ارکواز

ارکواز شهری است در استان ایلام ایران که محل یکجانشین شدن ایل ارکوازی و ایل ملکشاهی است. ارکواز مرکز شهرستان ملکشاهی است.

پیشینه

ایلات ملکشاه در اصل از نوادگان سلطان ملکشاه می‌باشند یکی از نوادگان ملکشاه که شمیر نام داشت دارای ۱۲ فرزند بود که ۳ نفر از انها بچه دار نشدند اما ۹ فرزند دیگر شمیر که به خاطر استفاده از گرزهای سنگین در جنگهایشان با دیگر طوایف به گرزینون مشهورند اصلیت ملکشاهی هستند که شامل روسگه. نقی. خمیس. شکربگ. خاداو. کاظمبگ. حسین بگ. هاشمبگ. ملگه هستند ودیگر طوایف که به هوردکو مشهورند اصلا از ایل ملگشاهی نبوده وفقط خود را با این ایل قاطی کرده‌اند. تمامی طوایف شهرستان ملکشاهی دارای شیر مردان بزرگ و شاخصی بوده اند که تا ابد در یاد مردم، زنده هستند. یکی از بزرگ مردان شهرستان شاه محمد یاری بوده است. او مورد اعتماد مردم ملکشاهی بوده است و توانست با قدرت مقابل رضاخان پهلوی قد علم کند.

فرهنگ

ایرج افشار سیستانی در مورد خصلت‌های آنان اینچنین بیان کرده‌است: "مردم ایل ملکشاهی صادق، ساده، متدین، سلحشور، باگذشت و مهمان نوازند ودر عین حال تندخو، کم حوصله و جنگاورند.

در میان آنها شعر و شاعر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و اغلب اشعارشان را به زبان خود می‌سرایند.بهترین شاعران ملکشاهی جمشید بگ و ولد از طایفه ی روسگه بودند البته در ان زمان در طایفه ی روسگه ۶۴ نفر شاعر ابر قدرت وجود داشت اما به گفته بسیاری جمشید بگ اسم اعظم پرودگار رادر شعر‌هایش به کار می‌برد و هرچیزی از خداوند می‌خواست بدست می‌اورد شاعران ملگشاهی از غیب شاعر می‌شدند وبه همین دلیل کسی یارای مقابله با شعر هایشان را نداشت اما به دلیل کمبود سواد آثارشان فنا شد نمونه اشعاری که در گذشته راجع به قیام ((شاه‌محمد یاری از طایفه نقی که به مخالفت با رضاخان پهلوی برخاست)) در عصر رضاشاه سروده شده در زیر می‌آید:

شامحمد چو شیر ده فیر فه ت بو		هزار نیروی ئاماده خط بو
کی چو شامگه ده تاریخ نام برد؟		ده سپای میرپنج له شکر که شی کرد؟
شامگهٔ نقی ده و ده سه شیره یل		حه یف تا سر نه ما ده ور ده لیره یل
ده ور ده لیره یل حه یف نه ما تا سر		شامگه نقی ده ته خت مه مبه ر
شاهی شامگه چو نادر ئه فشار		سه فته ده تاریخ سه د ده ور روژگار

از دیگر شاعران این ایل می‌توان به فر هاد شاهمرادیان اشاره کرد.وی دارای اشعاری چاپ شده‌است که تحت عنوان کتابی با نام "تو کنار آتشی و من برف پارو می‌کنم"به چاپ رسیده‌است.

جشن و عزاداری

هوره: نوعی آواز بلند است که می‌توان آنرا تراژدی نامید که نمودار خواندن و بازگو کردن واقعهٔ جدی از وقایع تاریخی است و انسان را سخت متاثر می‌کند. کردها در گذشته در هنگام جنگ با بیگانگان این نوع آواز را می‌خواندند و به هیجان می‌آمدند.

چمری: از منسجم‌ترین و ماندگارترین رسوم عزاداری مردم ملکشاهی مراسم چمر است که معمولاً برای افراد سرشناس و بزرگان انجام می‌گیرد و غالبا در این مراسم از عموم ایلات و طوایف استان دعوت می‌شود و گروه‌هایی از شعرا در مدح بزرگان و خصایص نیک متوفی اشعاری بر زبان می‌رانند و برخی دیگر هم این اشعار را همخوانی می‌کنند. زنان در یک گروه و شانه به شانه دز حالی‌که پارچه سیاه بلندی به طول ده‌ها متر در مقابل گرفته‌اند و مردان هم در حالی‌که علم‌هایی که بر روی آنها اسامی امامان و معصومین نگاشته شده و پس از مدتی آنرا به شخص دیگری می‌رسانند دایرهٔ میدان چمر را تشکیل می‌دهند. در قسمتی از محل این مراسم تفنگ، دوربین، وسایل شکار و... شخص متوفی بر روی مادیان زیبایی که با پارچه‌های رنگارنگ تزئین شده قرار می‌دهند.

رقص : رقص کردی (ئه‌لپه‌رگه) که در میان مردم این منطقه رایج است از روزگاران قدیم وجود داشته‌است. رقص در این خطه دارای اقسام متفاوتی است که برخی از آنها منسوخ شده‌اند. برخی از رقص‌های مرسوم عبارتند از: چه پی، فه تای، قلای، پشت پا، دوجار الپر، ژنانه و... که از این میان «فه تای» دارای حرکاتی سریع و زیباتر است و جوانان به آن علاقه‌مند هستند.

آثار تاریخی و باستانی

• ۱- آرامگاه سید محمد عابد (گنبد پیرمحمد) واقع در ۲۸ کیلومتری شهر ملکشاهی در مسیر ملکشاهی به مهران. سبک بنای آن مربوط به دورهٔ صفویه‌است.
• ۲- چهار تاقی آتشکده کوشک قینفر از آثار بجا مانده از دوران ساسانی با پنج متر ارتفاع و بیست و هفت متر مساحت که با گچ و سنگ احداث شده و روی چهار ستون از سنگ و گچ قرار دارد. در جوار این اثر تاریخی که در کوه پشمین ملکشاهی قرار دارد چشمه آب و درختان مورت و انجیر و زیتون قرار دارد.
• ۳- در قسمت غربی شهر ارکواز آثار قلعه‌ای بجامانده از دوران کهن قرار دارد که مردم منطقه آنرا قلعه جوق می‌خوانند. بعضی معتقدند که این قلعه در اصل قلعه سلجوق نام داشته که در زمان سلجوقیان محل نگهداری اسیران بوده‌است.
• ۴- در سیصد متری روستای گل گل ملکشاهی و سر چشمه رودخانه‌ای به همین نام نیز کتیبه‌ای به خط میخی آشوری وجود دارد که مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می‌باشد. در قسمت بالای این کتیبه که در فاصلهٔ ۳ متری از سطح زمین بر روی تخته سنگی حجاری شده تصویر صورت مردی با ریش بلند که به جانب شمال شرق منطقه می‌نگرد و چند ستاره در مقابل پیشانی و کلاهش واقع شده‌است قرار دارد که عموما اعتقاد بر این است که تصویری از آشور بانی پال می‌باشد که تمدن ایلام را مورد یورش وسیع قرار داد و فتح کرد.
• ۵- آبشار اما در ۱۵ کیلومتری شهر ملکشاهی.

منابع

• قیام مردم ایلام در عصر رضاشاه تالیف عباس محمد زاده (ملکشا)