شهر قطیف با برخورد و سرکوب شدید حکومت مواجه گردید و ۲نفر کشته و دهها نفر زخمی شدند. و در یمن نیز در حضرموت ۴ نفر کشته شدند. در ۱۵ مارس همزمان با ورود وزیر دفاع آمریکا رابرت گیتس به عربستان نیروهای نظامی عربستان و پس از چند روز نیروهای نظامی اماراتی راهی بحرین شدند و مسئولیت سرکوب اعتراضات مسالمت آمیز مردم در بحرین را برعهده گرفتند که در این سرکوبها ۱۰ کشته و صدها زخمی بجا ماند. دولت بحرین بنای میدان لوءلوء (مرکز اعتراضات مردم) بحرین را تخریب کرد و آنرا خاطره بدی برای مردم دانست.با وجود این سرکوبهای خونین ناتو و شورای امنیت در جهت تنبیه ذیکتاتور بحرین هرگز اقدامی درخور توجه انجام ندادند. [۱۰] در ۱۸ مارس جمعه خونین یمن ۵۲ نفر از معترضین کشته و ۲۴۰ نفر مجروح شدند.با شدت گرفتن اعتراضات در یمن نیروهای نظامی عربستان با ورود به این کشور مسئولیت سرکوب معترضین را برعهده گرفتند. بدنبال اعتراضات در یمن تعدادی از سفرای یمن در کشورهای مختلف برکناری خود را اعلام کردند و یکی از استانها یمن (صعده) به کنترل مخالفین درآمد. ۲۰ مارس نیروهای نظامی ائتلاف حمله بر علیه دولت لیبی را آغاز کردند. با درگیری های شدید و جنگهای شهری در ۲۲ اوت طرابلس به تصرف مخالفین درآمد. قذافی و هوادارانش به شهر بنی ولید و سرت پناه آوردند. مخالفین با در هم شکستن حملات نیروهای قذافی این دو شهر را تصرف کردند و در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱ (۲۸ مهر ) قذافی بدست نیروهای دولت انتقالی (مخالفین) در زادگاهش سرت بقتل رسید. درگیری های و سرکوب شدیدمردمی در یمن و بحرین همچنان ادامه دارد.
[ویرایش] اعتراضات و قیام تونس
در تونس این اعتراضات در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۰ با قیام تونس، در پی خودسوزی محمد بوعزیزی در اعتراض به فساد و بدرفتاری پلیس، آغاز شد. در تونس حکومت در ۱۴ ژانویه با فرار زینالعابدین بن علی رئیسجمهور به عربستان سقوط کرد. در روزهای آغازین مارس ۲۰۱۱ وزیر کشور باقی مانده دولت تونس (الغنوشی) استعفا داد.
[ویرایش] اعتراضات و انقلاب در مصر
اولین جرقه بهار عربی درحقیقت در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۱ م. (۲۵ دی ۱۳۸۹ خ.) با تظاهرات شهروندان مصری در مقابل سفارت تونس که برای حمایت از انقلاب تونس بود آغاز شد, بسیاری از تحلیلگران تظاهرات فوق را اولین جرقهٔ انقلاب مصر قلمداد میکنند.[۱۱] دو روز پس از این تظاهرات یک جوان مصری با نام عبده عبدالمنعم حماده جعفر خلیفه در اعتراض به بسته شدن رستوران خود و عدم توجه مسئولان به شکوائیهاش، در مقابل ساختمان مجلس شعب (مردم) این کشور دست به خودسوزی زد.این جوان مصری قبل از خودسوزی در مقابل مجلس شعارهایی نظیر «ای نیروهای امنیتی این کشور حق من درون مصر ضایع و پایمال شدهاست» سر داد.[۱۲] با شعله ور شدن خشم مردم علیه نظام مصر کشورهای مختلف مواضع متفاوتی در مقابل این انقلاب گرفتند.
در یکی از این موضع گیریها نخست وزیر اسرائیل اظهار داشت از عاقبت مصر میترسد که حکومتی اسلامی -مانند ایران- در آن بهوجود آید.هرچند که اهود باراک، وزیر دفاع اسرائیل گفت که برای حسنی مبارک هنوز نیز احترام بسیاری قائل است، اما اسرائیل دیپلمات ویژهای را به مصر فرستادهاست تا با مقامات شورای عالی نظامی مصر و دولت انتقالی قاهره دیدار کند تا آینده مناسبات و تماسها را بررسی کند.[۱۳]
در پی نا آرامیهای مصر مردم مصر با دعوت از مخالفین تظاهراتی میلیونی در میدان التحریر قاهره تشکیل دادند, تنها در یکی از این تظاهراتها پانصد تن دستگیر و روانه زندان حکومت مصر شدند. فعالان سیاسی مصر با انتشار بیانیههایی در صفحهای در فیسبوک به نام «همه خالد سعید هستیم» از ملت مصر درخواست کردند، پس از نماز جمعه در اعتراض به شرایط بد معیشتی و ادامه «انقلاب خشم» در تظاهرات اعتراضآمیز روز خشم, میلیونی و سراسری شرکت کنند. مردم و اقشار مختلف جامعه مصر بویژه جوانان مصری با در دست داشتن پلاکارد و سردادن شعارها علیه حکومت حسنی مبارک در این روز خواهان کنارهگیری رئیس جمهور مادام العمر مصر از قدرت و برقراری آزادی و دموکراسی واقعی درکشورشان شدند. در این تظاهرات نیروهای ضد شورش به طور گسترده با مردم با شلیک گلوله و گاز اشک آور و ماشینهای آپ پاش درگیر شدند. در این تظاهرات شخصیتها، گروهها و احزاب مختلف مصر بویژه گروه اخوان المسلمین شرکت داشتند. ناظران سیاسی تظاهرات روز خشم را برای تعیین سرنوشت مبارک تعیین کننده میدانستند.[۱۴]
سرانجام در تاریخ ۲۸ ژانویه ۲۰۱۱ پس از فشار بی امان مردم با حضور در تظاهراتهای میلیونی در مصر حسنی مبارک رئیس جمهور مادام العمر مصر مجبور شد با اعلام حکومت نظامی در شهرهای قاهره، اسکندریه و سوئز به مقابله با تظاهراتها برود. [۱۵]
حسنی مبارک با دستور مستقیم خود به تمامی نیروهای امنیتی کشور دستور شلیک گلوله به طرف تظاهر کنندگان را صادر نمود و نیروی هوایی را به حالت آماده باش درآورد, در همین روز دیوار صوتی در میدان تحریر قاهره توسط جنگندههای ارتش مصر شکسته شد. [۱۶]
در همین حال طبق اعلام رسمی منابع مطلع یک روز قبل یعنی ۲۹ ژانویه جمال مبارک, فرزند حسنی مبارک مصر را با ۱۰۰ چمدان به مقصد لندن ترک کرد. جمال مبارک ۴۸ ساله که گزینه جانشینی پدرش بود، توسط یک هواپیمای اختصاصی از قاهره به لندن پرواز کرد و همسر و دخترش او را همراهی در این سفر همراهی کردند.
پرواز ناگهانی او توسط سایت عربی «اخبار العرب» متعلق به امریکا گزارش داده شد.
همزمان با انتشار خبر فرار فرزند حسنی مبارک به لندن پایتخت انگلیس مردم مصر با حضور در خیابانها با نیروهای امنیتی درگیر شدند و در همین درگیری بالغ بر ۸۶۰ نفر از معترضین دستگیر شدند. [۱۷]
با افزایش درگیریها و اعتراضات در قلب مصر, توئیتر در تاریخ ۲۸ ژانویه ۲۰۱۱ توسط دولت مصر فیلتر شد, دولت مصر معتقد بود که مخالفین از طریق شبکهٔ اجتماعی توئیتر دست به هماهنگیهای بیشتر میزنند. [۱۸] هنوز یک روز از فیلتر شدن توئیتر نگذشته بود که دولت مصر اینترنت سراسری در مصر را قطع کرد. [۱۹]
با گسترش دامنهٔ اعتراضات حسنی مبارک دولت را برکنار و عمر سلیمان را در تاریخ ۲۹ ژانویه ۲۰۱۱ رسما به عنوان نخست وزیر جدید مصر منصوب کرد, عمر سلیمان تا قبل از آن رئیس دستگاه امنیتی در مصر بود. [۲۰]
عمر سلیمان طبق اسناد ویکی لیکس, سه سند عمده از وی یافت میشود که به دیدار محرمانهٔ وی با دریاسالار مایک مولن رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا برمیگردد.عمر سلیمان در آن ملاقات گفت هدفش مقابله با رادیکالیسم در نوار غزه، ایران و سودان است.طبق اسناد ویکی لیکس جمال مبارک و اطرافیانش به دنبال کاستن از نفوذ و قدرت افرادی چون عمر سلیمان و طنطاوی بودهاند تا انتقال قدرت از پدر به پسر با سهولت انجام پذیرد. [۲۱]
در همین روز در شهر دیگر مصر یعنی اسکندریه معترضین توانستند شهر را در اختیار بگیرند, در این روز ساختمان استانداری توسط معترضین به آتش کشیده شد و پلیس از این شهر عقب نشینی کرد. [۲۲]
.jpg)
پس از ادامهٔ بحران و عدم توانایی دولت در کنترل مخالفین با گسترش تظاهراتها و حضور مردم خشمگین در تمام نقاط شهرهای مصر سفارت اسرائیل در مصر اقدام به خارج نمودن دیپلماتهای خود در مصر با هواپیمای اختصاصی نمود. در واقع سفارت اسرائیل اولین و آخرین سفارتخانهای بود که دیپلماتهای خود را از مصر خارج میکرد.
شورای عالی نظامی مصر دربیانیهای تأکید کرد که مصر همه معاهدات بینالمللی این کشور، و در صدر آنها، پیمان صلح با اسرائیل را محترم میشمارد.[۲۳] [۲۴] اما در ۳۰ ژانویه ۲۰۱۱ پس از آنکه دولت امنیتی مصر بر سر کار آمد با تشدید ناآرامیها و تظاهرات خیابانی مردم مصر علیه دولت این کشور بسیاری از مراکز مهم دولتی و خصوصی از جمله بانکها و سازمان بورس قاهره تعطیل اعلام شدند. فدراسیون فوتبال مصر نیز برای جلوگیری از هرگونه بهرهبرداری از تجمعات در استادیومها و با توجه به غیبت بسیاری از مربیان و بازیکنان لیگ فوتبال این کشور را تعطیل اعلام کرد. [۲۵]
سرانجام پس از روزها کشمکش و خونریزی در تاریخ ۱ فوریه ۲۰۱۱ ارتش مصر رسما اعلام بی طرفی نمود, ارتش مصر رسما اعلام نمود که خواستههای مردم مصر را که از یک هفته پیش در خیابانهای این کشور علیه دولت تظاهرات میکنند، قانونی میداند, به باور بسیاری از تحلیلگران این امر در واقع مقدمات سقوط حسنی مبارک دیکتاتور مصر تلقی میشده است, به باور بسیاری از تحلیلگران ارتش مصر آخرین سنگر مقاومت حسنی مبارک بودهاست. [۲۶]
در شامگاه چهارشنبه (به وقت محلی) و در تاریخ ۲ فوریهٔ ۲۰۱۱ باراک اوباما رئیس جمهور ایالات متحدهٔ امریکا در پیامی به مردم مصر رسما اعلام نمود که انقلاب در مصر را باور کردهاست و در گفتگویی تلفنی با حسنی مبارک خواستار عدم شرکت وی در انتخابات آتی حکومت شدهاست, لازم به ذکر است که حسنی مبارک در آخرین پیام ویدیویی خود خاطرنشان کرده بود که با وجود فشارهای داخلی و خارجی از قدرت کنار نخواهد رفت و فقط قول خواهد داد که در انتخابات آیندهٔ مصر شرکت نداشته باشد, در این زمینه فرستادهای ویژه از جانب ریاست جمهوری امریکا به مصر فرستاده شد که حسنی مبارک را متقاعد کند که شرکت وی و فرزندش جمال مبارک در انتخابات آتی مصر به صلاح نخواهد بود. [۲۷] در همین تماس تلفنی اوباما از حسنی مبارک خواستهاست که نسبت به برخورد با معترضین محتاط تر عمل نموده و از برخوردهای خشن پرهیز نمیاد, دولت ایالات متحدهٔ امریکا کمکهای جدید به دولت مصر را مشروط به نحوهٔ برخورد دولت مصر با مردم قرار داده بود [۲۸]
در همین حال گروه اخوان المسلمین که یکی از قوی ترین و جدی ترین گروه مخالف دولت حسنی مبارک محسوب میشد در پیامی ارتباط خود با دولت حسنی مبارک برای مذاکره را رد کرد و طرحی را برای آیندهٔ مصر و درگیریها اعلام نمود.
محمد بدیع رهبر گروه اخوان المسلمین نظام کنونی مصر را برای اداره این کشور غیرقانونی و فاقد مشروعیت دانست و گفت که اخوان المسلمین همه اقداماتی را که مبارک از آغاز انتفاضه مردم در ۲۵ فوریه گذشته تاکنون اتخاذ کردهاست، رد میکند. در بیانیه رهبر اخوان المسلمین مصر آمده بود که هدف طرح ۶ مرحلهای پیشنهادی برای تحقق آزادیها، زندگی مسالمت آمیز و دموکراتیک و ساخت آیندهای روشن برای همه ملت مصر است.
محمد بدیع اولین مرحله این طرح را کناره گیری مبارک از قدرت و انحلال دو مجلس مشورتی و خلق مصر اعلام کرده و در مرحله دوم پیشنهاد کردهاست که رییس دادگاه عالی قانون اساسی جایگزین وی شده و امور کشور را بدست گیرد. مرحله سوم طرح پیشنهادی رهبر اخوان المسلمین میافزاید که میبایست حالت فوق العاده لغو شود، فرمان عفو عمومی صادر شود و همه زندانیانی که به دلیل بیان نظرات و مواضع سیاسی خود بازداشت شدهاند، آزاد گردند. محمد بدیع، تشکیل دولت وحدت ملی انتقالی و برگزاری انتخابات پارلمانی آزاد و شفاف تحت نظارت دستگاه قضایی برای تحقق اراده ملت را چهارمین و پنجمین مرحله طرح خود اعلام کرد. رهبر گروه اخوان المسلمین در ششمین مرحله طرح خود که پارلمان برآمده از رای ملت، تعدیلات لازم را در قانون اساسی صورت دهد تا زمینه برگزاری آزاد و فراگیر انتخابات ریاست جمهوری با رای مستقیم مردم مصر فراهم شود. [۲۹]
در ۴ فوریه ی سال ۲۰۱۱ و پس از موج سرکوبها توسط حسنی مبارک کمیته ی انقلاب ملی مصر تشکیل شد.عضو کمیته اصلی انقلاب ملی مصر اعلام کرد که این کمیته پس از رایزنیهای طولانی و با هدف حمایت از جوانان مصری و اقدامات قانونی آنها برای مقابله با عوامل نظام مبارک تشکیل شدهاست. [۳۰]
در یکی از سایت های منتسب به اخوان المسلمین ضمن انتقاد از اظهارات علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران که انقلاب مصر را اسلامی و نشأت گرفته از انقلاب اسلامی ایران دانسته بود رد کرد و گفت "انقلاب مصر یک انقلاب مردمی است نه انقلاب اسلامی.قیام مردم مصر قیام در برابر استبداد و بی عدالتی است و مردم در آن از هر قشر و با هر مذهبی حضور دارند."[۳۱]
در تاریخ ۵ فوریه و با استعفای حسنی مبارک از حزب حاکم اعضا و بدنه ی حزب حاکم نیز از این حزب استعفا دادند, گفتنی است حسنی مبارک باز هم از کناره گرفتن از قدرت سر باز زد . [۳۲]
مردم مصر روز سه شنبه (۱۹ بهمن-۸ فوریه) سال ۲۰۱۱-۱۳۸۹ برای پانزدهمین روز متوالی با برگزاری تظاهراتی گسترده کناره گیری حسنی مبارک رئیس جمهور این کشور از قدرت را خواستار شدند.همچنین هزاران نفر از مردم مصر در خیابان رامسس تجمع کرده و خواستار انحلال پارلمان شدند.در همین حال مبارک به منظور مقابله با گسترش اعتراضهای مردمی، تشکیل کمیتهای برای ایجاد اصلاحات در قانون اساسی این کشور را تصویب کردو از افزایش ۱۵ درصدی در حقوق کارمندان و بازنشستگان مصر خبر داد. اما معترضان در واکنش به این تصمیم، این افزایش حقوق را دیر و میزان آن را کم خواندند.[۳۳]
یک روز پس از اعتصاب معترضین در برابر پارلمان مصر, پارلمان مصر بدلیل بیم از اشغال آن توسط معترضین به دستور نیروهای امنیتی خالی شد. [۳۴] معترضین در ژانویه و فوریه ۲۰۱۱ که محمد البرادعی نمایندهٔ اپوزیسیون در میان آنها بود، به تحصن خود در میدان التحریر ادامه دادند.[۳۵]
سرانجام پس از روزها کشمکش و اعتراضات خیابانی و اعتصاب, حسنی مبارک به همراه همسر خود مصر را از فرودگاه «الماضه» به سمت محلی نامعلوم ترک کردند.به گزارش خبرگزاری بی بی سی مبارک در روز جمعه ۲۲ بهمن سال ۸۹ مصادف با ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ مصر را به محل نا معلومی ترک کرد .بسیاری این روز را روز پیروزی انقلاب مصر قلمداد میکنند. [۳۶] پس از استعفای حسنی مبارک و فرار وی اداره امور مصر به ارتش واگذار شد و ارتش در بیانیهای مفصل اعلام نمود که این شورا جایگزین دولت مشروع مورد نظر ملت مصر، نیست. لازم به ذکر است که مسئولیت این شورا بر عهده ی وزیر دفاع مصر, محمد حسین طنطاوی قرار گرفت. [۳۷] [۳۸] دولت آمریکا نیز در جریان اعتراضات مصر خواهان توقف خشونت علیه معترضان مصری شده یود.[۳۹] روزنامه واشنگتن پست با تحلیلی گسترده از آینده ی روابط امریکا و مصر پس از دولت حسنی مبارک در گزارشی مفصل با طرح این موضوع اعلام داشت که کارشناسان بر این باورند، در صورت برگزاری انتخابات آزاد در مصر، «اخوان المسلمین» قدرت را در این کشور به دست خواهند گرفت و مخالف برخی از سیاستهای دولت اسرائیل خواهد بود، هر چند اخوانالمسلمین مصر اعلام کرد که به پیمان صلح با اسرائیل پایبند میباشد.[۴۰] همچنین در ادامه ی این گزارش مفصل اضافه میشود که قطعا دولت ایالات متحده امریکا بدون سیستم اطلاعاتی مصر در جمع آوری اخبار از گروههای بنیادگرای اسلامی در منطقه به مشکل برخواهد خورد. [۴۱]
[ویرایش] اعتراضات و شورش سراسری لیبی
در لیبی که اعتراضات از روز ۱۳ ژانویه ۲۰۱۱ آغاز شد و از روز ۱۷ فوریه (روز خشم) به اوج خود رسید و به تدریج به شورش همگانی انجامید و بدنبال آن مخالفان حکومت معمر قذافی، شهرهای شرقی و نیمی از شهرهای شمال غربی لیبی را در دست گرفتند. در درگیریها حدود ۶۰۰۰نفر از مخالفین کشته شدند که بوسیله اسلحه و ماشینها و هواپیماهای جنگی دولت هدف قرار گرفتند. شورای امنیت ضمن محکومیت کشتارها قذافی را مجرم جنایت جنگی معرفی کرد. در شهر بنغازی (شهر عمر مختار) دولت موقت با ریاست وزیر مستعفی دولت تشکیل شد. آمریکا و اروپا گزینه مقابله نظامی با قذافی را محتمل دانسته و در روزهای آغازین مارس و ناوهای جنگی آمریکا و اروپا به سمت لیبی گسیل شدند.
[ویرایش] ۳۱ مرداد ۱۳۹۰
در سیپده دم این روز نیروهای انقلابی با ورود به شهر طرابلس و تصرف بیشتر بخشهای وارد اخرین مرحله از نبرد برای حکومت نابودی معمر قذافی شدند. آنان بسرعت وارد میدان سبز شدند و در همین روز یکی از تلویزیونهای دولتی را تصرف کردند.[۴۲] آنان پس از ورود به میدان سبز طرابلس نام آن را به میدان شهدا تغییر دادند.[۴۳]
[ویرایش] اعتراضات در سوریه
از ماه ژانویه ۲۰۱۱ صدها هزار معترض در شهرهای مختلف سوریه نظیر دمشق، درعا و حمص به مدت چندین ماه در ماههای ژانویه، فوریه، مارس، آوریل و می در روزهای مختلف به ویژه روزهای جمعه با نامهایی مانند جمعه عزت، جمعه مقاومت، جمعه شهدا، جمعه مبارزه و جمعه آزادگان علیه دولت بشار اسد دست به اعتراض و تظاهرات زدند و خواهان کناره گیری او از قدرت شدند.[۴۴] تانکها و نیروهای نظامی دولت بشار اسد در شهرهای مختلف سوریه نظیر دمشق، درعا و حمص مستقر شدند و معترضان را سرکوب کردند.[۴۵] معترضان به دخالت نیروهای دولت ایران در سرکوب معترضان نیز اعتراض داشتند. [۴۶][۴۷]
بیش از ۷۲۰۰ نفر (تا تاریخ ۵ فوریه ۲۰۱۲) از معترضان سوری، توسط نیروهای نظامی و امنیتی دولت بشار اسد کشته شدهاند و بین ۶۰۰۰۰-۸۰۰۰۰ نفر از معترضان در این کشور دستگیر شدهاند و ۱۲ هزار و ۴۰۰ نفر هم از سوریه گریختهاند، که این اقدامات از سوی بان کیمون دبیرکل سازمان ملل متحد محکوم شدهاست.[۴۸][۴۹] اتحادیه عرب تلاش زیادی برای فشار بر دولت سوریه برای توقف حملات داشت. سرانجام در دی ماه ۱۳۹۰ نخستین گروه از ناظران عربی وارد سوریه شدند. اما به دلیل وسعت کشتار ها این ماموریت با اعتراض اتحادیه عرب در بهمن ۱۳۹۰ خاتمه یافت.
یکی از اقدامات دولت در پاسخ به اعتراضات همهپرسی قانون اساسی سوریه ۱۳۹۰ بود که پس از اصلاحاتی برگزار شد و بیش از نیمی از واجدان شرایط رای مثبت دادند.
[ویرایش] اعتراضات یمن
در ۳ فوریه علی عبدالله صالح رئیسجمهور یمن نیز اعلام کرد که در سال ۲۰۱۳ قدرت را پس از ۳۵ سال ترک خواهد کرد. در جمعه خشم، روز ۱۱ مارس شهرهای یمن شاهد اجتماعات اعتراض آمیز بود که نیروهای دولتی با گاز شیمیایی با آنها برخورد کردند و در حضرموت ۴ نفر کشته شدند. علی عبدالله صالح قول داد که وضعیت بهتر و بیشتری برای مشارکت سیاسی مردمی در یمن فراهم آورد و تغییراتی در قانون اساسی کشور اعمال خواهد کرد.
در ۱۴ خرداد ۱۳۹۰ برابر با ۴ ژوئن ۲۰۱۱ علی عبدالله صالح پس از مجروح شدن با ۵ مقام بلندپایه روانه عربستان شد.
[ویرایش] اعتراضات بحرین
همزمان مخالفتها در بحرین هم به شدت خود رسید و مخالفان خواهان سقوط حکومت یا مشروطه کردن پادشاهی آن شدند در تظاهرات مخالفین دو نفر کشته شدند که حکومت از این جهت از مردم معترض عذرخواهی نمود. در ۱۵ مارس همزمان با ورود وزیر دفاع آمریکا رابرت گیتس نیروهای نظامی عربستان راهی بحرین شدند و امارات هم برای ارسال نیروی نظامی اعلام آمادگی کرد.
[ویرایش] اعتراضات اردن
در ۳ فوریه روز پادشاه اردن ملک عبدالله دوم نخستوزیر جدیدی را تعیین کرد.
[ویرایش] اعتراضات در عربستان سعودی
.gif)
در عربستان هم مخالفان با تظاهراتی نمادین خواهان آزادیهای مدنی بیشتر و مشروطه شدن پادشاهی عربستان شدند. و ۱۳ مارس ۲۰۱۱ را روز خشم تعیین و اعلام کردند.
در ۴ مارس ۲۰۱۱ میلادی اعتراضات مخالفان از شهرهای احساء و قطیف به ریاض پایتخت عربستان سعودی کشیده شد بدنبال آن حکومت سعودی در روز بعد آن اعلام کرد از این پس هرگونه تظاهرات و تجمع اعتراض آمیز ممنوع میباشد و در صورت تکرار با برخورد شدید پلیس همراه خواهد بود.
در ۱۱ مارس روزخشم مخالفان حکومت عربستان در شهر قطیف با شعار (به عربی: لاشیعیة لاسنیة وحدة وحدة اسلامیة) به فارسی: «نه شیعه نه سنی فقط وحدت اسلامی» دست به تظاهرات خشم آلود زدند که با برخورد شدید حکومت مواجه گردید و ۲نفر کشته و دهها نفر زخمی شدند.
[ویرایش] اعتراضات در سایر کشورها
همچنین همزمان با دیگر اعتراضات عربی در کشورهای الجزایر، عمان، کویت، مراکش و موریتانی نیز مخالفان تجمعات اعتراضی داشتند. در جمعه خشم روز ۱۱ مارس در کویت دولت با نارنجکهای اشک آور با اجتماع معترضان برخورد کرد.
در ایران نیز اواخر سال ۱۳۸۹ شمسی درخواست مجوزی توسط میرحسین موسوی و مهدی کروبی برای راهپیمایی جهت «حمایت از مردم تونس و مصر» شده بود که به ایجاد تجمعاتی در چند شهر در روزهای ۲۵ بهمن ۱۳۸۹ و ۱ اسفند ۱۳۸۹ انجامید.[۵۰][۵۱]
[ویرایش] بررسی اجمالی
| تاریخ آغاز | کشور | تاریخ پایان | نوع اعتراضات | پیامد | تعداد کشتگان |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱۸ دسامبر ۲۰۱۰ |  تونس |
خودسوزی محمد بوعزیزی تظاهرات خیابانی |
سقوط حکومت فرار رئیسجمهور و خانوادهاش ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱ |
۲۲۳[۵۲] | |
| ۲۸ دسامبر ۲۰۱۰ |  الجزایر |
تظاهرات خیابانی | رئیسجمهور پایان قانون شرایط اضطراری را اعلام کرد (۳ فوریه ۲۰۱۱)[۵۳] | ۸ | |
| ۱۳ ژانویه ۲۰۱۱ |  لیبی |
۱۶ ژانویه ۲۰۱۱ | در ابتدا اعتراضات به فساد و شرایط مسکن؛ سپس خواستار تغییر حکومت شدند | جنگ داخلی افتادن شرق لیبی بدست معترضان، قتلعام مردم در خیابانهای لیبی، وزیر دادگستری، وزیر کشور، بخشی از نیروهای ارتش و بسیاری از سفرا و دیپلماتهای لیبی در کشورهای مختلف به معترضان پیوستند. سقوط طرابلوس (مرداد) و کشته شدن قذافی (مهر) |
۱۳۰۰۰ |
| ۷ ژانویه ۲۰۱۱ |  اردن |
تظاهرات خیابانی | تغییر هیئت دولت اردن (۱ فوریه ۲۰۱۱)، اعتراضات | ۱ | |
| ۱۷ ژانویه ۲۰۱۱ |  موریتانی |
۱۷ ژانویه ۲۰۱۱ | خودسوزی | ۱ | |
| ۱۷ ژانویه ۲۰۱۱ |  سودان |
تظاهرات و برگزاری همه پرسی درباره استقلال بخش جنوبی کشور | ۱ | ||
| ۱۷ ژانویه ۲۰۱۱ |  عمان |
۱۷ ژانویه ۲۰۱۱ | تظاهرات | سلطان قابوس حداقل دستمزد ماهانه کارگران بخش خصوصی را از ۱۴۰ ریال (معادل ۳۶۵ دلار) به ۲۰۰ ریال (معادل ۵۲۰ دلار) افزایش داد. | ۲ تا ۶ |
| ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱ |  یمن |
اختلاف در داخل حکومت علیه رئیسجمهور | رئیسجمهور اعلام کرد در پایان دورهٔ ریاستجمهوریش از قدرت کنار خواهد رفت (۲ فوریه ۲۰۱۱)[۵۴] تغییر در دولت اختلال در نظم مدنی کشور |
۹۶۷ تا ۱۲۰۳ | |
| ۲۱ ژانویه ۲۰۱۱ |  عربستان سعودی |
۲۹ ژانویه ۲۰۱۱ | خودسوزی، اعتراضات خیابانی | پلیس بلافاصله تظاهرات را متوقف و ۳۰ تا ۵۰۰ نقر را دستگیر کرد | ۴ |
| ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ |  مصر |
اعتراضات و قیام ملی | تغییر هیئت دولت (۲۹ ژانویه ۲۰۱۱) ٰرئیسجمهور اعلام کرد در پایان دورهٔ ریاستجمهوریش از قدرت کنار خواهد رفت. (۲ فوریه ۲۰۱۱) استعفای دستهجمعی شورای مرکزی حزب حاکم[۵۵] مبارک از قدرت کنار رفت. قدرت به شورای عالی نیروهای مسلح مصر متقل شد. (۱۱ فوریه) ارتش تعلیق قانون اساسی، انحلال پارلمان و برگزاری انتخابات تا شش ماه آینده را اعلام کرد. |
۳۰۲[۵۶] | |
| ۲۶ ژانویه ۲۰۱۱ |  سوریه |
خودسوزی تظاهرات بزرگ خیزش ملی خواهان تغییر حکومت تظاهرات حامیان دولت در حمایت از اسد[۵۷][۵۸] |
اعزام ناظران اتحادیهٔ عرب به سوریه و لغو برنامه ناظران به فاصله سی روز لغو حالت فوقالعاده پس از پنجاه سال[۵۹] |
۹,۷۰۰- ۱۰,۵۵۶[۶۰](تا ۱۸ مارس ۲۰۱۲) | |
| ۳۰ ژانویه ۲۰۱۱ |  مراکش |
خودسوزی تظاهرات خیابانی |
۷ | ||
| ۱ فوریه ۲۰۱۱ |  جیبوتی |
اعتراضات صلحآمیز کوچک | ۰ | ||
| ۱۰ فوریه ۲۰۱۱ |  عراق |
خودسوزی، اعتراضات در شهرهای مختلف | نخستوزیر نوری مالکی اعلام کرد برای دورهٔ سوم نامزد نخستوزیری نخواهد شد | +۲۹ | |
| ۱۴ فوریه ۲۰۱۱ |  بحرین |
اعتراضات خیابانی بزرگ | پادشاه حمد به هر خانواده ۱۰۰۰ دینار معادل ۲٬۶۵۲ دلار بخشید.[۶۱] پادشاه حمد بابت قتل دو نفر از معترضان عذرخواهی کرده و اعتراضات مسالمتآمیز را قانونی اعلام کرد (۱۵ فوریه)[۶۲] |
۳۶ | |
| مجموع کشتگان: | ۳۲۰۰۰-۳۷۸۰۰ |
[ویرایش] خودسوزیها
یکی از ویژگیهای منحصر بهفرد این اعتراضات وقوع خودسوزیهای با انگیزهٔ سیاسی بودهاست. پس از آن که خودسوزی محمد بوعزیزی دستفروش تونسی اعتراضاتی را برانگیخت و این اعتراضات رفته رفته به یک اعتراضات بزرگ سیاسی تبدیل شد که سقوط حکومت را در پی داشت، در کشورهای دیگر نیز افرادی برای تحریک و تشجیع مردم به خودسوزی دست زدند.
| نام | محل اقامت | تاریخ خودسوزی | تاریخ مرگ | منبع | |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | محسن بوطرفیف |
بوخضره | ۱۳ ژانویه ۲۰۱۱ | ۱۶ ژانویه ۲۰۱۱ | [۶۳] |
| ۲ | عویشیه محمد |
برج منایل | ۱۵ ژانویه ۲۰۱۱ |
|
[۶۴] |
| ۳ | بوبکر بویدن |
جیجل | ۱۵ ژانویه ۲۰۱۱ |
|
[۶۵] |
| ۴ | معامیر لطفی |
الواد | ۱۶ ژانویه ۲۰۱۱ |
|
[۶۶] |
| ۵ | سنوسی توات |
مستغانم | ۱۶ ژانویه ۲۰۱۱ |
|
[۶۴] |
| ۶ | یعقوب ولد دحود |
تجکجه | ۱۷ ژانویه ۲۰۱۱ | ۲۲ ژانویه ۲۰۱۱ | [۶۴] |
| ۷ | عبده عبدالمنعم حماده |
قنطره | ۱۷ ژانویه ۲۰۱۱ |
|
|
| ۸ | محمد فاروق حسن |
قاهره | ۱۸ ژانویه ۲۰۱۱ |
|
[۶۷] |
| ۹ | احمد هاشم السید |
اسکندریه | ۱۸ ژانویه ۲۰۱۱ | ۱۸ ژانویه ۲۰۱۱ | [۶۸][۶۹] |
| ۱۰ | محمد عاشور سرور |
قاهره | ۱۸ ژانویه ۲۰۱۱ |
|
[۶۸] |
| ۱۱ | نامشخص |
جازان | ۲۰ ژانویه ۲۰۱۱ | ۲۱ ژانویه ۲۰۱۱ | |
| ۱۲ | نامشخص |
دمام | ۲۴ ژانویه ۲۰۱۱ |
|
[۷۰] |
| ۱۳ | حسن علی عقله |
الحسکه | ۲۶ ژانویه ۲۰۱۱ | ۲۶ ژانویه ۲۰۱۱ | [۷۱][۷۲] |
| . | |||||
[ویرایش] منابع
* Wikipedia contributors, «2010–2011 Arab world protests,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2010%E2%80%932011_Arab_world_protests&oldid=411354433 (accessed February 1, 2011).
- ↑ خبرآنلاین - تاکید دوباره رئیس جمهور بر بیداری انسانی/ احمدی نژاد:مستکبران همگی رفتنی هستند
- ↑ کنایه متکی به تعبیر بیداری انسانی احمدی ... - فرارو - قطره
- ↑ آفتاب - احمدینژاد: موج عظیم بیداری انسانی در راه است
- ↑ آفتاب - تاکید دوباره احمدینژاد بر "بیداری انسانی بودن تحولات منطقه"
- ↑ «توصیه بریتانیا به افزایش حمایت مالی از 'بهار عرب'» (فارسی). بیبیسی فارسی. بازبینیشده در ۲۰ مهٔ ۲۰۱۱.
- ↑ «توهم ظهور یا قطب بندی جدید جهان». شیعه آنلاین، 1390/3/17.
- ↑ Korotayev A., Zinkina J. Egyptian Revolution: A Demographic Structural Analysis. Entelequia. Revista Interdisciplinar 13 (2011): 139–65.
- ↑ BBC فارسی - جهان - در روز انتخابات؛ تعداد کشتههای ناآرامیهای سوریه از ۵۰۰۰ نفر گذشت
- ↑ . Al Jazeera (2011-03-18). "UN chief slams Syria's crackdown on protests". http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/2011318231622114396.html.
- ↑ [خبرگزاری الف]. «اذعان شورای امنیت به سکوت کشتار مردم بحرین».
- ↑ [خبرگزاری عصر ایران]. «سرایت ناآرامیهای تونس به مصر».
- ↑ [خبرگزاری تابناک]. «خودسوزی یک جوان معترض در مصر».
- ↑ اسرائیل، ناآرامیهای خاورمیانه و موضوعی به نام ایران
- ↑ [خبرگزاری تابناک]. «فردا روز «جمعه خشم» در مصر».
- ↑ [خبرگزاری شبکه ایران]. «اعلام حکومت نظامی در مصر».
- ↑ [خبرگزاری تابناک]. «جنگندههای ارتش مصر بر فراز میدان التحریر».
- ↑ [خبرگزاری انتخاب]. «فرار جمال مبارک با ۱۰۰ چمدان به لندن».
- ↑ [خبرگزاری ایتنا]. «دولت مصر توییتر را فیلتر کرد».
- ↑ [خبرگزاری آفتاب]. «اینترنت مصر کاملا قطع شد».
- ↑ [خبرگزاری فارس]. «رییس دستگاه امنیتی مصر معاون مبارک شد».
- ↑ [خبرگزاری بی بی سی فارسی]. «معاون جدید حسنی مبارک به روایت ویکی لیکس».
- ↑ [خبرگزاری تابناک]. «اسکندریه مصر بدست مردم افتاد».
- ↑ اسرائیل، ناآرامیهای خاورمیانه و موضوعی به نام ایران
- ↑ [خبرگزاری اسلام تایمز]. «کارکنان سفارت رژیم صهیونیستی از مصر گریختند».
- ↑ [خبرگزاری عصرایران]. «لیگ فوتبال مصر تعطیل شد».
- ↑ [راسخون]. «ارتش مصر تسلیم اراده ملت شد».
- ↑ [خبرگزاری آینده]. «اوباما: مردم مصر صدایتان را شنیدم».
- ↑ [خبرگزاری بی بی سی فارسی]. «اوباما خواستار اصلاحات در مصر شد».
- ↑ [خبرگزاری پارسینه]. «طرح ۶ مرحلهای اخوان المسلمین برای مصر».
- ↑ [خبرگزاری جهان]. «کمیته انقلاب ملی مصر تشکیل شد».
- ↑ Ikhwanweb: Egypt’s Revolution Is a People’s Revolution with No Islamic Agenda
- ↑ [خبرگزاری فارس]. «استعفای رهبران و اعضای حزب حاکم مصر» (فارسی).
- ↑ [پرس تی وی]. «محاصره پارلمان مصر از سوی معترضان».
- ↑ [خبرگزاری فردا]. «ساختمان پارلمان مصر هم تخلیه شد».
- ↑ 'Mega protest' planned in Egypt, Aljazeera, 31 Jan 2011
- ↑ [خبرگزاری انتخاب]. «بی بی سی: حسنی مبارک روز قبل از اعلام کناره گیری مصر را ترک کرده بود».
- ↑ [خبرگزاری مشرق]. «اداره امور مصر به ارتش واگذار شد».
- ↑ [خبرگزاری تابناک]. «بیانیه شماره ۳ ارتش مصر».
- ↑ BBC فارسی - خبرهای کوتاه - درخواست آمریکا برای توقف خشونت علیه معترضان مصری
- ↑ اخوانالمسلمین مصر: به پیمان صلح با اسرائیل پایبند هستیم
- ↑ [روزنامه جام جم]. «مصر جدید و روابطش با آمریکا؟».
- ↑ طرابلس یک شب تاریخی را پشت سر گذاشت | euronews, اخبار جهان
- ↑ تغییر نام میدان سبز به میدان شهدا، (انگلیسی).
- ↑ Syria's biggest day of unrest yet sees at least 20 people killed | World news | The Guardian
- ↑ Syrian forces tighten grip ahead of protests - Middle East - Al Jazeera English
- ↑ tehran times : Iran denies supporting Syria in dealing with protestors
- ↑ Video, Syria: Pro President Bashar al Assad Goverment Forces Kill 30 Protesters In Homs | World News | Sky News
- ↑ BBC فارسی - جهان - در روز انتخابات؛ تعداد کشتههای ناآرامیهای سوریه از ۵۰۰۰ نفر گذشت
- ↑ . Al Jazeera (2011-03-18). "UN chief slams Syria's crackdown on protests". http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/2011318231622114396.html.
- ↑ تجمعهای اعتراضی مخالفان در شهرهای ایران از سر گرفته شد
- ↑ BBC فارسی - ایران - ادامه تجمع و درگیریها در ایران
- ↑ Tunisia protests against Ben Ali left 200 dead, says UN, BBC, February 1, 2011.
- ↑ "Algeria to lift emergency powers'". Al-Jazeera. 2011-02-03. http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/02/20112315364175524.html. Retrieved 2011-02-03.
- ↑ "Yemen President Ali Abdullah Saleh 'to quit in 2013'". BBC News. 2011-02-02. http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12343166. Retrieved 2011-02-02.
- ↑ Mubarak's son Gamal, top leaders quit ruling party, Oneindia News, February 5, 2011.
- ↑ "Middle East Uprising – Live Updates | Human Rights Watch". Hrw.org. http://www.hrw.org/egypt-live-updates. Retrieved 2011-02-08.
- ↑ https://fa.wikinews.org/wiki/%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%AF_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B2_%D9%88%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87%D9%94_%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AF%D8%B1_%D9%BE%DB%8C_%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85_%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%86
- ↑ https://fa.wikinews.org/wiki/%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%AF_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D8%B2_%D9%88%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%BE%DB%8C_%D8%AA%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%82_%D8%B9%D8%B6%D9%88%DB%8C%D8%AA_%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87%D9%94_%D8%B9%D8%B1%D8%A8
- ↑ https://fa.wikinews.org/wiki/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA_%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA_%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7_%D9%84%D8%BA%D9%88_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%88%D9%82%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%87
- ↑ "As Syrian death toll tops 5,000, UN human rights chief warns about key city". Un.org. 12 December 2011. http://www.cnn.com/2012/02/03/world/meast/syria-unrest/index.html?hpt=hp_t1=. Retrieved 2012-02-03.
- ↑ Bahrain's king gives out cash ahead of protests, Reuters, February 11, 2011.
- ↑ Protesters occupy Bahrain square Aljazeera, 16 Feb 2011
تغییر در دولت
اختلال در نظم مدنی کشور - ↑ "Tunisia triggers copycat suicides". Al Jazeera English. 2011-01-17. http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/01/20111179413130528.html. Retrieved 2011-01-17.
- ↑ ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ ۶۴٫۲ "Tunisia copycat burnings in 3 North African countries". The Jordan Times. 2011-01-18. http://www.jordantimes.com/?news=33587. Retrieved 2011-01-18.
- ↑ "Yacoub Ould Dahoud, Self-Immolation Victim, Is Part Of Growing Trend". The Huffington Post. 2011-01-17. http://www.huffingtonpost.com/2011/01/17/middle-east-self-immolation_n_809935.html. Retrieved 2011-01-17.
- ↑ "Algerian father of four sets himself on fire to protest government". Monsters and Critics. 2011-01-17. http://www.monstersandcritics.com/news/africa/news/article_1612424.php/Algerian-father-of-four-sets-himself-on-fire-to-protest-government. Retrieved 2011-01-17.
- ↑ Zayed, Dina (2011-01-18). "Egyptians set themselves ablaze after Tunisia unrest". Reuters. http://www.reuters.com/article/idUSTRE70H3L720110118. Retrieved 2011-01-18.
- ↑ ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ "Tunisia new government is fractured by resignations". yalibnan. 2011-01-18. http://www.yalibnan.com/2011/01/18/tunisia-new-government-is-fractured-by-resignations/. Retrieved 2011-01-18.
- ↑ "Mother of Ahmed Hashim al-Sayyed". Yahoo! News. 2011-01-18. http://news.yahoo.com/nphotos/slideshow/photo//110118/ids_photos_wl/r3428700330.jpg/. Retrieved 2011-01-18.
- ↑ "Citizen burns himself at a petrol station in Dammam (Arabic)". Alriyadh.com. 2011-01-25. http://www.alriyadh.com/net/article/598138. Retrieved 2011-02-05.
- ↑ "Information on the death of a young man who burned himself in Al Hasakah (Arabic)". Free-syria.com. 2011-01-26. http://www.free-syria.com/loadarticle.php?articleid=37797. Retrieved 2011-01-30.
- ↑ "Syrian suicider is «Hasan Ali Akleh». Damascus has banned a demonstration in support of Egypt (Arabic)". Metransparent.com. 2011-01-29. http://www.metransparent.com/spip.php?page=article&id_article=12661&lang=ar. Retrieved 2011-01-30.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
