ابلک (گیاه)
| اَبَلَک | |
|---|---|
| طبقهبندی علمی | |
| دامنه: | یوکاریوتها |
| فرمانرو: | گیاهان |
| دسته: | گیاهان گلدار |
| رده: | دولپهایها |
| راسته: | میخکسانان |
| تیره: | تاجخروسان |
| زیرخانواده: | اسفناجیان |
| سرده: | ابلکها Buxb. ex L.، ۱۷۴۹ |
| گونهها | |
|
متن را ببینید |
|
| مترادفها | |
|
Ceratoides |
|
- «ابلک» تغییر مسیری به این صفحه است. برای کاربردهای دیگر ابلک (ابهامزدایی) را ببینید.
اَبَلَکها[۱] (Ceratocarpus) سردهای (جنسی) از گیاهان علفی است، از تیرهٔ تاجخروسان (Amaranthaceae) و زیرتیرهٔ اسفناجیان (Chenopodiaceae).
«ابلک» گیاهیست علفی، پهنبرگ، بوتهای و یکساله[۲][۳][۴]. ابلک شاخههای بسیار دارد و باد آن را به آسانی از جا برمیکند.[۵] ارتفاع این گیاه از پایه تا نوک بلندترین شاخه و برگش، بین ۵-۳۰ سانتیمتر میباشد. برگهایش تسمهشکل و نوکتیز است.[۳] بهار گل میکند، تابستان و تیرماه تخم میبندد؛ در نوک تخمش دو خار دراز دارد (به بیانی دیگر، دانههای (تخمهای) دو شاخ دارد). به خاطر همین ویژگیها، به ابلک سرشاخی یا میوه شاخی[۶] نیز میگویند.
ابلک، خوراک خوبی برای گوسفند، بز، اسپ و شتر است. ابلک در دورهٔ تخمبندی ۲٫۴-۶٫۵٪ پروتئین و ۱٫۹-۲٪ چربی دارد.
واژهٔ «اَبَلَک» از زبان فارسی به زبانهای ترکی آسیای میانه نیز راه یافتهاست و ایشان هم این گیاه را به شیوهٔ همسان (با تلفظ «اِبِلِک»[۷]) میخوانند.[۸][۹][۱۰]
محتویات |
[ویرایش] گونهها
ابلک پنج گونه دارد:
- ابلک ماسهای (Ceratocarpus arenarius): که فراوانترین گونهٔ سردهٔ «ابلک» است ودر ایران، افغانستان و توران به وفور میروید. arenarius به معنی «ماسهای» میباشد[۱۱][۱۰][۹] این گونه فراخناهای ماسهای را همچون فرشی ستبر و پیوسته میپوشاند.[۸] نام دیگر این گونه در زبان فارسیتیغ تازی است.
- ابلک دریاکناری (ساحلی) (Ceratocarpus maritimus): maritimus به معنی «دریاکناری» (لب ساحل دریا) میباشد.[۱۱]
- Ceratocarpus salinus
- Ceratocarpus turkestanicus
- Ceratocarpus utriculosus: utriculosus به معنی «آبداندار (کیسهدار)» میباشد.[۱۱] میوه کوچک این گونه از ابلک، تنها یک تخم دارد.
[ویرایش] زیستگاه
ابلک بومی ابرقارهٔ اوراسیا است؛ از اروپا (به ویژه، اسپانیا، اتریش، مجارستان، رومانی، اوکراین) گرفته تا روسیه، آسیای صغیر، قفقاز، ایران، افغانستان، آسیای میانه، پاکستان، چین و سیبری (چه سیبری باختری و چه خاوری.[۳][۴] همانگونه که دیده میشود، «پراکنش جغرافیایی» (Chorology)[۱۲] این گیاه نواحی ایرانو-تورانی را به طور کامل در بر میگیرد.[۱۳] از آنجا که ابلک گیاهی علفی است، بیشتر در زمینهای استپی، ماسهای، خشک، بایر، بیابانی، لب رودها، کنار جادهها و نیز به صورت علف هرز حبوبات میروید.[۱۰][۵][۳]
ابلک، به ویژه گونهٔ «ابلک ماسهای» (بادبر)، در بسیاری از جاهای ایران، از جمله، زنجان[۱۴]، تهران[۱۵]، اصفهان[۱۶][۱۷]، سراسر خراسان[۶][۱۸][۱۹] و ... میروید. یکی از جاهایی که ابلک در آن فراوان یافت میشود، استان تهران است؛ در همه جای این استان، از اوین-درکه[۱۳] گرفته تا ورامین و پاکدشت[۲۰]. در خود پارکهای بزرگ شهر تهران _ برای نمونه پارک چیتگر _ گونهٔ بادبر یافت میشود.[۲۱]
ابلک (به ویژه گونههای «ماسهای» و utriculosus) در تاجیکستان در ساحل رودهای ناحیه پنج (در مرز افغانستان)، سرخاب، فان و در بسیاری از نواحی دیگر از جمله شمال این کشور میروید.
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] پانویسها و منابع
- ↑ واژهنامهٔ درگاه آفتاب
- ↑ «یکساله» یعنی گیاهی که پس از یک یا دو سال رشد و گل دادن از بین برود.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ Vit Bojnansky, Agata Fargasova. Atlas of Seeds and Fruits of Central and East-European Flora: The Carpathian Mountains Region. ویرایش illustrated. Springer، 2007. 1046 pages. ISBN 1-4020-5361-4, 9781402053610.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ Tatiana Wielgorskaya, Armen Leonovich Takhtadzhi͡an. Dictionary of Generic Names of Seed Plants. Columbia University Press، 1995. p 175. ISBN 0-231-07892-7, 9780231078924.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ فرهنگ معین، سرواژهٔ «ابلک»
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ «فهرست گیاهان مرتعی شهرستان بیرجند» (فارسی). آبخیزداری. منابع طبیعی درگاه استان خراسان جنوبی، ۲۴-۰۶-۱۳۸۶. بازبینیشده در ۱۷ فروردین ۱۳۸۸.
- ↑ ebelek
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ Petr Petrovich Semenov. «Selections from». در Travels in the Tien'-Shan', 1856-1857. Hakluyt Society publication.[۱].
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ L. S. Gerg, President of the All-Union Geographical Society of the U.S.S.R., Translated by Olga Adler Tttelbaum. «VI. The Zone of the Semidesert». در Natural Regions of the U. S. S. R.. John A. Morrison and C. C. Nikiforoff. ویرایش First Printing. New York: American council of learned societies، 1950. p 122.[۲].
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ Abdraimov, S. A., Alimbekov, S. S.. Comparative characteristics of amino-acid composition of pasture fodders of Kazakhstan. ویرایش Author Affiliation: Kazakh Research Institute of Karakul Sheep Husbandry, Chimkent, Kazakh SSR.. Problems of Desert Development.[۳].
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ Dictionary of BotanicalEpithets
- ↑ این برابر فارسی برای Chorology (در زیستشناسی) را در بسیاری از پژوهشها و کارها از جمله[۴] و [۵] و [۶] میتوان یافت.
- ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ پژوهشی که نام علمی گونهٔ بادبر را در زمرهٔ گیاهان اوین-درکه آوردهاست.
- ↑ پژوهشی که نام علمی گونهٔ بادبر را در زمرهٔ گیاهان زنجان آوردهاست.
- ↑ پژوهشی که نام علمی گونهٔ بادبر را در زمرهٔ گیاهان استان تهران آوردهاست.
- ↑ پژوهشی که نام علمی گونهٔ بادبر را در زمرهٔ گیاهان اصفهان آوردهاست.
- ↑ پژوهشی که نام علمی گونهٔ بادبر را در زمرهٔ گیاهان کاشان آوردهاست.
- ↑ پژوهشی که نام علمی گونهٔ بادبر را در زمرهٔ گیاهان سبزوار آوردهاست.
- ↑ پژوهشی که نام علمی گونهٔ بادبر را در زمرهٔ گیاهان نیشابور آوردهاست.
- ↑ پژوهشی که نام علمی گونهٔ بادبر را در زمرهٔ گیاهان ورامین و پاکدشت آوردهاست.
- ↑ گونههای گیاهی: پوشش گیاهی علفی و بوتهای، شهرداری منطقهٔ ۲۲، پارک چیتگر
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ ابلک (گیاه) موجود است. |
- عکس BGBM از یک «ابلک ماسهای»، محل جمعآوری نمونه: چین
 |
اطلاعات مرتبط در ویکیگونه: Ceratocarpus |
