اسبچه خزر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از اسب کاسپین)
پرش به: ناوبری، جستجو
اسبچه خزر

اسبچه خزر با قدمت بیش از ۵ هزار سال به عنوان قدیمی ترین نژاد اسب موجود در جهان تا چهل سال پیش منحصرا در ایران وجود داشت. این نژاد جد اولیه کلیه اسبهای خونگرم دنیا است. در سالهای گذشته در مجموع ۳۲ رأس کاسپین از ایران به انگلیس و آمریکا صادر و در آنجا تکثیر شد. انجمنهای ملی حمایتی در بیش از ۱۵ کشور و انجمن جهانی آن در انگلیس تأسیس شد. تصویر این اسب‌ها در نگاره‌های پلکان آپادانای تخت جمشید موجود است. در مهر داریوش کبیر، در گنجینهٔ آمودریا در موزه بریتانیا و در نقش رستم و نقش شاپور اسب کوچکی مشاهده می‌شود که بنا بر مطالعات فسیل شناسی بر روی بقایای اسکلتهای یافت شده در اطراف همدان، همان اسبچه خزر است. این اسب مدتی در حالت انقراض قرار داشت، این نژاد اسب برای اولین بار بعد از مدت‌ها در سال ۴۴-۱۳۴۳ شمسی توسط خانم لوئیز فیروز و با انگیزه دستیابی به اسبهای مناسب جهت آموزش سوارکاری و سواری آزاد به کودکان و نوجوانان در اطراف آمل به صورت تصادفی مورد شناسایی قرار گرفت. نامبرده به واسطه داشتن تحصیلات در علوم دامی و آشنایی با انواع نژادهای اسب، به سرعت به ویژگیهای منحصر به فرد و ارزشهای خاص این نژاد پی برد و بر اساس مطالعات و تحقیقات خود در طی مدت کوتاهی جوامع بین‌المللی پرورش اسب را مجاب به قبول این نوع اسب کوچک ایرانی به عنوان نژادی منحصر به فرد نمود.[۱]

اسبچه خزر در تاریخ[ویرایش]

شواهدی مربوط به وجود یک اسب سواری اولیه و همچنین اسبی که متفاوت با اسبهای هند و اروپایی باشد در دست است.محققان سالها از وجود نقش یک اسب کوچک روی حجاریها در ایران آگاه بودند اما طراحان اغلب این طور تفسیر می‌کردند که حجاری اسبهای کوچک به دلیل کمبود جا بوده‌است. در بعضی از موارد این امر ممکن است دلیلی برای به تصویر درآوردن اندازه‌های متفاوت باشد، همان طور که این روش گاهی برای تمیز موقعیت دو یا چند تصویر به کار می‌رفته‌است ولی به ندرت در یک حجاری در مورد تندیسها یا حیوانات رزمی که دارای اندازه‌های کاملا متفاوت هستند به کار گرفته شده‌است. تخت جمشید و دارابگرد نمونه‌هایی عالی از مورد آخر هستند. در حجاریهای تخت جمشید اختلاف اندازه بین اسب نیسایی و اسبهای کوچک لیدیایی به ۸/۲۱ سانتی‌متر می‌رسد. باتطابق این مقدار با اندازه‌های طبیعی، اختلاف قد این دو اسب ۴۰ سانتی‌متر است. در حجاریهای دارابگرد که از زمان ساسانیان به جا مانده نیز اختلاف بین اندازه این اسبها در همین حد بوده‌است.

اندام[ویرایش]

اسبچه خزر به لحاظ ظاهری، تناسب اندام یک اسب بزرگ را دارد برخلاف بسیاری از اسبچه‌ها که دارای دست و پای کوتاه و تنه درشت می‌باشند، دقیقا یک اسب ریزنقش است که شناخت آن از روی عکس و تصویر به راحتی امکان‌پذیر نیست و از آن جا که شباهت زیادی با اسب نژاد عرب دارد، باید آن را در کنار یک شاخص قرار داد تا بتوان آن را تشخیص داد.

سر کوچک، چشمها درشت و برجسته، پیشانی کمی محدب و گوشها کوچک است. پوزه آن‌ها معمولاً کوچک و دارای منخرین باز هستند. گردن آن‌ها معمولاً قوس دار، باریک و دارای تناسبی مطلوب می‌باشد. یال و دم پر پشت و زیبا، کمر تا حدودی کشیده و بدن آن‌ها تقریبا باریک است. اندام حرکتی در عین ظرافت دارای استخوان بندی بسیار قوی و محکمی می‌باشد. دارای سم بسیار سفت و بیضی شکل است که احتیاج به نعل بندی ندارد. از نظر رنگ این نژاد به رنگ‌های سفید، سیاه، نیلی یا خاکستری، کرنگ، کهر همانند رنگ کرنگ می‌باشد فقط یال، دم، دست و پا سیاه می‌باشد. سمند که همانند رنگ طلایی است فقط موهای یال، دم و قسمت‌های پایینی دست و پا سیاه است. در این نژاد تا کنون اسب ابلق دیده نشده‌است. قد اسبچه خزر کمتر از ۱۲۰ سانتیمتر است. تفاوتهای اسبچه خزر با سایر نژادها:

  • اسبچه خزر فاقد تاج آهیانه‌ای در جمجمه خود می‌باشد.
  • پوشش پوست و مو: پوست نازک، ظریف و نرم، در تابستان اغلب با درخشندگی خیره کننده، پوشش زمستان ضخیم، یال و دم پر پشت ولی یکنواخت و ابریشمی.
  • خلق و خو: هوش و ذکاوت سرشار، بسیار آرام و مطیع.
  • استخوان کتف در اسبچه خزر پهن تر از سایر نژادهای ایرانی بوده و بیشتر به استخوان کتف نشخوارکنندگان شبیه است.
  • استخوان‌های کف‌دستی و کف‌پایی اسبچه خزر نسبت به قد حیوان بلندتر و باریک‌تر است.
  • استخوانهای ساق بلندتر و باریکترند.
  • شش مهره اولی سینه‌ای دارای تیغه پشتی دراز تر نسبت به سایر نژادها می‌باشند و به خاطر همین اختلاف، جدوگاه در اسبچه خزر بسیار بالاتر از کپل قرار می‌گیرد.
  • سم اسبچه خزر باریک و بیضی شکل و بیشتر شبیه به سم خر است تا شبیه سم اسب.
  • تفاوتهایی در هموگلوبین خون خزر مشاهده شده و آن را در طبقه بندی به عنوان صنعتی منحصر به نژاد خزر قرار داده‌است.

اسبچه خزر در انگلستان[ویرایش]

علاقه خاندان سلطنتی انگلیس به این نژاد منجر به تاسیس انجمن سلطنتی اسبچه خزر شد و به این ترتیب پرورش این نژاد در خارج از ایران نیز صورت گرفت. کشور انگلستان ۷۰۰نمونه اسبچه خزر دارد که حدود ۴۰سال قبل آنها را از ایران بردند و در آنجا اقدام به پرورش این موجود کردند. وی با بیان اینکه اجداد کلیه اسبهای شرقی اسبچه خزر است، به رغم این که اسبچه خزر نژاد بومی این منطقه‌است در کل استان گیلان تنها ۶۰ راس از این نژاد شناسایی شده‌است. از آنجایی که این اسب قابلیت فراوانی در سوار کاری وپرش استثنایی دارد مورد توجه محافل اقتصادی و ورزشی دنیا قرار گرفته‌است. نژاد ترکیبی این اسب نیز با نام (English-caspian horse) در انگلستان به ثبت رسیده‌است و آنها به نحوی سعی کردند مالکیت معنوی و مادی آنرا در اختیار بگیرند. اکنون این اسبچه در کشورهای نیوزلند و حتی ژاپن و فرانسه نیز وجود دارد و این کشورها توانسته‌اند انجمن بین‌المللی اسب خزر را ثبت کند.

منابع[ویرایش]

  • - اسبچه کاسپین - به کوشش جلال میریان، شهرام درداری، محمد رضا دست افشان- سازمان میراث فرهنگی کشور، پژوهشکده مردم شناسی- ۱۳۷۹
  • Wikipedia, the free encyclopediaCaspian Pony (بازدید: ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸)
  • Dalton B. , 1999, The Caspian Horse, Horsshoe Publication, London, 120.
  • Firouz L. , The Caspian Miniature Horse of Iran , Fild Research Projects. 1972
  • Iran Cultural Heritage and tourisme Organisation , 2003, Reserches on Caspian Horse
  • Firouz L. , Osteological and Historical , Hungarian Academy of Siences
  • International Caspian Horse Society, 2004, International Caspian Stud Book , ICS, London.


پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اسبچه خزر موجود است.