ارغنون (کتاب)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ارغنون (لاتین: Organon، از اصل یونانی: όργανον به معنی ابزار و وسیله) نامی است که شاگردان ارسطو بر شش رساله از تألیفات او در علم منطق نهادند.

جمع‌آوری این رساله‌ها به این شکل در زمان امپراطوری روم شرقی انجام گرفت. این شش رساله عبارت اند از:

  • «مقولات» یا «قاطیغوریاس» (لاتین: Categoriae، از اصل یونانی: Κατηγορίαι، Katēgoriai) در آن ارسطو تمام آنچه را که وجود دارد به ۱۰ دسته تقسیم می‌کند که آن را مقولات عشره خوانند[۱].
  • «عبارت» یا «قضایا» یا «باری ارمینیاس» (لاتین: De Interpretatione، از اصل یونانی: Περὶ Ἑρμηνείας، Peri Hermeneias)
  • «قیاس» یا «تحلیل القیاس» یا «آنالوطیقای اول» (لاتین: Analytica Priora)
  • «برهان» یا «آنالوطیقای دوم» (لاتین: Analytica Posteriora)
  • «جدل» یا «طوبیقا» (لاتین: Topica)
  • «مغالطه» یا «سوفسطیقا» (لاتین: De sophisticis elenchis)

بعدها برخی از شارحان ارسطو دو کتاب دیگر او را نیز بر آن افزودند:

  • «خطابه» یا «ریطوریقا» (لاتین: Ars Rhetorica از اصل یونانی: Τέχνης Ρητορικής، Technēs Rhtorikēs)
  • «شعر» یا «بوطیقا» (لاتین: Poetica از اصل یونانی: Περὶ ποιητικῆς)

«ایساغوجی»[۲] رساله دیگری است که با اقتباس از دو رساله برهان و جدل بعنوان مدخلی برای منطق ارسطو در نظر گرفته شد.[۳] ارغنون از چند رساله ترکیب شده که نام‌های آن در مأخذ اسلامی در بالا ذکر شد و یکی در تحلیل که آن دو رساله در مورد قیاس و برهان است. یکی در جدل، یکی در سفسطه و مغالطه. اسامی رسالات مذکور در یونانی چیزهایی شبیه به اسامی بالاست و لفظ و نام قاطیغوریاس در منابع یونانی "کاتگوریای" می‌باشد که شامل همان مقولات عشر یعنی مقوله جوهر و ۹ مقوله عرض می‌باشد.[۴]

  1. اساس الاقتباس چ دانشگاه ص ۳۴
  2. Isagoge
  3. منطق(۱)؛ احد فرامرزقراملکی؛ انتشارات دانشگاه پیام نور
  4. ارغنون قاطیغوریاس