اصفهان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسی English
اصفهان
اصفهان
Esfahan Logo.jpg
کشور  ایران
استان اصفهان
شهرستان اصفهان
بخش مرکزی
نام(های) دیگر سپاهان
نصف جهان
نام(های) قدیمی سپاهان، اسپهان، اسپادانا،
جی، گی، گابیان
سال شهرشدن ۱۲۸۶[۱]
مردم
جمعیت ۱٬۹۰۸٬۹۶۸ تن
(سال ۱۳۹۰)[۲][۳][۴]
رشد جمعیت ۱٫۹۹ درصد
(از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰)[۵]
تراکم جمعیت ۳٬۴۷۱ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت 300 کیلومتر مربع[۶]
ارتفاع از سطح دریا ۱۵۷۰[۷]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۷ درجه سانتیگراد
(سال ۱۳۹۱)[۸]
میانگین بارش سالانه ۰٫۶ (میلیمتر در روز)[۹]
روزهای یخبندان سالانه ۷۰
اطلاعات شهری
شهردار مرتضی سقاییان‌نژاد
ره‌آورد گز، صنایع دستی،
پولکی و نبات
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۱
وبگاه درگاه الکترونیکی
شهرداری اصفهان
شناسهٔ ملی خودرو  ایران۱۳
 ایران۵۳
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به دیار نصف جهان
و شهر گنبدهای فیروزه‌ای
خوش آمدید.
نماینده مجلس نیره اخوان
احمد سالک
حمیدرضا فولادگر
حسن کامران دستجردی
عباس مقتدایی

اِصفَهان یا اِسپَهان دربارهٔ این پرونده تلفظ شهری باستانی در مرکز ایران است. این شهر مرکز استان اصفهان و نیز مرکز شهرستان اصفهان است. اصفهان، سومین شهر پهناور ایران پس از تهران و مشهد و سومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران و مشهد است.[۱۰][۱۱]این شهر در میان سال‌های ۱۰۵۰ تا ۱۷۲۲ میلادی به ویژه در قرن شانزدهم میلادی در میان حکومت صفویان هنگامی که برای دومین بار (پس از دوران سلجوقیان) پایتخت ایران شد، رونق فراوانی گرفت. حتی امروزه نیز شهر مقدار زیادی از شکوه گذشته خود را حفظ کرده‌است. بناهای تاریخی متعددی در شهر وجود دارد که تعدادی از آن‌ها به عنوان میراث تاریخی در یونسکو به ثبت رسیده‌اند.[۱۲] اصفهان در سال ۲۰۰۶ به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام[۷] و در سال ۱۳۸۸ به عنوان پایتخت فرهنگ و تمدن ایران اسلامی انتخاب شد. این شهر به داشتن معماری زیبای اسلامی و بسیاری از بلوارهای زیبا، پل‌های سرپوشیده، کاخ‌ها، مسجدها و مناره‌های منحصربفرد معروف است. این امر باعث شده‌است که در فرهنگ ایرانی اصفهان، نصف جهان لقب بگیرد.[۱۳] میدان نقش جهان یکی از بزرگترین میدان‌های دنیاست و نمونه برجسته‌ای از معماری اسلامی است که توسط یونسکو به عنوان میراث جهانی ثبت شده‌است.

نام‌های پیشین[ویرایش]

نوشتار اصلی: پیشینهٔ نام اصفهان

از روزگاران کهن تا کنون به نام‌های: الیهودیه (که وجه تسمیه الیهودیه آن بود که در زمان بخت نصر، یهودیان را از بابل کوچ داده و در این مکان ساکن کرده بودند)،[۱۴] صفاهان، صفویان، جی، رشورجی، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، صفاهون، گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی، اِسپادانا و نصف جهان سرشناس بوده‌است.[۱۵]پس از فتح توسط اعراب مسلمان و چون در عربی حرف «پ» وجود نداشته بمرور زمان با لهجه و حرف «ص» بصورت «اصفهان» تلفظ گردید.

بیشتر نویسندگان بر این باورند که چون این ناحیه پیش از اسلام، به ویژه در دوران ساسانیان، مرکز گردآمدن سپاه بود و سپاهیان مناطق جنوبی ایران، مانند بختیاری، فارس، خوزستان، سیستان و.. در این ناحیه گرد آمده و به سوی محل نبرد حرکت می‌کردند، آنجا را اسپهان گفته، سپس معرب شده و به صورت اصفهان درآمده‌است.[۱۶]

این شهرنام‌های کهن‌تری هم دارد که با نام کنونی آن، هیچ‌گونه پیوندی ندارد، مانند: گابیان، گابیه، جی، گبی، گی، گابا.[۱۶]

زمانی که کورش بزرگ بابل را گرفت و یهودیان رااز اسارت نبوکدنصر شاه بابل، نجات داد شماری از آن‌ها به ایران آمدند و در این منطقه که به دارالیهودیه نامگذاری شد اسکان یافتند.

تاریخچه[ویرایش]

در طول تاریخ به آسانی نمی‌توان رد شهر اصفهان را به طور پیوسته دنبال نمود. هر چند اصفهان در مرکز فلات ایران قرار داشت. به علت آن که در دوران پیش از اسلام گرانیگاه شاهنشاهی‌های هخامنشی تا ساسانی، قلمرو غربی این شاهنشاهی‌ها و به ویژه میان‌رودان بود، این شهر در کانون توجه این دودمان‌ها قرار نداشت. در طول تاریخ تا دوران اسلامی می‌توان در محل فعلی شهر اصفهان ردپای شهرهای مختلفی تحت نام‌های مختلف، محل‌های مختلف و حتی مردمان متفاوتی را پی‌گیری نمود.[۱۷] در دوران ساسانیان به دستور یزدگرد اول یک پادگان نظامی احتیاطی برای آموزش و اعزام نیروی کمکی احداث گردید - بغیر از این پادگان نیز سه مرکز نظامی در (مرو) و (گرگان) و (تیسفون) نیز بوجود آمده بود. این مراکز دارای نیروی ثابت بوده و فقط «سپاهان» برای تعلیم و اعزام نیروی کمکی پیش بینی شده بود.

اصفهان کنونی در قدیم گابای (جی) نام داشت و در آغاز مرکز قبیله پَرِتاکِن[۱۸] (که نام فریدن از آن به‌جا مانده) بوده‌است.[۱۹]

چهارباغ عباسی

پارتاکن یکی از قبایل بختیاری باستان بوده و در فریدن کنونی که در حال حاضر بخشی از آن بختیاری نشین است سکونت داشته‌اند و فریدن در زمان رضاشاه از استان بختیاری جداشد و ضمیمه اصفهان گردید؛ بنابراین نباید نام پارتیکن را جزو پیشینه اصفهان ذکرنمود. به نظر می‌آید نام اسپهان (به معنی جایگاه ارتش) از روزگار ساسانیان به بعد جایگزین نام گی شده‌باشد. آن‌گونه که در سرگذشت‌نامه‌ها آمده، سواره‌نظام ساسانی به هنگام صلح در سبزه‌زارهای پیرامون اسپهان به‌ویژه در بخش غربی این شهر تا دامنه‌های کوه‌ها و سرچشمهٔ زاینده‌رود استقرار می‌یافت.[۲۰] اسپهان از آن‌جا که ولیعهدنشین ساسانیان بود امتیازی نسبت به شهرهای ایران آن زمان به‌دست‌آورد.[۲۰] در زمان ساسانیان گاه اسپهان و گاه ارمنستان ولیعهدنشین شاهنشاهی ایران بود ولی اسپهان این امتیاز دیگر را نیز داشت که نشیمن‌گاه و قلمرو نفوذ واسپوهران یا اعضای هفت خانواده بزرگ ایرانی صاحب نفوذ در پادشاهی نیز بود.[۲۱]

هر چند در دوران اسلامی منطقه جغرافیایی اطراف شهر نام اَسپاهان که نام تقسیم بندی حکومتی زمان ساسانیان بوده‌است را حفظ کرده‌است. در هنگام حمله اسکندر مقدونی به ایران، این شهر مرکز گابیوها[۲۲] بوده‌است و از آن تحت عنوان گابای یا تابای[۲۳] نام برده شده‌است.[۱۷]

سده‌های نخست اسلامی[ویرایش]

در سده‌های آغازین اسلامی، منابع اسلامی از دو شهر در مکان فعلی شهر اصفهان نام می‌برند؛ شهری بنام جَی در مکان فعلی محله جی و دیگری شهری در سه کیلومتری غرب جی با نام یهودیه که جمعیتی قابل توجه از یهودیان را در خود جای داده بود.[۱۷] نام جی بعدها به شهرستان و تغییر پیدا کرد و از یهودیه با عنوان جهودستان نیز یاد شده‌است.[۲۴] عرب‌ها اسپهان را در سال ۲۳ هجری تصرف کردند و این شهر نیز مانند دیگر شهرهای ایران تا آغاز سدهٔ چهارم هجری زیر سلطهٔ اعراب قرار داشت. در زمان خلیفه منصور عباسی در دهکدهٔ خشینان (احمدآباد امروزی) کاخی بزرگ بنا شد و بارویی به گرد شهر اصفهان کشیده‌شد و خشینان به جویباره (یهودیه) پیوسته‌شد.[۲۵]

دیلمیان[ویرایش]

در سال ۳۱۹ ه. ق. مردآویج زیاری با سپاهش از گیلان، اصفهان را آزاد کرد و این شهر را به پایتختی برگزید و جشن سده را با شکوه بسیار در این شهر برپا کرد.[۲۶] در سال ۳۲۷ قمری این شهر به دست رکن‌الدوله دیلمی افتاد که وی نیز اصفهان را پایتخت خود قرار داد. پس از آن شهر اصفهان پیشرفت پیشین خود را بازیافت و کانون گرد هم آمدن دانشوران و سرایندگان شد.[۲۵]

دوره سلجوقی[ویرایش]

نمای درونی آرامگاه خواجه نظام‌الملک، اصفهان

در بهار ۴۴۲ هجری قمری طغرل سلجوقی اصفهان را پس از یک محاصره طولانی و ویرانگر گشود. البته شهر به زودی به تدبیر ابولفتح مظفر نیشابوری که از طرف طغرل به حکومت اصفهان منسوب شده بود، بازسازی شد، ۵۰۰،۰۰۰ دینار خرج ساخت بناها شد و سه سال از مردم هیچ مالیاتی گرفته نشد. توسعهٔ سریع شهری، مردمی که در جریان درگیری‌ها گریخته بودند را دوباره به شهر کشاند، همچنین طغرل پایتخت حکومتش را از ری به اصفهان منتقل کرد. گسترش شهر در زمان آلب ارسلان نیز ادامه یافت، اما در دوران ملکشاه و وزیر باتدبیرش خواجه نظام الملک طوسی بود که شهر به اوج شکوهش رسید به طوری که جمعیت شهر دو برابر شد و بناهای بسیاری در آن ساخته شد.[۲۷]

دوره صفوی[ویرایش]

در سال ۱۰۰۶ هجری قمری شاه عباس صفوی پایتخت صفویه را از قزوین به اصفهان منتقل کرد، مولف عالم آرای عباسی سبب این انتقال را علاقه شاه عباس به طبیعت اصفهان می‌داند. دوری از مرزها، کاهش دادن قدرت قزلباشان، بهبود تجارت و ترس شاه عباس از پیشگویی منجمانی که ماندنش را در قزوین برای جانش خطرناک دانسته بودند از دیگر دلایل ذکر شده برای این انتقال است. گزیدن اصفهان به عنوان پایخت توسط شاه عباس، نتایج مثبتی برای این شهر به بار آورد، مسجدها، آب انبارها و کاروانسراهای بسیاری در شهر ساخته شد، به ابتکار شیخ بهایی شبکه‌های کامل ارتباطی و آبیاری پدید آمد و با بنیان نهادن شهر بازرگانی نجف آباد در چند کیلومتری غرب اصفهان برای تهیه آزوقه شهر، زیربنای زراعی استواری برای پایتخت جدید پدید آمد.[۲۸]

اصفهان در روزگار شاه عباس اول تا مرگ شاه عباس دوم برتر از همهٔ شهرهای خاورزمین بوده است. در این روزگار، با افزوده شدن کوی‌های (:محلات) چهارگانهٔ (عباس‌آباد، جلفا، گبرآباد و اسپهان) نمای پایتخت صفوی از قسطنطنیه هم بزرگ‌تر و زیباتر بود.[۲۹][۳۰]


پس از شهریور ۱۳۲۰[ویرایش]

در نتیجه اشغال ایران توسط قوای متفقین، اصفهان به محل نزاع نیروی‌های محلی مبدل شد. علاوه بر بختیاری‌ها، روحانیون و حضور اکبرمیرزا مسعود صارم السلطنه، این شهر که در نتیجه صنعتی‌شدن دوره رضاشاه نیروی کار فراوانی را در خود جای داده‌بود از نقاط تأثیرگذاری حزب توده نیز بود.[۳۱]

دوره انقلاب اسلامی و پس از آن[ویرایش]

در ۱۴ مرداد ۱۳۵۷ تظاهرکنندگان اصفهانی که برای هفتم کشته شدگان حادثه مشهد به خیابان‌ها آمده بودند و البته برخی شان نیز مسلح بودند بیشتر قسمت‌های شهر را به تصرف درآورند و آیت الله خادمی را که چندی پیش از آن بازداشت شده بود آزاد کردند، ناآرامی‌های دو روزه اصفهان با اعلام حکومت نظامی توسط دولت و با هجوم نیروهای ارتش، پایان یافت. این نخستین بار از سال ۱۳۳۲ بود که در مرکز یک استان حکومت نظامی اعلام می‌شد.[۳۲] پس از انقلاب ساخت و ساز به خاطر وجود نیروی کار ارزان افغانی به شغلی پرسود بدل شد که نتیجه آن جایگزینی خانه‌های سابق با آپارتمان‌های چندین طبقه بود. این امر سبب نزاع دائمی روشنفکران طرفدار حفظ میراث تاریخی و سازندگان و طراحان عملگرا شد، نمونه آن نزاع بر سر برج جهان‌نما و فروش چندین هکتار باغ‌های اطراف کارخانه نساجی به فعالین بخش املاک و مستغلات است.[۳۳]

معماری[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

از دوره قبل از اسلام، چیزی به جز بقایای آتشکده‌ای در کوه آتشگاه، اکتشافات اندکی در تپه اشرف و همچنین پل شهرستان (متعلق به دوران ساسانیان) بجا نمانده‌است که از میان آن سه، تنها بنای برپا و برجا پل شهرستان است.

بیشتر آثار تاریخی بجا مانده در مربوط به دورهٔ اسلامی است. آثاری از تمامی دوره‌های تاریخی پس از اسلام بجا مانده‌است اما بویژه آثار دو دوره باشکوه از تاریخ اصفهان یعنی دورهٔ سلجوقی و دورهٔ صفوی برجستگی ویژه‌ای دارد، که هر کدام دارای ویژگی‌ها و سبک معماری یگانه خود است.

سلجوقیان[ویرایش]

معماری سلجوقیان - که بویژه در مسجد جامع نمود می‌یابد - ساده و بی‌پیرایه اما با ظرافت فراوان است. از ویژگی‌های دیگر معماری این دوره سکوت و درونگرایی به دور از هر گونه جلوه‌گری آن است. بجای آنکه بیننده تحت تأثیر آنی آن قرار گیرد، آرام آرام زیبائی و عظمت اسرار آمیز آن را در جای خود احساس می‌کند. برخلاف معماری و هنر دوره صفوی که توجه به جلوه‌های رنگ و نور و چشمگیری و درخشندگی از ویژگی‌های آن است. آرامگاه ملکشاه و سلطان سنجر و خواجه نظام الملک از آثار تاریخی این دوره در شهر اصفهان می‌باشد. یکی از قدیمی ترین شهرهای اصفهان شهر گز در ۱۰ کیلومتری اصفهان است یکی از آثار مهم باقی‌مانده در این شهر مسجد جامع شهر مربوط به دوره سلجوقیان است.

صفویان[ویرایش]

میدان نقش جهان که معماری دوران صفویان در آن کاملاً نمایان است.

در سال ۱۰۰۰ هجری قمری بدستور شاه عباس اول پایتخت صفویان از قزوین به اصفهان انتقال یافت دراین زمان جمعیت اصفهان به یک میلیون نفر رسید و به شدت از نظر مراکز تجاری و فرهنگی ترقی نمود.[۳۴]عصر صفوی، عصر کمال و شکوفایی نبوغ معماری و شهرسازی در ایران است. هنرمندان شهر جلفای آذربایجان اوج شکوه معماری ایران را در اصفهان به نمایش گذاشتند. زیباترین و با شکوه‌ترین آثار معماری ایران در همین دوره، توسط معماران خلاق و هنرمندی چون محمدرضا و علی اکبر اصفهانی آفریده شد. اصفهان در مرکز امپراتوری صفوی قرار داشت و نسبت به قزوین به خراسان نزدیک تر بود. موقعیت جفرافیایی این شهر موجب افزایش سرعت عکس‌العمل شاه در مقابل تهدیدات ازبکان و عثمانیان بود. شاه عباس بدون ایجاد تفییرات عمده در بخش قدیمی شهر، بخش‌های جدیدی را به آن افزود. میدان نقش جهان، دولتخانه و خیابان چهارباغ در کنار بخش‌های قدیمی شهر ساخته شدند.

از ویژگیهای مهم در شیوهٔ معماری این دوره، علاوه بر استحکام و زیبایی ساختار، درخشش بیان است. در آثار این دوره تابش رنگ و نور، و جذابیت سطوح و شکوه چشمگیر آنها، احساس زیبائی خیره کننده‌ای در بیننده ایجاد می‌کند و طنین رنگها و سطوح مکرر کاشیهای درخشان به منظره‌ای شفاف، مجرد و روحانی تبدیل می‌شود.

معماری این دوره از لحاظ وسعت و کارآیی، بسیار متنوع است و در تمامی ابعادِ حیاتِ فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مردم حضوری زنده و پویا دارد. باشکوه‌ترین مساجد، عظیمترین میدانها، زیباترین پل ها و خیابانها، بزرگ‌ترین بازارها، مدرسه‌ها، و کاروانسراها در این عصر ساخته شد؛ و همه در نوع خود در اوج کمال هنری، استحکام و کارآیی و بعضی چنان باشکوه و زیبا و کامل، که گاهی نمی‌توان باور کرد که انسانی ناچیز آن را پدید آورده باشد.

مسجد امام واقع در میدان نقش جهان از زوایه‌ای دیگر

جغرافیا[ویرایش]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

اصفهان در ۴۳۵ کیلومتری تهران و در جنوب این شهر قرار دارد. شهر اصفهان دارای طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۳۹دقیقه و ۴۰ ثانیه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۲ درجه و ۳۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه شمالی می‌باشد. محدوده شهری آن به چهارده منطقه شهری تقسیم می‌شود و در خارج از محدوده شهری نیز از غرب به سمت خمینی شهر و نجف آباد، از جنوب کوه صفه و سپاهان شهر، از سمت شمال به شاهین شهر و از شرق نیز به دشت سگزی منتهی می‌شود.[۳۵]

سطح شهر از سطح عمومی دریاها حدود ۱۵۷۰ متر ارتفاع دارد و در قسمت شمالی و شرقی به کویر محدود می‌گردد و در قسمت غربی و جنوبی نیز به سلسله کوه‌های زاگرس منتهی می‌شود. کوهستان کرکس در پنجاه کیلومتری شمال اصفهان و زردکوه بختیاری در جنوب غربی آن قرار دارد. وجود آبهایی همانند زاینده رود که از زردکوه بختیاری سرچشمه گرفته دلیل پیدایش این شهر می‌باشد. شهر اصفهان بر روی دشتی به نسبت هموار با شیبی در حدود ۲ درصد و به طرف شمال شرقی بنا گردیده‌است.[۳۶] در طی سده‌های گذشته نیز به سبب وجود آب فراوانتر و آلودگی کمتر در سمت جنوب غربی توسعه بیشتری یافته‌است.

تقسیمات کشوری[ویرایش]

آب و هوا[ویرایش]

اصفهان
نمودار آب و هوا (راهنما)
ژ ف م آ م ژ ژ آ س اُ ن د
 
 
۲۰
 
۱۰
۳−
 
 
۱۰
 
۱۶
۰
 
 
۴
 
۲۴
۷
 
 
۰
 
۳۱
۱۲
 
 
۰
 
۳۵
۱۷
 
 
۱
 
۳۶
۱۸
 
 
۱
 
۳۳
۱۶
 
 
۹
 
۲۸
۱۱
 
 
۱۹
 
۲۲
۷
 
 
۱۸
 
۱۷
۱
 
 
۱۴
 
۱۲
۳−
 
 
۱۷
 
۸
۵−
میانگین بالاترین و پایین ترین دما به مقیاس سانتیگراد
بارندگی به مقیاس میلی‌متر

این شهر در منطقه‌ای نیمه بیابانی در مرکز ایران و در کنار زاینده‌رود قرار گرفته که از کوههای مرکزی ایران سرچشمه می‌گیردو به باتلاق گاوخونی می‌ریزد و از مراکز گردشگری، فرهنگی و اقتصادی ایران محسوب می‌شود. زاینده‌رود بزرگترین رود فلات مرکزی ایران از کوه‌های مرکزی ایران سرچشمه گرفته و از میان اصفهان می‌گذرد. همچنین جنگل ناژوان از مناطق خوش آب و هوای حاشیه زاینده‌رود می‌باشد. از دیگرمناطق طبیعی قابل گشت و گذار اصفهان می‌توان به کوه کلاه قاضی و کوه صفه اشاره نمود. منطقه کلاه قاضی، یک پارک ملی است با نام پارک ملی کلاه قاضی که محل زیست جانوران زیادی مانند کل، پازن، بز، آهو و عقاب است.

اقلیم شهر اصفهان در شمال و شرق از منطقه کویری تاثیر گرفته و در جنوب به جهت وجود کوه صفه از هوای خنک تری بهره‌مند است. آب و هوای اصفهان به طور کلی معتدل و خشک است و مقدار بارش باران و برف به نسبت کمی دارد. حداکثر درجه حرارت در تابستان ۴۰ درجه سانتی‌گراد است که تابستانهایی گرم و خشک را می‌سازد.

مردم‌شناسی و فرهنگ[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

نمودار رشد جمعیت شهر اصفهان از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۰. جمعیت سال ۱۳۹۰ با در نظر گرفتن الحاق خوراسگان به اصفهان، محاسبه شده است.

جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵ بالغ بر ۱٬۵۸۳٬۶۰۹ تن برآورد شده‌است. در سال ۱۳۹۰ طبق آمار رسمی کشور، جمعیت این شهر ۱،۷۵۶،۱۲۶ برآورد شده است. اصفهان از دیرباز از مهمترین مراکز شهرنشینی در فلات ایران به شمار می‌رفته‌است. در ۵ دی ۱۳۱۹ در زمان رضاشاه برای نخستین بار در ایران به سبک اروپایی در اصفهان از مردم سرشماری بعمل آمد و ۲۰۴،۶۰۰ تن را ساکن شهر اصفهان گزارش کردند.

زبان[ویرایش]

نوشتار اصلی: لهجه اصفهانی

مردم اصفهان به زبان پارسی و لهجه اصفهانی سخن می‌گویند. از ویژگی‌های لهجه اصفهانی اضافه کردن حرفِ س به آخر واژگان می‌باشد که به جای واژه ی است استفاده می‌شود. همچنین ارامنه اصفهان نیز به زبان ارمنی سخن می‌گویند.

دین و مذهب[ویرایش]

کلیسای وانک

دین اسلام و مذهب تشیع دین و مذهب رسمی اصفهان است ولی از سده‌های پیش ارامنه، یهودیان، بهاییان و زرتشتیان و سایر اقلیتهای مذهبی نیز در شهر زندگی می‌کرده‌اند. جلفا که در جنوب اصفهان قرار گرفته منطقه‌ای است که بیشتر ارمنی نشین می‌باشد و از منطقه‌های خوب شهر نیز قلمداد می‌شود. اصفهان شهری است که اسلام به صورت تدریجی و آرام آرام به رضا و رغبت از سوی مردم اصفهان پذیرفته شد. یکی از صحابه رسول خدا و از شیعیان امام علی (ع) به نام «عبدالله بن بریر خزاعی» اسلام و را به اصفهان آورد.[۳۷] ورود مذهب تشیع به این شهر در طی چندین دوره زمانی صورت گرفته که مهمترین آن عبارتنداز: هجرت ابن هلال ثقفی از کوفه به این شهر، اقامت و تبلیغ صاحب بن عباد وزیر آل بویه در این شهر، هجرت تبلیغی علامه حلی و شاگردانش به همراهی و حمایت الجایتو (شاه خدا بتده) پادشاه شیعه مغول، و در آخرین دوره در دوره صفویه و هجرت علمای جبل عامل به این شهر، بافت شیعی این شهر به نقطه تکامل رسید.

یهودیان اصفهان از قدیمی ترین اهالی این شهر می‌باشند که در گذشته در محله جویباره (اصفهان) ساکن بوده‌اند ولی اکنون بیشترشان به خارج کشور مهاجرت کرده‌اند، معدود یهودی‌های باقی‌مانده هم بیشتر در خیابان فردوسی ساکن هستند.

«در اصفهان، ارامنه و دیگر شاخه‌های مسیحی، زرتشتیان، بانیان-هندوهای تاجرپیشه- و یهودیان زندگی می‌کردند. اصفهان در جایگاه یک پایتخت و با شکوفایی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی که در روند تاریخی خود داشت، همواره کانون نگرش اقلیت‌ها بود.»[۳۸][۳۹]

نظرسنجی سال ۱۳۸۹

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در اصفهان به قرار زیر بود:[۴۰]

اقوام کلانشهر اصفهان
قومیت درصد
فارس
  
۸۷٫۳٪
ترک
  
۶٫۲٪
لر
  
۳٫۰٪
سایر
  
۲٫۷٪
کرد
  
۰٫۸٪


آداب و رسوم[ویرایش]

روز و نماد اصفهان[ویرایش]

نگاره تاریخی منقوش بر کاشی کاری‌های سردر قیصریه که با اقتباس از صورت فلکی برج قوس (آذر) طراحی شده‌است، به عنوان نماد اصفهان شناخته شده‌است.

در بهمن‌ماه سال ۱۳۸۳ پس از پیشنهاد گزینش روز اصفهان از سوی دکتر شاهین سپنتا و استقبال برخی از سازمان‌های غیردولتی اصفهان از این پیشنهاد، تلاشی برای گزینش روز اصفهان آغاز شد. در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۴ پس از فراخوان «هم‌اندیشی برای نام گذاری روز نکوداشت اصفهان» روز «یکم آذرماه» هر سال از سوی بیش از ۳۰ نفر از اصفهان شناسان به عنوان «روز نکوداشت اصفهان» گزینش و تصویب شد و بر اساس پیشنهاد دکتر لطف‌الله هنرفر نگاره تاریخی منقوش بر کاشی کاری‌های سردر قیصریه اصفهان را که با اقتباس از صورت فلکی برج قوس (آذر ماه) طراحی شده‌است، به عنوان نماد اصفهان برگزیدند. دلیل انتخاب آنها این بود که بر اساس مستندات تاریخی زایچه شهر اصفهان در ماه آذر (قوس) است.[۴۱][۴۲]

در متن بیان نامه مصوب اصفهان شناسان آمده‌است:

«... از آنجا که احداث باروی حفاظتی یا حصار بزرگ اصفهان به منظور تضمین امنیت شهر تاریخی اصفهان در دوران دیلمیان و در زمان رکن‌الدوله دیلمی (۲۹۲ - ۳۶۶ هجری قمری) صورت گرفت و برپایی این باروی امنیتی به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اصفهان شناخته می‌شود، یاد روز آن رویداد تاریخی از این روی شایسته تر از دیگر پیشنهادها است. همچنین چون در آن زمان برپایی باروی بزرگ اصفهان بر بنیان زایچه این شهر در آذر ماه (برج قوس) صورت گرفت، لذا روز یکم آذرماه هر سال (مطابق با ۲۲ نوامبر) به عنوان روز نکوداشت اصفهان برگزیده می‌شود. همچنین نگاره تاریخی منقوش بر کاشی‌کاری‌های سردر بازار قیصریه اصفهان که با اقتباس از صورت فلکی برج قوس (آذر ماه) و با محتوایی متعالی طراحی شده‌است، به عنوان نماد این روز گزیده شد.» از آن سال تاکنون، هرساله سازمان‌های مردم نهاد اصفهان و سازمان‌های دانشجویی دانشگاه‌های اصفهان یکم آذرماه را به عنوان روز اصفهان و هفته اصفهان را از یکم تا هفتم آذرماه گرامی می‌دارند. انجمن دوستداران اصفهان نیز شعار «اصفهان برای همیشه، برای همه» را به عنوان آرمان مشترک همه دوستداران اصفهان برگزیده‌است که بر پوسترهای روز اصفهان به چشم می‌خورد.

برخی نیز سوم اردیبهشت را به عنوان زادروز شیخ بهایی، روز اصفهان می‌دانند در حالی که او در روز ۲۶ ذیحجه سال ۹۵۳هجری قمری برابر با ۸ اسفندماه سال ۹۲۵هجری شمسی متولد شده‌است ولی در تقویم رسمی کشور سوم اردیبهشت، روز شیخ بهایی نام گرفته و اخیراً نیز این روز، روز ملی کارآفرینی نامیده شده‌است.[۴۳]

نماد جانوری اصفهان[ویرایش]

در سال ۱۳۹۳ قوچ و میش اصفهان با نام علمی Ovis orientalis isphahanica از سوی فعالان زیست محیطی این شهر به عنوان نماد جانوری اصفهان پیشنهاد شد. قوچ و میش اصفهانی که در همه مجامع علمی جهان به نام شهر تاریخی اصفهان شناخته می‌شود طبق اعلام اتحادیه جهانی حفاظت از محیط زیست (IUCN) در فهرست گونه‌های آسیب پذیر (VU: Vulnerable) قرار دارد. زیستگاه این زیرگونه خاص در فلات مرکزی ایران در مناطق تپه ماهوری و کوهپایه‌های استان اصفهان به ویژه پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمشلو، پارک ملی و پناهگاه حیات وحش کلاه قاضی و پناهگاه حیات وحش موته در شمال استان اصفهان است. تاخت و تاز شکارچی‌ها و شکار بامجوز و بدون مجوز یکی از مهم ترین عواملی است که قوچ و میش اصفهانی را به عنوان یک زیر گونه آسیب پذیر در لیست قرمز معرفی کرده است و طبق مطالعات انجام شده، چرای بیش از حد دام، تصرف و تغییر کاربری اراضی، فعالیت نیروهای نظامی در داخل منطقه و عبور کنار گذر غربی اصفهان و شهرک‌های صنعتی واقع در شمال و شرق پناهگاه حیات وحش قمشلو از مهمترین عوامل تهدید زیستگاهی برای این گونه منحصر به فرد به شمار می‌آید[۴۴] .

http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=110991&Serv=2&SGr=25

مشاهیر[ویرایش]

افرادی که در زیر فهرست شده‌اند زادهٔ اصفهان یا بیشتر عمرشان را در اصفهان گذارانده‌اند

ساختار شهری[ویرایش]

شهرداری[ویرایش]

نظم و امنیت[ویرایش]

نوشتار اصلی: امنیت در اصفهان

شهر اصفهان به لحاظ حفظ بافت جمعیتی سنتی خود در اغلب نقاط شهر و نیز همکاری مداوم مردم با نهادهای انتظامی و امنیتی، در مقایسه با سایر کلان شهرهای ایران از ضریب امنیت نسبتاً بالایی برخودار است همچنین می‌توان گفت یکی از امن ترین شهرهای ایران است و وجود بیش از ۲۰ کلانتری انتظامی و ۳ ناحیه مقاومت متعلق به سپاه پاسداران و نیز مرکزیت اداره اطلاعات و سایر نهادهای امنیتی، بر روند حفظ و صیانت از شهر تاثیرگذار بوده‌است.[۴۵]

سلامت و بهداشت[ویرایش]

اصفهان یکی از مرکزهای اصلی و تاثیرگذار برای درمان بیماران در ایران محسوب می‌شود. حدود سی بیمارستان، بیست درمانگاه، دههاانجمن و نهاد پزشکی و بهداشتی در این شهر فعالیت دارند. همچنین شهرستان اصفهان دارای ۱۴۷ آزمایشگاه، ۲۵۴ داروخانه، ۸۷ مرکز پرتونگاری و ۲۰۸ مرکز توانبخشی است.[۴۶]

زیرساخت‌های اولیه[ویرایش]

مراکز تفریحی[ویرایش]

پارک و فضای سبز[ویرایش]

اصفهان دارای سه هزار و هفتصد هکتار (۳۷ میلیون متر مربع) فضای سبز شهری است[۴۷] که با داشتن سرانه فضای سبز ۲۴ متر مربع بالاترین رتبه را در سطح کلان شهرهای ایران دارد. همچنین مقدار این سرانه تا سال ۱۳۹۵ به ۳۲ متر مربع خواهد رسید که با توجه به آلاینده‌های زیست محیطی اصفهان این سرانه باید به ۴۰ متر مربع افزایش پیدا کند. بوستانهای کنار و مشرف بر زاینده رود که به بوستانهای ساحلی نیز مشهور هستند از مهمترین فضاهای سبز اصفهان می‌باشند. زیباترین و منحصر بفردترین فضای سبز اصفهان بوستان جنگلی ناژوان است که در غرب اصفهان و در کنار زاینده رود قرار دارد. نام برخی از بوستانهای ساحلی و غیر ساحلی چنین است: بوستان‌های ساحلی: ناژوان، سعدی، زاینده رود، کودک، ملت، آیینه خانه، آبشار، مشتاق و باغ گلها. بوستانهای غیر ساحلی: قلمستان، نقش جهان، استقلال، باغ فدک و باغ غدیر و پارک امام رضا.

گردشگری[ویرایش]

جاذبه‌های تاریخی[ویرایش]

اصفهان سرشار از آثار هنری و تاریخی است که میدان نقش‌جهان، مسجد امام، سی و سه پل، پل خواجو، پل مارنان، مسجد جامع، مسجد سیّد، مسجد شیخ لطف‌الله، منار جنبان، برج کبوترخانه، گذر چهارباغ عباسی، سبزه میدان، کاخ چهلستون، آتشگاه اصفهان، کاخ عالی‌قاپو، کاخ هشت بهشت، کلیسای وانک، حمام علیقلی آقا، مدرسه چهارباغ و هتل عباسی خانه خان (خوراسگان)، امام زاده ابو العباس (خوراسگان) از بارزترین آنها هستند.[۴۸][۴۹][۱۶][۵۰]

پل‌ها[ویرایش]

پل چوبی، پل شهرستان، پل مارنان، سی و سه پل یا پل الله وردیخان و پل خواجو و پل زمان خان[۵۱]

بازارها[ویرایش]

بازار اصفهان، بازار قیصریه اصفهان یا بازار صفویه یا بازار سلطانی، بازار شاهی یا بازارچه بلند بازار دردشت، بازار بیدآباد، بازار ریسمان، بازار غاز، بازارهای معروفی اطراف میدان نقش‌جهان: بازار مسگرها، بازار هنر، بازار ترکش‌دوزها، بازار کلاهدوزها، بازار لواف‌ها و بازار آهنگرها[۵۲]

مسجدها[ویرایش]

مسجد امام-نقش جهان

محله‌ها[ویرایش]

چرخاب، خواجو، قلعه تبرک، شهشهان، دستگرده (فروغی)، پاچنار (جامی)، بید آباد، شیْش، درب کوشک، محله نو، جوزدان، الیادران، چهارسوق شیرازی‌ها، لنبان، ناژوان، جاوان پایین، جاوان بالا، آفاران، برزان، ولدان، رهنان، خوراسگان، کوله پارچه، تخت فولاد، هزارجریب،سیچان، دستگرد خیار، قائمیه، مارچین، گورتان، شیخ یوسف، طوقچی،جویباره، جلفا، جی، دردشت، رهنان،کارلادان ،کنگاز، گارماسه، نصرآباد، محله مرداویج، لادان، مفت آباد، لمجیر، جوی آباد، دارک، حصه، زینبیه (اصفهان)، احمدآباد

خانه‌های قدیمی[ویرایش]

به علت وجود بافت قدیمی و معماری زیبای شهر اصفهان، خانه‌های قدیمی بسیاری در این شهر وجود دارد. برخی از این خانه‌ها امروزه توسط میراث فرهنگی بازسازی شده و بصورت موزه درآمده‌است. همچنین برخی از این سراهای قدیمی با تغییر کاربری در حال استفاده می‌باشد. تالار تیموری (موزه تاریخ ملی) به عنوان موزه تاریخ ملی، توحیدخانه به عنوان دانشکده معماری دانشگاه هنر اصفهان و عمارت رکیب خانه به عنوان موزه هنرهای معاصر اصفهان مورد استفاده و بهره‌برداری است. خانه‌های: حاج رسولی‌ها، شیخ الاسلام، خانه مشروطه، حاج مصورالملکی، یداللهی، عاصمی اصفهانی، قدسی، خانه نیلفروشان، مجتهدزاده، حقیقی، داوید (داود)، سوکیاس، مارتا پیترز، پطروس، سرتیپی، منعمیان، وثیق انصاری، بهشتیان، اعلم و قزوینی‌ها از خانه‌های قدیمی و دیدنی اصفهان می‌باشد.[۵۶] همچنین بتازگی بدست زوجی ایرانی و غیر اصفهانی خریداری و بازسازی شده که باعث حفظ و بقای آن گشته‌است. این خانه دارای سابقه‌ای پانصد ساله می‌باشد که ابتدا به عمه شاه عباس تعلق داشته‌است.[۵۷] موقعیت این اثر تاریخی در نزدیکی مسجد جامع اصفهان و حمام شیخ بهایی است که در مرکز بافت تاریخی شهر قرار گرفته‌است.[۵۸]

جاذبه‌های مذهبی[ویرایش]

خانقاه‌ها[ویرایش]

از دیرباز در شهر اصفهان تعدادی خانقاه منعلق به فرقه‌های مختلف درویشان وجود داشته‌است. بعضی از این خانقاه‌ها به واسطه فشار دستگاه‌های امنیتی تعطیل یا مستقیماً توسط خود حکومت تخریب گشته‌است که خانقاه درویشان گنابادی واقع در گورستان تخت فولاد از آن جمله‌است.[۵۹] البته هنوز هم بعضی از خانقاه‌ها فعال می‌باشند که خانقاه علی بن سهل واقع بر سر آرامگاه وی از آن جمله می‌باشد.

کلیساها[ویرایش]

در این شهر کلیساها و کنیسه‌های بسیاری وجود دارد که بخش عمده‌ای از کلیساها در منطقه جلفا می‌باشند. برخی از کلیساهای شهر از سده هفده میلادی بجای مانده‌اند که معروفترین و قدیمی ترین آنان کلیسای وانک، کلیسای مریم مقدس، کلیسای گئورگ، کلیسای حضرت لوقا، کلیسای هاکوپ، کلیسای نرسس و سرکیس. در این میان کلیسای هاکوپ مقدس قدیمی ترین کلیسای اصفهان می‌باشد.

کنیسه‌ها[ویرایش]

بیشتر کنیسه‌های اصفهان در محله جویباره که یهودی نشین بوده قرار گرفته‌اند. کنیسه عمو شعیا قدیمی‌ترین کنیسه اصفهان می‌باشد که در همین محل قرار گرفته‌است. در سال ۱۳۵۰ و بر اساس پژوهش‌های لطف‌الله هنرفر تعداد کنیسه‌های اصفهان بیست عدد ثبت شده ولی در حال حاضر تعدادی از آنها از بین رفته‌است.[۶۰]

گورستان‌ها[ویرایش]

باغ رضوان گورستان فعلی و فعال اصفهان و تخت فولاد گورستان قدیمی و تاریخی اصفهان است که به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و بزرگترین آرامگاه‌های ایران نیز شناخته می‌شود. این آرامگاه از تکیه‌های مختلفی تشکیل شده که چهارده تکیه همانند: تکیه سید العراقین، تکیه میر فندرسکی و تکیه آقا حسین خوانساری مربوط به دوره صفوی است؛ و نزدیک به سی تکیه و مسجد همانند: تکیه میر محمد صادقی که جزیی از تکیه سادات محسوب می‌شود تکیه شهشهانی، تکیه واله، مسجد رکن الملک، تکیه بختیاریها و تکیه کلباسی (ابوالمعالی) از دوره قاجار هستند. همچنین شش تکیه نیز همچون تکیه لسان الارض از تکیه‌های گلستان شهدای اصفهان محسوب می‌شوند.

موزه‌ها[ویرایش]

اصفهان به جهت داشتن موزه‌های مختلف و با ارزش مشهور است که از آن میان می‌توان به موزه‌های زیر اشاره نمود.[۶۱]

فروش و تولید صنایع دستی
فرش اصفهانی ساخته شده از پنبه ابریشم و فلز متعلق به سده هجدهم میلادی

صنایع دستی[ویرایش]

قلمزنی از صنایع دستی مهم اصفهان می‌باشد. قوری و سماور قلمزنی در میدان نقش جهان (امام خمینی) اصفهان

اقتصاد سنتی استان مبتنی بر صنایع دستی چون قالی بافی، ابریشم بافی، قلمزنی، منبت کاری، زری بافی، خاتم کاری، ملیله دوزی، مینیاتور، سفالگری، میناکاری، فلزکاری، فیروزه کوبی، نقره سازی، کاشی سازی، قلمکاری و پولک دوزی از صنایع زیبای اصفهان است که امروزه رونق خوبی نیز در بخش جهانگردی دارد.

صنایع بزرگی چون ذوب آهن، مجتمع فولاد مبارکه، پالایشگاه، شرکت پلی‌اکریل اصفهان و همچنین کارخانه جات متعدد سرامیک و کاشی‌سازی و معادن سنگ و سنگبری از علل صنعتی شدن و اقتصاد قوی استان محسوب می‌شود. از صنایع دیگر استان که می‌توان فهرست وار به برخی اشاره نمود: ظروف چینی، سرامیک، تولید لوازم خانگی، کارخانه تولید سیمان، ورق موجدار، صنایع خودروسازی، صنایع نظامی، صنایع هواپیماسازی، ساخت لوازم و تاسیسات گازی، صنایع مواد غذایی، فراورده‌های لبنی، ریسندگی، نساجی و …می‌باشند.

غذاهای سنتی[ویرایش]

در اصفهان غذاهای سنتی بسیاری مورد استفاده هستند که برخی از آنها مربوط به شهرهای دیگر اصفهان بوده‌اند و یا در شهرهای دیگر ایران نیز رواج داشته و دارند. در این میان کباب، بریان و خورش ماست معروف‌ترین غذای اصفهان می‌باشند. همچنین سایر غذاهای این شهر عبارتند از: باقالی ذرت (خوراسگان)، آش سماق، کله جوش که ازغذاهای ایلات اصفهان است، سرگنجشکی، کوکو قندی، قیمه ریزه، آش ماش و قمری، یخنه ترش، ماش و زردک، اوماج سرکه و چغندر، نخود و آب.[۶۲]

ره‌آورد[ویرایش]

معروفترین ره‌آورد اصفهان گز است. گز یک نوع شیرینی است که با گز انگبین یا ترنجبین شکر بادکا و مغز پسته، بادام، فندق یا گردو و سفیده تخم مرغ و گلاب ساخته می‌شود و در آن در از هیچ ماده شیمیایی استفاده نمی‌شود. از دیگر رها آوردهای اصفهان می‌توان به صنایع دستی به ویژه قابهای خاتم کاری و میناکاری، پارچه‌های قلمکاری شده و آثار مختلف قلمزنی اشاره نمود.[۶۳]

ترابری[ویرایش]

فرودگاه[ویرایش]

فرودگاه بین‌المللی اصفهان که «شهید بهشتی» نام دارد در شمال شرقی شهر و در ۱۸ کیلومتری شهر واقع شده‌است.
از این فرودگاه روزانه ۳۶ پرواز در مسیرهای ورودی و خروجی و ۲۵۰ پرواز هفتگی به ۲۱ مقصد در داخل و خارج از ایران صورت می‌گیرد که روزانه ۴۰ هزار مسافر از طریق این فرودگاه مسافرت می‌کنند.[۶۴]

قطار شهری[ویرایش]

قطار شهری به نام متروی اصفهان نیز معروف است. این شبکه به سبب گذر از منطقه‌های باستانی این شهر با مخالفان بسیاری همراه گشته و تاکنون به منطقه‌های باستانی همانند: خیابان چهار باغ و سی و سه پل آسیب رسانده‌است. شبکه درون شهری مترو دارای ۲ خط جداگانه می‌باشد. خط شماره یک شمالی - جنوبی و دارای بیست و یک ایستگاه است. این خط از شمال غربی آغاز شده و به کوه صفه در جنوب ختم می‌شود. خط شماره دو نیز محور شرقی - غربی دارد که بیست و یک ایستگاه را شامل می‌شود. این خط از شمال شرقی آغاز می‌شود و تا خمینی شهر ادامه می‌یابد.[۶۵]

منابع[ویرایش]

  1. «اصفهان از ۱۰۶ سال گذشته بلدیه و انجمن شهر داشته است». ایمنا، ۱۴ تیر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۴ تیر ۱۳۹۲. 
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  3. «دیوان عدالت اداری حکم منتفی شدن الحاق خوراسگان به اصفهان را لغو کرد». ایرنا (خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران)، ۱ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۳ آذر ۱۳۹۲. 
  4. شهرداری اصفهان. «آمارنامه اصفهان ۱۳۹۱، فصل دوم: جمعیت». شهرداری اصفهان، آبان ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۳ آذر ۱۳۹۲. 
  5. شهرداری اصفهان. «آمارنامه اصفهان ۱۳۹۱، فصل دوم: جمعیت». شهرداری اصفهان، آبان ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۷ مرداد ۱۳۹۳. 
  6. شهرداری اصفهان. «آمارنامه اصفهان ۱۳۹۱، فصل اول: سرزمین و آب و هوا». شهرداری اصفهان، آبان ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۷ مرداد ۱۳۹۳. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ اصفهان، پایتخت فرهنگی جهان اسلام، شنبه ۷ دی ۱۳۸۷ پرتال نور.
  8. شهرداری اصفهان. «آمارنامه اصفهان ۱۳۹۱، فصل اول: سرزمین و آب و هوا». شهرداری اصفهان، آبان ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۷ مرداد ۱۳۹۳. 
  9. شهرداری اصفهان. «آمارنامه اصفهان ۱۳۹۱، فصل اول: سرزمین و آب و هوا». شهرداری اصفهان، آبان ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۷ مرداد ۱۳۹۳. 
    • EIr. «Esfahan». در Encyclopedia Iranica. ویرایش 1st Edition. ۲۰۰۷. 
  10. ورلد گزتر
  11. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام EIr وارد نشده‌است.
  12. "Esfahan Is Half The World", Saudi Aramco World, Volume 13, Nr. 1, January ۱۹۶۲
  13. «شهر اصفهان». شبکه ملی رشد مدارس. بازبینی‌شده در 30 تیر1392. 
  14. «معرفی استان اصفهان». سازمان تبلیغات اسلامی استان اصفهان. بازبینی‌شده در ۵ دی ۱۳۹۱. 
  15. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ «سابقه تاریخی وآثار باستانی اصفهان»(فارسی)‎. پرتال استان اصفهان. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  16. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲
    • EIr. «Esfahan: ii. HISTORICAL GEOGRAPHY:

    AN OVERVIEW SINCE ANCIENT TIMES». در Encyclopædia Iranica. ویرایش 1st Edition. ۲۰۰۷. 

  17. Paretaceni
  18. هنرفر، لطف‌الله، تصویری از اصفهان پیش از اسلام، اصفهان: ضمیمهٔ نشریه گسترش، بهار ۷۳، ص۱۰.
  19. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ هنرفر، لطف‌الله، تصویری از اصفهان پیش از اسلام، اصفهان: ضمیمهٔ نشریه گسترش، بهار ۷۳، ص۱۹.
  20. همان.
  21. Gabioi
  22. Gabai or Tabai
  23. اصفهان در قرون نخستین هجری قمری
  24. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ زنده‌دل، حسن و دستیاران، استان اصفهان، مجموعهٔ راهنمای جامع ایرانگردی، تهران: نشر ایرانگردان، شابک:. ۹۷۸۹۶۴۶۶۳۵۱۲۸. صص۳۲-۳۳.
  25. ilhk.
  26. ISFAHAN vi. MEDIEVAL PERIOD
  27. انتقال پایتخت صفویه به اصفهان؛ علل و پیامدهای آن
  28. شاردن، سفرنامه، برگردان: محمدعباسی، تهران، امیرکبیر 1345، پوشینهٔ 7، رویه 49.
  29. هفته‌نامه امرداد، شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شماره ۲۹۰، ص 6.
  30. http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-ix-the-pahlavi-period-and-the-post-revolution-era
  31. ایران میان دو انقلاب، یرواند آبراهامیان، صفحه ۶۳۲
  32. http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-ix-the-pahlavi-period-and-the-post-revolution-era
  33. «درباره شهر اصفهان». دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، پنجشنبه ۲۲ فروردین ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در یکم اسفند ۱۳۹۱. 
  34. شهرداری اصفهان
  35. اصفهان من
  36. «گفتگو با دکتر اصغر منتظرالقائم درباره نقش فرهنگی اصفهان در جهان اسلام». خبرگزاری ایمنا، یکشنبه ۱۱ تیر ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در شش دیماه ۱۳۹۱. 
  37. لطف‌الله هنرفر، گنجینهٔ آثار تاریخی اصفهان، کتابفروشی ثقفی، اصفهان، 1344، رویه 1-57.
  38. هفته‌نامه امرداد، شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شماره ۲۹۰، ص 6.
  39. فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسه ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:گزارش‌های پیشرفت طرح‌ها وکلان شهرها/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس *بهاء:۱۰۰۰۰۰ ریال-شابک:۷-۶۸-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۵ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)*یادداشت:عنوان دیگر:طرح و بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی) سال ۱۳۸۹ *توصیفگر:شاخص‌های غیرثبتی+شاخص‌های فرهنگی+گزارش‌های پیشرفت طرح‌ها و کلان شهرها *توصیفگر:ایران ۳۸۶۲۸۹ *تهران۱۹۹۰۶۶ /مشهد۲۹۲۳۴۱ /اصفهان ۱۷۰۰۱۷/تبریز۱۸۴۸۱/کرج ۲۷۸۲۵۲/شیراز۲۵۱۷۰۳/اهواز۱۷۶۴۰۳/قم۲۷۰۸۷۷ *شناسنامه افزوده:واعظی، منصور،۱۳۳۳-۷۳۵۰۶۸ *شناسنامه افزوده:شرکت پژوهشگران خبره پارس /شورای فرهنگ عمومی *مرکز پخش:خیابان ولیعصر، زرتشت غربی، خیابان کامبیز، بخش طباطبایی رفیعی، پلاک۱۸، تلفن:۷-۸۸۹۷۸۴۱۵ ketabnashr@gmail.com *لیتوگرافی، چاپ وصحافی:سازمان چاپ و انتشارات اوقاف
  40. اول آذر روز اصفهان نامیده شد-جام جم انلاین
  41. همایش روز اصفهان؛ نگاهی به چالش‌های یک شهر تاریخی
  42. همشهری
  43. http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=110991&Serv=2&SGr=25
  44. گزارش سالیانه فرماندهی انتظامی استان اصفهان ۱۳۸۹ - معاون اجتماعی
  45. اصفهان من
  46. = قطره
  47. «مکان‌های دیدنی»(فارسی)‎. پورتال اصفهان. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  48. «آثار تاریخی»(فارسی)‎. intranet.Esfahan. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  49. «Historical Monuments»(انگلیسی)‎. aftab.ir. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  50. «پل‌ها»(فارسی)‎. intranet.Esfahan. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  51. «بازارها»(فارسی)‎. intranet.Esfahan. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  52. «مساجد۱»(فارسی)‎. intranet.Esfahan. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  53. «مساجد۲»(فارسی)‎. intranet.Esfahan. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  54. «مساجد۳»(فارسی)‎. intranet.Esfahan. بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸. 
  55. شهرداری اصفهان
  56. تابناک
  57. خبرگزاری مهر
  58. اصفهان تخریب شد
  59. سایت تخصصی هنر و معماری
  60. موزه‌های اصفهان
  61. [http://www.zendehroud.org/index.php?option=com_content&view=category&id=48:1389-08-16-14-47-23&Itemid=39&layout=default زنده رود]
  62. شهرداری اصفهان
  63. خبرگزاری فارس
  64. اصفهان من
This article is about the city of Isfahan. For other uses, see Isfahan (disambiguation).
"Espahan" redirects here. For the village in Razavi Khorasan Province, see Espahan, Razavi Khorasan.
Isfahan
Esfāhān
city
Ancient names: Spadana, Spahān
Official seal of Isfahan
Seal
Nickname(s): Nesf-e Jahān (Half of the world)
Isfahan
Isfahan
Isfahan is located in Iran
Isfahan
Isfahan
Isfahan in Iran
Coordinates: 32°38′N 51°39′E / 32.633°N 51.650°E / 32.633; 51.650Coordinates: 32°38′N 51°39′E / 32.633°N 51.650°E / 32.633; 51.650
Country Iran
Province Isfahan
County Isfahan
District Central
Government
 • Mayor Morteza Saqaeian Nejad
Area[1]
 • city 280 km2 (110 sq mi)
 • Metro 7,654 km2 (2,955 sq mi)
Elevation 1,590 m (5,217 ft)
Population (2012)
 • city 1,908,968
 • Population Rank in Iran 3rd
  Population Data from 2011 Census[2]
Time zone IRST (UTC+3:30)
 • Summer (DST) IRDT 21 March – 20 September (UTC+4:30)
Website www.Isfahan.ir

Isfahan (Persian: EsfāhānEsfahān About this sound pronunciation ), historically also rendered in English as Ispahan, Sepahan, Esfahan or Hispahan, is the capital of Isfahan Province in Iran, located about 340 kilometres (211 miles) south of Tehran. It has a population of 1,583,609 and is Iran's third largest city after Tehran and Mashhad. The Greater Isfahan Region had a population of 3,793,101 in the 2011 Census, the third most populous metropolitan area in Iran after Tehran and mashhad.[3]

The cities of Zarrinshahr, Fooladshahr and Najafabad, Se-deh, Shahinshahr, Mobarakeh, Falavarjan and Charmahin all constitute the metropolitan city of Isfahan.

Isfahan is located on the main north–south and east–west routes crossing Iran, and was once one of the largest cities in the world. It flourished from 1050 to 1722, particularly in the 16th century under the Safavid dynasty, when it became the capital of Persia for the second time in its history. Even today, the city retains much of its past glory. It is famous for its Islamic architecture, with many beautiful boulevards, covered bridges, palaces, mosques, and minarets. This led to the Persian proverb "Esfahān nesf-e jahān ast" (Isfahan is half of the world).[4]

The Naghsh-e Jahan Square in Isfahan is one of the largest city squares in the world and an outstanding example of Iranian and Islamic architecture. It has been designated by UNESCO as a World Heritage Site. The city also has a wide variety of historic monuments and is known for the paintings and history.

History

Prehistory

The history of Isfahan can be traced back to the Palaeolithic period. In recent discoveries, archaeologists have found artifacts dating back to the Palaeolithic, Mesolithic, Neolithic, Bronze and Iron ages.

Pre-Islamic era

Isfahan, capital of the Kingdom of Persia
Russian army in Isfahan in 1890s
Detail of Khaju Bridge

The city emerged gradually over the course of the Elamite civilization (2700–1600 BCE) under the name of Aspandana also spelt Ispandana. During the Median dynasty, this commercial entrepôt began to show signs of a more sedentary urbanism, steadily growing into a noteworthy regional center that benefited from the exceptionally fertile soil on the banks of the Zayendehrud River. Once Cyrus the Great (reg. 559–529 BCE) unified Persian and Median lands into the Achaemenid Empire (648–330 BCE), the religiously and ethnically diverse city of Isfahan became an early example of the king's fabled religious tolerance. The Parthians (250 BCE – 226 CE) continued this tradition after the fall of the Achaemenids, fostering the Hellenistic dimension within Iranian culture and political organization introduced by Alexander's invading armies. Under the Parthians, Arsacid governors administered a large province from Isfahan, and the city's urban development accelerated to accommodate the needs of a capital city. The next empire to rule Persia, the Sassanids (226 – 652 CE), presided over massive changes in their realm, instituting sweeping agricultural reform and reviving Iranian culture and the Zoroastrian religion. The city was then called by the name Spahān in Middle Persian. The city was governed by "Espoohrans" or the members of seven noble Iranian families who had important royal positions, and served as the residence of these noble families as well. Extant foundations of some Sassanid-era bridges in Isfahan suggest that the kings were also fond of ambitious urban planning projects. While Isfahan's political importance declined during the period, many Sassanian princes would study statecraft in the city, and its military role developed rapidly. Its strategic location at the intersection of the ancient roads to Susa and Persepolis made it an ideal candidate to house a standing army, ready to march against Constantinople at any moment. One etymological theory argues that the name 'Aspahan' derives from the Pahlavi for 'place of the army'.[5]

Persia's capital

In 1598 Shah Abbas the Great moved his capital from Qazvin to the more central and Persian Isfahan, called Ispahān in early New Persian, so that it wouldn't be threatened by his arch rival, the Ottomans. This new importance ushered in a golden age for the city, with architecture, prestige, and Persian culture flourishing.

From Abbas' time and on, the city was also settled by thousands of deportees from the Caucasus (Most notably Georgians) which Abbas and his predecessors had settled en masse in Persia's heartland. At the end of the 16th century the city is said to have at least 250 000 Armenian inhabitants.[6]

During the time of Abbas and on Isfahan was very famous in Europe, and many European travellers made an account of their visit to the city, such as Jean Chardin. This all lasted until it was sacked by Afghan invaders in 1722 during the Safavids heavy decline. The capital subsequently moved several times until settling in Tehran in 1775.[citation needed]

In the 20th century the city was settled by very large amounts of peoples from south Iran, firstly during the population movements in the early 20th century, but also in the 1980s following the Iran-Iraq war.

Modern age

Modern architecture at Isfahan City Center

Today Isfahan, the third largest city in Iran, produces fine carpets, textiles, steel, and handicrafts. Isfahan also has nuclear experimental reactors as well as facilities for producing nuclear fuel (UCF). Isfahan has one of the largest steel-producing facilities in the entire region, as well as facilities for producing special alloys.[citation needed]

The city has an international airport and is in the final stages of constructing its first Metro line.

Over 2000 companies work in the area using Isfahan's economic, cultural, and social potentials. Isfahan contains a major oil refinery and a large airforce base. HESA, Iran's most advanced aircraft manufacturing plant (where the IR.AN-140 aircraft is made), is located nearby.[7][ 1 ]. Isfahan is also becoming an attraction for international investments[ 3 ], like investments in Isfahan City Center[ Website ], which is the largest shopping mall in Iran and the largest shopping mall with a museum in the world and has the largest indoor amusement park in the middle-east[ 2 ].

Isfahan hosted the International Physics Olympiad in 2007.

Geography and climate

The city is located in the lush plain of the Zayandeh River, at the foothills of the Zagros mountain range. No geological obstacles exist within 90 kilometres (56 miles) north of Isfahan, allowing cool northern winds to blow from this direction. Situated at 1,590 metres (5,217 ft) above sea level on the eastern side of the Zagros Mountains, Isfahan has an arid climate (Köppen BSk). Despite its altitude, Isfahan remains very hot during the summer with maxima typically around 36 °C (97 °F). However, with low humidity and moderate temperatures at night, the climate can be very pleasant. During the winter, days are mild while nights can be very cold. Snow has occurred at least once every winter except 1986/1987 and 1989/1990.[8][9]

Climate data for Isfahan
Month Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Year
Record high °C (°F) 20
(68)
23
(73)
27
(81)
32
(90)
33.6
(92.5)
35.2
(95.4)
37.7
(99.9)
37.0
(98.6)
35
(95)
33.2
(91.8)
25.5
(77.9)
21.2
(70.2)
37.7
(99.9)
Average high °C (°F) 9.2
(48.6)
12.5
(54.5)
17.0
(62.6)
22.7
(72.9)
28.2
(82.8)
32.3
(90.1)
34.7
(94.5)
33.6
(92.5)
30.8
(87.4)
25
(77)
17
(63)
11
(52)
23.42
(74.16)
Average low °C (°F) −2.5
(27.5)
−0.4
(31.3)
4.1
(39.4)
9.3
(48.7)
13.7
(56.7)
18.5
(65.3)
21.0
(69.8)
19.1
(66.4)
14.7
(58.5)
8.9
(48)
3.2
(37.8)
−1
(30)
9.05
(48.29)
Record low °C (°F) −19.4
(−2.9)
−12.2
(10)
−6.2
(20.8)
−4
(25)
4.5
(40.1)
10
(50)
13
(55)
11
(52)
5
(41)
0
(32)
−8
(18)
−13
(9)
−19.4
(−2.9)
Precipitation mm (inches) 29.9
(1.177)
40.0
(1.575)
31.7
(1.248)
28.9
(1.138)
18.7
(0.736)
11.2
(0.441)
6.7
(0.264)
2.3
(0.091)
2.1
(0.083)
13.9
(0.547)
22.5
(0.886)
29.7
(1.169)
237.6
(9.355)
Avg. precipitation days (≥ 1.0 mm) 4.1 6.0 4.1 3.4 2.5 1.7 1.0 0.8 0.8 1.7 3.3 3.9 33.3
 % humidity 60 65 53 60 44 35 25 26 28 38 50 70 46.2
Mean monthly sunshine hours 203.6 216.8 243.7 250.0 308.7 348.3 349.4 339.7 311.3 281.5 224.2 197.0 3,274.2
Source: Synoptic Stations Statistics
A handicraft shop
A handicraft from Isfahan

Main sights

See also: Tourism in Iran
Shah Mosque. Painting by the French architect, Pascal Coste, visiting Persia in 1841
Naghsh-i Jahan Square, Isfahan, Iran
View of Ali Qapu Palace
A carpet shop in Grand Bazaar, Isfahan
Khaju Bridge
An ancient item from Isfahan City Center museum

Bazaars

Bridges

The Zayande River starts in the Zagros Mountains, flows from west to east through the heart of Isfahan, and dries up in the Gavkhooni wetland.

The bridges over the river include some of the finest architecture in Isfahan. The oldest bridge is the Shahrestan_bridge or "Pol-e Shahrestan", whose foundations was built by the Sasanian_Empire (3rd-7th century Sassanid era) and has been repaired during the Seljuk period.پل شهرستان. Further upstream is the "Pol-e Khaju", which was built by Shah Abbas II in 1650. It is 123 metres long with 24 arches, and also serves as a sluice gate.

The next bridge is the "Pol-e Chubi". It was originally built as an aqueduct to supply the palace gardens on the north bank of the river. Further upstream again is the Si-o-Seh Pol or bridge of 33 arches. Built during the rule of Shah Abbas the Great, it linked Isfahan with the Armenian suburb of Jolfa. It is by far the longest bridge in Isfahan at 295 m (967.85 ft).

Other bridges include:

Churches and cathedrals

Emamzadehs

Gardens and Parks

Houses

Mausoleums and Tombs

Minarets

Mosques

Museums

Schools (madresse)

Palaces and caravanserais

Squares and streets

Tourist attractions

Old building of Isfahan city hall

Isfahan is an important historical center for different groups of tourists in the domestic and international world. The central historical area in Isfahan is called Seeosepol (the name of a famous bridge).[11][12]

Other sites

Economy

See also: Economy of Iran

Transportation

Airport

Isfahan is served by the Isfahan International Airport which handles domestic flights to Iranian cities and international flights, mostly to regional destinations across Middle East and central Asia including Dubai and Damascus.

Metro and inter-city public transportation

Isfahan Metro is under construction and will include 2 lines with 43 km (27 mi) length. The first line of that is planned to be finished by end of 2010 with 21 km (13 mi) length and 20 stations.[citation needed] Until the metro is completed an expanded bus system accompanied by taxis will handle Isfahan intra-urban public transportation.

Rail

Isfahan is connected to three major rail lines: Isfahan–Tehran, Isfahan–Shiraz (recently opened), Isfahan–Yazd and via this recent one to Bandar Abbas and Zahedan.

Road transport

Isfahan's internal highway network is currently under heavy expansion which began during the last decade. Its lengthy construction is due to concerns of possible destruction of valuable historical buildings. Outside the city, Isfahan is connected by modern highways to Tehran which spans a distance of nearly 400 km (248.55 mi) to North and to Shiraz at about 200 km (124.27 mi) to the south. The highways also service satellite cities surrounding the metropolitan area.[14]

Culture

An old master of hand-printed carpets in Isfahan bazaar
The Damask rose 'Ispahan', reputedly developed in Ispahan

Rug manufacture

Main article: Isfahan rug

Isfahan has long been one of the centers for production of the famous Persian Rug. Weaving in Isfahan flourished in the Safavid era. But when the Afghans invaded Iran, ending the Safavid dynasty, the craft also became stagnant.

Food

  • Isfahan is famous for its Beryuni. This dish is made of baked mutton & lungs that are minced and then cooked in a special small pan over open fire with a pinch of cinnamon. Beryuni is generally eaten with a certain type of bread, "nan-e taftton." Although it can also be served with other breads.
    See also Biryani.
  • Fesenjan – a casserole type dish with a sweet and tart sauce containing the two base ingredients, pomegranate molasses and ground walnuts cooked with chicken, duck, lamb or beef and served with rice.
  • Gaz – the name given to Persian Nougat using the sap collected from angebin, a plant from the tamarisk family found only on the outskirts of Isfahan. It is mixed with various ingredients including rose water, pistachio and almond kernels and saffron.
  • "Khoresht-e mast" (yoghurt stew) is a traditional dish in Isfahan.[citation needed] Unlike other stews despite its name, it is not served as a main dish and with rice; Since it is more of a sweet pudding it is usually served as a side dish or dessert. The dish is made with yogurt, lamb/mutton or chicken, saffron, sugar and orange zest. Iranians either put the orange zest in water for one week or longer or boil them for few minutes so the orange peels become sweet and ready for use. People in Iran make a lot of delicate dishes and jam with fruit rinds. This dish often accompanies celebrations and weddings.[citation needed]
  • Pulaki – the name given to a type of Isfahani candy which is formed to thin circles like coins and served with tea or other warm drinks.

Notable people

Persian Pottery from the city Isfahan, 17th century.
Artists
Actors and movie directors
Painters
Political figures
Religious figures
Sportspeople
Writers and poets
Others

Education

Central Municipal Library of Esfahan.

Aside from the seminaries and religious schools, the major universities of the Esfahan metropolitan area are:

There are also more than 50 Technical and Vocational Training Centers under the administration of Esfahan TVTO which provide non-formal training programs freely throughout the province.[16]

Sports

Isfahan is the host of many national and international sport events therefore enjoying sport facilities such as Naghsh-e-Jahan Stadium with 50,000 capacity which second phase is under development to increase capacity to 75,000 spectators. Isfahan has an important derby called as Naqsh e jahan derby. This competition is one of the most popular annual football events in Iran between Sepahan Isfahan and Zob Ahan Isfahan.

Isfahan has three association football clubs that play professionally. These are:

Giti Pasand also has a futsal team, Giti Pasand FSC, they are one of the best teams in Asia and Iran. They won the AFC Futsal Club Championship in 2012 and were runners-up in 2013.

Twin towns – Sister cities

Esfahan street in Kuala Lumpur, and Kovalalampor avenue in Isfahan.

Isfahan is twinned with:

See also

References

Notes
  1. ^ http://www.isfahan.ir
  2. ^ Census (from the Statistical Center of Iran, in Persian.)
  3. ^ 2006 Census Results and Mashhad(Statistical Center of Iran, Excel file, in Persian.)
  4. ^ "Isfahan Is Half The World", Saudi Aramco World, Volume 13, Nr. 1, January 1962
  5. ^ http://archnet.org/library/places/one-place.jsp?place_id=1752&order_by=title&showdescription=1
  6. ^ Oberling, Pierre, "Georgians and Circassians in Iran"
  7. ^ Hesaco.com (from the HESA official company website)
  8. ^ "Snowy days for Esfahan". Irimo.ir. Retrieved 2012-04-23. 
  9. ^ assari, ali; T.M. Mahesh (August 2011). "Demographic comparative in heritage texture of Isfahan city". Journal of Geography and Regional Planning. ISSN 2070-1845 2011 Academic Journals 4 (8): 463–470. Retrieved 6 January 2013. 
  10. ^ "Isfahan Jame(Congregative) mosque – BackPack". Fz-az.fotopages.com. Retrieved 2009-07-26. 
  11. ^ "Seifolddini-Faranak; M. S. Fard; Hosseini Ali" (PDF). thescipub.com. 
  12. ^ Assari, Ali; T.M. Mahesh (January 2012). "Conservation of historic urban core in traditional Islamic culture: case study of Isfahan city". Indian Journal of Science and Technology 5 (1): 1970–1976. Retrieved 7 January 2013. 
  13. ^ "Castles of the Fields". Saudi Aramco World. Retrieved 2012-09-11. 
  14. ^ Assari, Ali; Erfan Assari (2012). "Urban spirit and heritage conservation problems: case study Isfahan city in Iran". Journal of American Science 8 (1): 203–209. Retrieved 7 January 2013. 
  15. ^ "iaumajlesi.ac.ir". iaumajlesi.ac.ir. Retrieved 2012-09-11. 
  16. ^ "Isfahan Technical and Vocational Training Organization". Web.archive.org. 8 October 2007. Archived from the original on 8 October 2007. Retrieved 2012-04-23. 
  17. ^ "Isfahan, Beirut named sister cities". MNA. Retrieved 2007-05-02. 
  18. ^ "Barcelona internacional – Ciutats agermanades" (in Catalan). 2006–2009 Ajuntament de Barcelona. Retrieved 2009-07-13. 
  19. ^ "Sister Cities of Istanbul". Retrieved 2009-07-01. 
  20. ^ Erdem, Selim Efe (1 July 2009). "İstanbul'a 49 kardeş" (in Turkish). Radikal. Retrieved 2009-07-26. "49 sister cities in 2003" 
  21. ^ "Sisterhoods". Isfahan Islamic Council. 2005. Archived from the original on 12 October 2007. Retrieved 2007-12-04. 
  22. ^ "Saint Petersburg in figures – International and Interregional Ties". Saint Petersburg City Government. Retrieved 2008-07-14. 
  23. ^ "Yerevan – Twin Towns & Sister Cities". Yerevan Municipality Official Website. 2005—2013 www.yerevan.am. Retrieved 2013-11-04. 
  24. ^ "ԵՐԵՎԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՊԵՏԱՐԱՆՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ" [Yerevan expanding its international relations] (in Armenian). [1]. Archived from the original on 12 May 2013. Retrieved 2013-08-05. 

External links

Isfahan travel guide from Wikivoyage

Preceded by
Rey
Capital of Seljuq Empire (Persia)
1051–1118
Succeeded by
Hamadan (Western capital)
Merv (Eastern capital)
Preceded by
Qazvin
Capital of Iran (Persia)
1598–1736
Succeeded by
Mashhad
Preceded by
Qazvin
Capital of Safavid dynasty
1598–1722
Succeeded by
-