اسکادا

کنترل سرپرستی و گردآوری داده یا اسکادا (به انگلیسی: SCADA: Supervisory Control And Data Acquisition)‏ به سامانه‌های کنترل و اندازه‌گیری در مقیاس بزرگ اطلاق می‌شود.^{[نیازمند منبع]} معمولا منظور از اسکادا یک سامانهٔ مرکزی است که نظارت و واپایی یک سایت یا سیستم گسترده در فواصل زیاد (در حد چندین کلیومتر) را بر عهده دارد.

در یک سیستم اسکادا اتاق کنترل می‌تواند بر پایهٔ داده‌های بدست‌آمده دستورهای لازم را صادر کند. همچنین این داده‌ها در یک سیستم ثبت اطلاعات یا سیستم مدیریت پایگاه داده ذخیره می‌شوند که معمولا قابلیت ترسیم نمودار و تحلیل اطلاعات را هم دارد.

سیستم‌های اسکادا برای مونیتور کردن یا کنترل فرآیندهای شیمیایی، حمل و نقل، سیستم‌های آبرسانی شهری، کنترل تولید و توزیع انرژی الکتریکی و در خطوط نفت و گاز و سایر فرایندهای گسترده و توزیع یافته استفاده می‌شود.

بخش‌های مختلف سامانهٔ اسکادا

یک سامانهٔ اسکادا از زیرسامانه‌های زیر تشکیل شده‌است:

1. واسط انسان و ماشین: دستگاهی است که نحوه پردازش داده را به یک اپراتور انسانی نشان می‎دهد و از این طریق، اپراتور انسانی عملکرد ماشین را نظارت و کنترل می‎کند.
2. واحدهای خروجی راه دور: این واحدها به سنسورها متصل شده، سیگنالهای سنسور را به داده‎های دودویی تبدیل کرده، و داده‎های دودویی را به سیستم نظارتی ارسال می‎کنند.
3. کنترل‌کننده‎های منطقی قابل برنامه‎نویسی یا پی‌ال‌سی‌ها که مانند مغز متفکر این سیستم‎ها هستند و کارهای اساسی را انجام می‎دهند، زیرا آنها اقتصادی‎تر، تطبیق‎پذیر و انعطاف‎پذیر بوده و دارای قابلیت پیکربندی بهتری نسبت به “RTU”های (واحدهای خروجی راه دور) با هدف خاص هستند.
4. زیرساخت ارتباطاتی: سیستم‎های ناظر را به واحدهای پایانه راه دور متصل می‎سازد.

اسکادا و دی‌سی‌اس

در بسیاری از صنایع، تفاوت زیادی بین سامانه‌های اسکادا و سیستم‌های کنترلی توزیع شده (دی‌سی‌اس) وجود دارد. عموماً یک سیستم اسکادا به یک سیستم که کار هماهنگ‌سازی را انجام می‎دهد، اما عملکردها را کنترل نمی‎کند، برمی‎گردد. بحث در مورد کنترل زمان واقعی در این دو سیستم ناممکن است، چرا که ارتباطات کنترل از راه دور جدیدتر توانایی بیشتر، تأخیر کم و ارتباطات سریعتری را در منطقهٔ وسیعی تضمین می‎کند. بسیاری از تفاوتهای بین اسکادا و سیستم‎های کنترلی توزیع شده فرهنگی است، و می‎توان این تفاوت‎ها را نادیده گرفت. همانطور که زیرساختهای ارتباطی با ظرفیت بالاتری قابل دسترس می‎شوند، تفاوت بین اسکادا و سیستم‎های کنترلی توزیع شده کمتر می‎شود.

منابع

• «کتاب جامع صنعت برق و صنایع وابسته»، ویراستار فرهنگ اکبری؛ مترجم رامین عیدی. تهران، نشر پویه‌نگار، ۱۳۸۶.
• | ویکی‌پدیای انگلیسی