درانی
| د درانیانو واکمني درانی |
||||
|
||||
|
پرچم |
||||
| پایتخت | قندهار | |||
| پایتخت تغییر یافته | کابل | |||
| زبان(ها) | فارسی و پشتو | |||
| دین | اسلام | |||
| دولت | پادشاهی | |||
| تاریخچه | ||||
| - تأسیس | ۱۷۴۷ | |||
| - انقراض | ۱۸۲۶ | |||
دودمانها (هوتکی · دودمان لودی · درّانی) |
دُرّانی یا ابدالی نام قومی از افغانان (پشتون) است که در اطراف و حوالی قندهار سکونت دارند. گفته میشود که بسبب کشیدن مروارید در گوش به این لقب ملقب گشتند و این قوم را ابدالی نیز مینامند. این طایفه اصلاً ابدالی نام داشت و پس از برآمدن احمدشاه درانی نامش به درانی تبدیل گردید. طایفهٔ ابدالی به چند تیره تقسیم میشد که از مهمترین آنها پوپلزایی یا پوپلزی و بارکزایی یا بارکزی بود. بعد از قتل نادرشاه افشار (۱۱۶۰ ه. ق.)، شعبهٔ سدوزایی (سدوزی یا صدوزایی) از تیرههای پوپلزایی و سپس تیرهٔ بارکزایی در افغانستان حکومت کردهاند. امرای شعبهٔ سدوزایی بترتیب عبارت بودهاند از:
- احمدشاه درانی (۱۷۴۷ - ۱۷۷۳)
- تیمورشاه درانی (۱۷۷۳ - ۱۷۹۳)
- زمان شاه درانی (۱۷۹۳ - ۱۸۰۱)
- شاه محمود درانی (۱۸۰۱ - ۱۸۰۳)، (۱۸۰۹ - ۱۸۱۸)
- شاه شجاع درانی (۱۸۰۳ - ۱۸۰۹)، (۱۸۳۹ - ۱۸۴۲)
- علی شاه درانی (کابل) (۱۸۱۸ - ۱۸۱۹)
- ایوب شاه درانی (پیشاور و کشمیر) (۱۸۱۹ - ۱۸۲۳)
- کامران میرزا (هرات)
در زمان امرای اخیر خاصه محمودشاه درانی و کامرانمیرزا، جنگهای هرات بین ایران و افغانستان واقع شد. سلسلهٔ سدوزایی بدست دوست محمدخان افغان منقرض شد و فرمانروائی به تیرهٔ بارکزائی منتقل گردید. پس از قتل نادرشاه افشار (۱۱۶۰ ه. ق.)، افغانان از تابعیت ایران بیرون رفتند و احمدخان را که رئیس قبیلهٔ درانی بود به پادشاهی برداشتند. وی مقام وزارت را به جمالخان رئیس قبیلهٔ بارکزایی – که با قبیلهٔ درانی رقابت داشتند – واگذاشت. از این تاریخ تا یک قرن بعد، این ترتیب برقرار بود؛ یعنی شاه از قبیلهٔ درانی و وزیر از قبیلهٔ بارکزایی اختیار میشد. احمدشاه سلسلهٔ درانی را (که از ۱۱۶۰ تا ۱۲۴۲ ه. ق. حکومت کردهاند) تأسیس نمود و تمام افغانستان را مطیع کرد و چند بار به هند حمله برد و قسمتی از هند را ضمیمهٔ افغانستان نمود. زمانشاه نوادهٔ احمدشاه بقتل عام قبیلهٔ بارکزایی پرداخت، ولی این امر بر نفوذ افراد بارکزایی افزود و وسیلهٔ انقراض سلسلهٔ درانی شد. پس از چند سال هرج و مرج – یعنی در سال ۱۲۴۲ ه. ق. / ۱۸۲۶ م. – دوست محمدخان برادر وزیر مقتول (فتحخان بارکزایی) به تخت پادشاهی افغانستان جلوس کرد.
[ویرایش] منابع
- طبقات سلاطین اسلام
- مجملالتواریخ گلستانه
