ابو منصور ماتریدی

برای دیگر کاربردها، منصور (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ابو منصور ماتریدی (نام کامل: محمد بن محمد بن محمود أبو منصور الماتریدی السمرقندی الحنفی) (تاریخ مرگ: سال ۳۳۳ هجری قمری) موسس فرقهٔ ماتریدیه، متکلم، فقیه و مفسر قرآن ایرانی مسلمان بود. او که در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراء النهر به دنیا آمد، خداشناسی اسلامی و علم کلام را نزد استادانی چون ابوبکر احمد جوزجانی، ابونصر احمد بن عباس عیاضی (مهم‌ترین استادش)، عیاضی، نصیر بن یحیی بلخی و محمد بن مقاتل رازی آموخت.

به دلیل بدفهمی اشاره سمعانی (الانساب، برگ ۴۶۸ ب) به دامادش، برخی منابع جدید او را فردی مدنی نسب دانسته و او را انصاری خوانده‌اند، حال آنکه نسب او اشاره به خاستگاه وی از ماترید یا ماتریت، منطقه‌ای در سمرقند دارد که نشان از نژاد ایرانی اوست.

بنیان‌نهادن فرقهٔ ماتریدیه

ابو منصور ماتریدی در زمینه‌های تفسیر، فقه و به خصوص کلام از صاحب نظران محسوب می‌شود. تأسیس فرقهٔ کلامی ماتریدیه، پرورش شاگردان صاحب نظر و به جای گذاشتن آثار فراوان، از نکات قابل ذکر درباره ماتریدی است.

پس از سال‌ها کشمکش میان دو فرقهٔ اهل حدیث و معتزله، در نهایت دو نفر به اندیشهٔ ساخت مکتبی میانهٔ این دو افتادند که اولی ابوالحسن اشعری (۲۶۰ - ۳۲۴ یا ۳۳۰ هجری) بود که مکتب اشاعره را در عراق و شام بنیان نهاد و دومی ابومنصور ماتریدی (۲۵۰ - ۲۴۸ یا ۳۳۳ هجری قمری) که در ماترید از نواحی سمرقند در ماوراء النهر با انجام اصلاحاتی در مذهب تسنن، فرقهٔ ماتریدی را بنیان نهاد.

او آچنان کلام اهل تسنن را تدوین کرد که قسطلانی می‌نویسد:

معروفترین فرد در کلام اهل سنت در سرزمین عراق، شام و.... ابوالحسن اشعری و در ماوراء النهر، ابو منصور ماتریدی است.

زبیدی نیز می‌گوید:

هر گاه گفته شود اهل سنت، مقصود اشاعره و ماتریدیه‌است.

پیروان فرقهٔ ماتریدیه در بیش‌تر اصول با اشاعره همداستانند؛ اگرچه در فقه بیش‌ترشان از مذهب حنفی پیروی می‌کنند، در حالی که اشاعره بیش‌تر از مذهب شافعی پیروی می‌کنند.

پیوند به بیرون

• «بنیانگذار مسلک ماتریدیه» در وبگاه اندیشهٔ قم
• عقاید ماتریدی
• فرقهٔ ماتریدیه
• ماتریدیه در یک نگاه

منابع

• پایگاه اطلاع‌رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها
• سبحانی، جعفر، رسائل و مقالات، قم، موسسه امام صادق - علیه السّلام.
• قسطلانی، مصلح الدین؛ حاشیه کستکی بر شرح العقائد النسفیه.
• زبیدی حنفی، محمد مرتضی؛ اتحاف السادة المتقین بشرح اسرار احیاء العلوم، قاهره.
• مشکور، محمد جواد؛ سیر کلام در فرق اسلام، تهران، شرق، اول، ۱۳۷۶ خورشیدی.