احمد بن ابی نصر بزنطی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

احمد بن ابی نصر بَزَنْطی که نام کاملش ابوجعفر احمد بن محمد بن ابی نصر می‌باشد، از عالمان امامیه در کوفه است و از اصحاب امامان شیعه، موسی کاظم، رضا و جواد می‌باشد. او از جمله راویان موثق و فقیهان برجسته شیعه در دوران ائمه‌است. وی در سال ۲۲۱ هجری قمری درگذشت.[۱][۲]

استادان و شاگردان[ویرایش]

بزنطی به تصریح منابع در فرصتهایی برای استفاده از امامان، نزد ایشان می‌شتافت. بزنطی از اصحاب ائمه شیعه همچون عبدالله بن سنان، حماد بن عثمان، جمیل بن دراج، ابان بن عثمان و عاصم بن حمید دانش آموخته‌است. در فهرست شاگردان و راویان او نام شخصیتهایی چون ابراهیم بن هاشم قمی، حسین بن سعید اهوازی، احمد بن محمد برقی، محمد بن عیسی بن عبید یقطینی، حسن بن محبوب و علی بن مهزیار دیده می‌شود. [۲]

وثاقت[ویرایش]

نام بزنطی در سلسله سند بیش از هفت صد حدیث آمده‌است. بزنطی از اصحاب اجماع است و علمای شیعه وقتی در روایتی به نام او می‌رسند به سند او تا معصوم اعتماد می‌کنند. شیخ طوسی و نجاشی او را نزد امامان شیعه، رضا و جواد «ارجمند» دانسته‌است.[۳] قرار گرفتن بزنطی در سلسله اسناد حدیثی در سیره نبوی، موجب گشته تا شخصیت او در آثار رجالی اهل سنت نیز مورد بررسی قرار گیرد و ظاهراً به سبب مذهب، با نقد رو به رو گردد.

گرایش اعتقادی[ویرایش]

وی پس از درگذشت موسی کاظم، نخست در شمار واقفیه قرار داشت و اعتقاد به زنده بودن ایشان داشته‌است، اما در پی مکاتبه‌ای با رضا و مشاهده برخی معجزات، به امامت وی باور آورد.[۴] از آن پس، نام او در کنار رجالی چون هشام بن سالم و صفوان بن یحیی جای گرفته‌است که از نخستین مروجان گرایش قطعیه در کوفه بوده‌اند و بر پایه گزارش علی بن احمد علوی، وی مؤثرترین فرد در ترویج گرایش قطعیه بوده‌است. پس از درگذشت هشام بن سالم، شخصیتی که می‌توان او را به عنوان نماینده مکتب وی به شمار آورد، بزنطی است که به نقد دیدگاههای اساسی مکتب هشام بن حکم، متکلم برجسته امامی، در باب دانش امام و منابع دانش فقهی ائمه همت گمارده‌است. در باب علم ائمه روایات متعددی به نقل از بزنطی در منابع روایی امامیه، همچون اصول کافی، قرب الاسناد حمیری، بصائر الدرجات و کتاب الاختصاص به ثبت رسیده‌است. در تبیین مواضع این قطعیه روایتی از طریق بزنطی از امام رضا نقل شده، بدین مضمون که ایمان هیچ بنده‌ای کمال نمی‌یابد، مگر آنکه بشناسد آنچه برای نخستین ِ ائمه‌است، برای آخرین ایشان نیز همان است و آنان در حجت و طاعت و حلال و حرام با یکدیگر برابرند.

جایگاه فقهی[ویرایش]

محقق حلی از بزنطی به عنوان یکی از فقیهان متقدم امامیه یاد کرده که نقش او در گسترش دانش فقه مورد توجه بوده‌است. در مبحث اجتهاد و استنباط، در تأیید اندیشه القاء اصول و تفریع فقیهان که از سوی هشام بن سالم مورد تأکید قرار داشته، در آموزشهای فقهی احمد بن محمد بزنطی نیز مطرح بوده‌است. چنانکه وی در کتاب جامع خود، روایاتی با همین مضمون را به نقل از هشام بن سالم و نیز به نقل مستقیم خود از رضا ثبت نموده بود.

در حال حاضر، انبوهی از روایات فقهی او را در کتب اربعه امامیه در دسترس است.


آثار[ویرایش]

  • الجامع. در فهرستهای ارائه شده از آثار بزنطی، الجامع در صدر قرار دارد و این نوشته، چنانکه بر پایة دانسته‌ها از جامعهای آن عصر بر می‌آید، در بردارندة مجموعه‌ای گسترده از اخبار در زمینه‌های گوناگون معارف دینی، به ویژه فقه بوده‌است. نسخه‌هایی از این اثر تا سده هفتم هجری هنوز باقی بوده‌است.
  • المسائل . ابن ندیم در الفهرست از این اثر یاد کرده و عنوان آن در رساله ابوغالب زراری به شکل گویاتر مسائل الرضا ضبط شده‌است.
  • النوادر. شیخ طوسی در فهرست خود به اثری با این عنوان از بزنطی اشاره کرده و یحیی بن زکریا بن شیبان را به عنوان راوی آن معرفی نموده‌است. همچنین نجاشی در فهرست آثار بزنطی، از دو کتاب متفاوت با عنوان نوادر یاد کرده‌است. نسخه‌هایی از این اثر تا سده هفتم هجری همچنان برجای بوده‌است.

پانوشت[ویرایش]

منبع[ویرایش]