اردشیر ریپورتر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اردشیر ریپورتر رئیس سازمان مخفی اطلاعات بریتانیا در ایران بود.

اردشیر ریپورتر (راست) و میرزا نصرالله بهشتی (ملک المتکلمین) (سمت چپ)

وی پسر ایدلجی پسر شاپورجی است که در ۲۲ اوت ۱۸۶۵ در یک خانواده زرتشتی ایرانی تبار در بمبئی به دنیا آمد.[۱]

تلاش‌های وی در زمینه بهایی سازی زرتشتیان موجبات اختلافش را با سران این دین فراهم کرد.[۲] در کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ و حوادث بعدی آن شبکه مفصل اطلاعاتی حکومت هند بریتانیا در ایران، که از سال ۱۸۹۳ میلادی/ ۱۳۱۰ ق. یعنی از سه سال قبل از قتل ناصرالدین شاه به وسیله سِر اردشیر ریپورتر (اردشیرجی) اداره می‌شد، نقش اصلی و تعیین کننده داشت. این شبکه بود که رضاشاه را برکشید و پرورش داد و تمامی مقدمات کودتا را فراهم آورد و سپس مسیر دشوار او را در تأسیس سلطنت پهلوی هدایت و هموار کرد. البته در کودتا سرلشکر سِر ادموند آیرونساید (بعدها: بارون آیرونساید اول)، فرمانده نیروهای نظامی انگلیس مستقر در شمال ایران (نورپرفورس)، نیز نقش داشت. ولی باید توجه نمود که این نقش محدود بود. آیرونساید تنها مدت کوتاهی در منطقه و در ایران بود. او از ۴ اکتبر ۱۹۲۰ تا ۱۷ فوریه ۱۹۲۱، یعنی کمتر از چهار ماه و نیم فرمانده نورپرفورس بود که مأموریت جنگ با بلشویک‌ها را به عهده داشت. وی در طول زندگی اش نیز ارتباطی با ایران نداشت و بنابر این نقش او در کودتا نمی‌تواند همسنگ و حتی قابل مقایسه با نقش اردشیر ریپورتر باشد که به عنوان رئیس شبکه اطلاعاتی بریتانیا در ایران تا زمان کودتا ۲۸ سال در ایران اقامت داشت و بر حوادث مهمی چون انقلاب مشروطه و غیره تأثیر نهاده بود. البته آیرونساید به عنوان فرمانده نیروهای نظامی انگلیس در شمال ایران سهم معینی در کودتا داشت ولی او مجری دستورهای وزیر جنگ وقت بریتانیا، یعنی سِر وینستون چرچیل، بود. بعدها همین چرچیل، به عنوان نخست وزیر وقت بریتانیا، نقش سرنوشت سازی در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ایفا کرد.

آثار[ویرایش]

  • فرهنگ اصطلاحات فارسی به انگلیسی[۳]، اثر شاپور اردشیرجی ریپورتر، دکتر جاوید قیطانچی، چاپ پنجم، ۱۳۸۸، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، شابک

ISBN: ۹۷۸-۹۶۴-۰۳-۴۵۹۸-۶

  • فرهنگ اصطلاحات انگلیسی به فارسی[۴]، اثر شاپور اردشیرجی ریپورتر، به اهتمام جاوید قیطانچی، چاپ سوم، ۱۳۸۶، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، شابک ISBN: ۹۶۴-۰۳-۴۶۷۸-۰
  • A dictionary of Persian-English idioms، ۱۹۷۵
  • A dictionary of Persian-English idioms، ۱۹۷۵[۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. حسین خزایی، زندگی سیاسی اردشیر ریپورتر، موسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ اول ۱۳۹۰، ص ۱۱
  2. مردی که زیاد می‌دانست
  3. موسسه انتشارات دانشگاه تهران
  4. موسسه انتشارات دانشگاه تهران
  5. WorldCat: au:Reporter, Shapoor Ardeshirji