سید عبدالحسین لاری

آیت‌اللّه سید عبدالحسین موسوی لاری (زادهٔ ۱۲۲۶ و درگذشتهٔ ۱۳۰۳ خورشیدی) از روحانیون و مجتهدین جنوب کشور و از طرفداران مشروطه بود که در جریان جنگ عشایر جنوب ایران با نیروهای انگلیسی در جنگ جهانی اول نقش عمده‌ای داشت.

زندگی در نجف

سید عبدالحسین لاری متولد سوم ماه صفر ۱۲۶۴ قمری/دی ۱۲۲۶ خورشیدی در نجف است. تحصیلات خود را نزد علمایی همچون میرزای شیرازی، شیخ محمدحسین کاظمی و ملا لطف‌الله مازندرانی گذراند و در سن بیست و دو سالگی به درجه اجتهاد نایل شد. وی تا چهل و پنج سالگی در شهر نجف اقامت داشته و به عنوان یکی از اساتید حوزه علمیه نجف مطرح بوده‌است. .

مهاجرت از نجف به لار

در اواخر عصر ناصرالدین شاه قاجار، اختلافات شدید حکام محلی و ناامنیهای برآمده از آن و همچنین تعدیات مالیاتی دیوانیان، موجب شد که بزرگان منطقه لارستان فارس با گسیل هیأتی به عراق از میرزای شیرازی، درخواست نمایند که مجتهدی را به منطقه آنان بفرستد تا مدیریت جامعه اسلامی را در لارستان بر عهده گیرد. بنابراین، با نظر میرزای شیرازی، در سال ۱۳۰۹ قمری سید عبدالحسین، نجف اشرف را ترک می‌کند و به لارستان می‌رود.

مهمترین اقدامات در لارستان

ایجاد حکومت اسلامی در لارستان، آموزش نیروی نظامی، احداث کارخانه اسلحه سازی، چاپ تمبر و تحریم پرداخت مالیات به دولت مرکزی از جمله اقدامات او در تأسیس حکومت اسلامی لارستان است. ارتباط او با نیروهای انقلابی بوشهر و فارس بیانگر نقش او در انقلاب مشروطه در فارس می‌باشد. بالیوز انگلیسی او را آغازگر نهضت جنوب ایران معرفی کرده‌است.

فعالیت‌های سیاسی

او با انتشار رسالهٔ سیاسی آیات الظالمین در ۱۳۱۴ ه‍ ق /۱۸۹۷ م، موضع‌گیری خود را به عنوان یک روحانی اصول‌گرا و مخالف با مشروعیت سلطنت اعلام کرد. نقش او و نیروهایش در این درگیریها به گونه‌ای بود که مجلس شورای ملی تا چند هفته، مذاکرات گوناگونی پیرامون «سید» و ورودش به شیراز را به انجام رسانید. حضور نه ماهة او و نیروهایش در شیراز، همکاری نزدیک با صولت‌الدوله قشقایی و نیروهای انقلابی شیراز و بوشهر و تشکیل «انجمن انصار» که یکی از مؤثرترین انجمنهای متشکله در شیراز محسوب می‌شد، باعث گردید تا او به عنوان رهبری قدرتمند در فارس مطرح شود.

هنگامی که زمزمة «مشروعه‌خواهی» در تهران بالا گرفت، با انتشار سومین رسالة سیاسی خویش با عنوان «مشروطه مشروعه» در حمایت از «مجلس ملی احبا» و جناح «مشروطه خواهان» موضع‌گیری سیاسی خود را در گرایشهای سیاسی جدید نشان داد. او تنها روحانی محدوده جنوب ایران محسوب می‌شد که با انتشار رسایل سیاسی در مشاجرات فکری شرکت می‌کرد. به این ترتیب او حمایت بخش گسترده‌ای از اقشار اجتماعی جنوب ایران حدفاصل بوشهر تا کرمان را به دست آورد و در دوره استبداد صغیر به عنوان یکی از چهره‌های مهم مذهبی – سیاسی جنوب ایران مطرح شد.

بین سالهای ۱۳۲۷ هجری/۱۹۰۹ م تا ۱۳۳۲ هجری/۱۹۱۴ م، در منطقه جنوب کشور، سید عبدالحسین لاری و صولت‌الدوله قشقایی و چریکهای لارستان و تنگستانی‌ها در یک جناح قرار گرفتند و نیروهای ایلات خمسه به رهبری قوام الملک، سرداراسعد بختیاری و بریتانیا در جناح دیگر قرار گرفته و دوره‌ای از آشوب و شورش پدیدآمد.

در آستانه سال ۱۳۳۲ هجری/۱۹۱۴ م، نیروهای دولتی به رهبری قوام، شهر لار را تسخیر کردند و «سید» و یارانش از این شهر خارج شدند. وی تا پایان عمر – ۱۳۴۲ قمری – به حالت تبعید در فیروزآباد و جهرم به سر برد.

صدور حکم جهاد توسط ایشان در اول شعبان ۱۳۳۶ قمری/حدود ۲۱ اردیبهشت ۱۲۹۷ بر علیه انگلیس، در جنگ جهانی اول، زمینه ساز مبارزات مردم جنوب و به ویژه قشقائی‌ها بر ضد اشغالگران محسوب می‌شود.

سید عبدالحسین نجفی لاری در روز جمعه چهارم شوال ۱۳۴۲ قمری (۱۹ اردیبهشت ۱۳۰۳ شمسی)پس از شش سال اقامت درجهرم به جوار رحمت حق پیوست ودر همان شهر مدفون گردید.

آثار

معارف السلمانی بمراتب الخلفاءالرحمانی - رساله در عقوبت حب دنیا -اکسیرالسعادة فی اسرارالشهادة - استخاره نامه - آیات الظالمین - رساله و جیزه در کیفیت علم امام علیه السلام - قانون در اتحاد دولت و ملت - قانون مشروطه مشروعه - هدایت الطالبین - تعلیقات المکاسب - کتاب الاصول - حاشیه بر فرائدالاصول شیخ انصاری - حاشیه بر شرح کبیر - حاشیه بر قوانین الاصول

منابع

• کتاب «آیت‌الله سید عبدالحسین لاری و نهضت مشروطه‌خواهی ایران»، تالیف: محمدباقر وثوقی، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول، فروردین ۱۳۸۳
• دانشمندان و سخن سرایان فارس، محمدحسین رکن‌زاده-آدمیت، چاپ اول، ۱۳۴۰
• فارس و جنگ بین الملل، محمد حسین رُکن زاده- آدمیت، انتشارات اقبال، ۱۳۵۷ خورشیدی، چاپ چهارم
• سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، به کوشش پرویز شاکری، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۸
• مقاله پیشوای تنگستان به قلم سید علی رضا سیدکباری، پایگاه حوزه وابسته به مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی CRCIS، http://www.hawzah.net/Hawzah/Daneshvars/DaneshvarView.aspx?DaneshvarID=3482&LanguageID=1
• پرتال نور http://noorportal.net/90/114/115/40655.aspx
• مرکز اسناد انقلاب اسلامی، http://www.irdc.ir/fa/book/196/default.aspx
• پایگاه حوزه وابسته به مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی CRCIS، http://www.hawzah.net/Hawzah/Daneshvars/DaneshvarView.aspx?DaneshvarID=3482&LanguageID=1
• مشاهیر و بزرگان فارس، پایگاه اینترنتی بنیاد فارس شناسی http://www.ffs.ir/html/index.php?option=com_content&view=article&id=17:abdol-hosein-e-lri&catid=17:persian-elders&Itemid=24
• ولی فقیه عصر مشروطه، زندگی، زمانه و اندیشه سید لاری، حامد زارع، روزنامه اعتماد، ۲۸ دیماه ۱۳۸۷
• علمای عصر مشروطه و سلطنت قاجار- تعامل‌ها و تقابل‌ها، اسماعیل چراغی کوتیانی، مجله معرفت، ۱۳۸۷ (برگرفته از سایت راسخون http://www.rasekhoon.net/Article/Show-19658.aspx)