ابو منصور ماتریدی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ابو منصور ماتریدی (نام کامل: محمد بن محمد بن محمود أبو منصور الماتریدی السمرقندی الحنفی) (تاریخ مرگ: سال ۳۳۳ هجری قمری) موسس فرقهٔ ماتریدیه، متکلم، فقیه و مفسر قرآن ایرانی مسلمان بود. او که در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراءالنهر به دنیا آمد، خداشناسی اسلامی و علم کلام را نزد استادانی چون ابوبکر احمد جوزجانی، ابونصر احمد بن عباس عیاضی (مهم‌ترین استادش)، عیاضی، نصیر بن یحیی بلخی و محمد بن مقاتل رازی آموخت.

به دلیل بدفهمی اشاره سمعانی (الانساب، برگ ۴۶۸ ب) به دامادش، برخی منابع جدید او را فردی مدنی نسب دانسته و او را انصاری خوانده‌اند، حال آنکه نسب او اشاره به خاستگاه وی از ماترید یا ماتریت، منطقه‌ای در سمرقند دارد که نشان از نژاد ایرانی اوست.

بنیان‌نهادن فرقهٔ ماتریدیه[ویرایش]

ابو منصور ماتریدی در زمینه‌های تفسیر، فقه و به خصوص کلام از صاحب نظران محسوب می‌شود. تأسیس فرقهٔ کلامی ماتریدیه، پرورش شاگردان صاحب نظر و به جای گذاشتن آثار فراوان، از نکات قابل ذکر درباره ماتریدی است.[۱]

پس از سال‌ها کشمکش میان دو فرقهٔ اهل حدیث و معتزله، در نهایت دو نفر به اندیشهٔ ساخت مکتبی میانهٔ این دو افتادند که اولی ابوالحسن اشعری (۲۶۰ - ۳۲۴ یا ۳۳۰ هجری) بود که مکتب اشاعره را در عراق و شام بنیان نهاد و دومی ابومنصور ماتریدی (۲۵۰ - ۲۴۸ یا ۳۳۳ هجری قمری) که در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراءالنهر با انجام اصلاحاتی در مذهب تسنن، فرقهٔ ماتریدی را بنیان نهاد.[۲][۳]

او آچنان کلام اهل تسنن را تدوین کرد که قسطلانی می‌نویسد:

معروفترین فرد در کلام اهل سنت در سرزمین عراق، شام و.... ابوالحسن اشعری و در ماوراءالنهر، ابو منصور ماتریدی است.

زبیدی نیز می‌گوید[۴]:

هر گاه گفته شود اهل سنت، مقصود اشاعره و ماتریدیه‌است.

پیروان فرقهٔ ماتریدیه در بیش‌تر اصول با اشاعره همداستانند؛ اگرچه در فقه بیش‌ترشان از مذهب حنفی پیروی می‌کنند، در حالی که اشاعره بیش‌تر از مذهب شافعی پیروی می‌کنند.[۵]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «بررسی مبانی و شیوه‌های تفسیری ماتریدی»(فارسی)‎. پایگاه اطلاع‌رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، ۱۳۸۴. بازبینی‌شده در ۳ دی ۱۳۸۷. 
  2. قسطلانی، ص ۱۷.
  3. سبحانی، جعفر، رسائل و مقالات، ص۴۸۱.
  4. زبیدی حنفی، ج ۲، ص ۸.
  5. سیر کلام در فرق اسلام، ص ۴۷.

منابع[ویرایش]

  • پایگاه اطلاع‌رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها
  • سبحانی، جعفر، رسائل و مقالات، قم، موسسه امام صادق - علیه السّلام.
  • قسطلانی، مصلح الدین؛ حاشیه کستکی بر شرح العقائد النسفیه.
  • زبیدی حنفی، محمد مرتضی؛ اتحاف السادة المتقین بشرح اسرار احیاء العلوم، قاهره.
  • مشکور، محمد جواد؛ سیر کلام در فرق اسلام، تهران، شرق، اول، ۱۳۷۶ خورشیدی.