آکسونوتمزیس

آکسونوتمزیس (به انگلیسی: Axonotmesis)‏ به معنای آسیب آکسون و غلاف میلین(در صورت وجود) آن است.در آکسونوتمزیس سلول‌های شوان که وظیفه ساختن میلین را در دستگاه عصبی محیطی برعهده دارند و همچنین بافت‌های همبند در عصب محیطی مربوطه سالم هستند.در این نوع از آسیب عصب محیطی، به علت تخریب آکسون‌ها و غلاف میلین آنها در بخش پایین محل ضایعه، پدیده فساد والرین را به همراه دارد.قطعه فوقانی آکسون آسیب دیده، برخلاف قطعه پایینی(دیستال)که دچار فساد و تخریب می گردد، تقریبا از محل ضایعه ازطریق جوانه ای که دارای مخروط رشد(Growth cone) است، به سمت اندونوریوم هدایت می شود.سلول‌های شوان با ایجاد راهی مناسب در فیبرهای اعصاب محیطی، نقش مهمی در هدایت جوانه‌ها به سمت لوله اندونوریوم دارند.

سدن(Seddon)در سال 1943، ضایعات اعصاب محیطی را به سه دسته نوروپراکسی، آکسونوتمزیس و نوروتمزیس تقسیم بندی کرد که آکسونوتمزیس از نظر شدت، آسیبی بیشتر از نوروپراکسی(قطع فیزیولوژیکی عصب) محسوب می گردد.سرعت ترمیم فیبرهای عصبی از یک الی چهار میلی متر در روز متفاوت است.سرعت بازسازی آکسون‌ها در تنه عصب محیطی نسبت به شاخه‌های ظریفتر آن بیشتر است.در موارد آکسونوتمزیس، ترمیم فیبرهای عصب محیطی به چند ماه زمان نیاز دارد.

ارزیابی

در آسیب‌های اعصاب محیطی، ارزیابی شامل موارد ذیل است:

• ارزیابی حسی
• ارزیابی حرکتی ازنظر فعالیت و قدرت عضلانی
• ارزیابی دستگاه سمپاتیک

یک عصب محیطی در اندام فوقانی و اندام تحتانی شامل رشته‌های حسی، حرکتی و رشته‌های سمپاتیک است.ضایعه رشته‌های حسی منجربه مشکلات حسی در زیر ناحیه آسیب می گردد.آسیب رشته‌های حرکتی ممکن است نورون‌های حرکتی تحتانی که به عضلات اسکلتی می روند، رشته‌های سمپاتیک و یا هر دو را درگیر کند.در ارزیابی از آسیب یک عصب محیطی، نقایص حسی-حرکتی می تواند خفیف، متوسط و یا شدید باشد.

یافته‌های EMG و NCV

تغییرات در EMG :

الکترومیوگرافی(EMG) به معنای ثبت پتانسیل‌های عمل در یک فیبر عضلانی یا گروهی از آنها است.در آکسونوتمزیس، تغییرات در الکترومیوگرافی عبارتنداز(2 تا 3 هفته پس از آسیب):

• پتانسیل‌های فیبریلاسیون(F.P)
• امواج تیز مثبت

تغییرات در NCV :

سرعت هدایت عصبی (NCV) به معنای ثبت سرعت جریان دپولاریزاسیون در طول قطعه ای از فیبر عصبی است.سه تا چهار روز پس از آسیب،NCV عدم هدایت جریان عصبی را در قسمت انتهایی تا مکان ضایعه نشان می دهد.مطالعه NCV در آکسونوتمزیس، حاکی از عدم پاسخ‌های حسی و حرکتی انتهایی است.در موارد آسیب نسبی، پاسخ‌های حسی و حرکتی دارای آمپلی تود کاهش یافته هستند .

درمان

در آکسونوتمزیس دو نوع درمان مطرح می گردد که عبارتنداز:

• درمان محافظه کارانه
• درمان جراحی

درمان محافظه کارانه می تواند همراه با انجام فیزیوتراپی و استفاده از وسایل کمکی(مثلا اسپلینت مناسب) باشد. مهمترین اهداف فیزیوتراپی در این موارد شامل:

• کاهش درد
• کاهش تورم
• حفظ دامنه حرکتی مفاصل با توجه به میزان آسیب و شرایط بیمار
• کاهش ضعف و آتروفی عضلانی
• آموزش محافظت از اندام جهت جلوگیری از آسیب بیشتر

جراحی می تواند در ارتباط با موارد زیر باشد:

• درصورت عدم بهبودی
• اختلال در ترمیم عصب محیطی به دلیل تشکیل بافت اسکار
• نظر متخصص جراح مبنی بر عمل جراحی

در شرایط نه چندان بحرانی ورزشهای کششی منظم باقاعده و مدت طولانی قابلیت حرکتی را بهبود می دهند

پیش آگهی

اگر ضایعه یک عصب محیطی در حد آکسونوتمزیس باشد، پیش آگهی خوبی را ازنظر بهبودی به دنبال دارد.آسیب در شبکه‌های عصبی همانند شبکه بازویی یا شبکه کمری، علایم و نشانه‌های بیشتری از نقایص حسی-حرکتی ایجاد می کند.در این موارد، پیش آگهی به میزان آسیب و بازسازی آکسون‌های صدمه دیده بستگی دارد.

جستارهای وابسته

• آسیب عصب محیطی
• نوروپراکسی
• نوروتمزیس
• فساد والرین
• بافت همبند در دستگاه عصبی محیطی

منابع

• عشایری، محمد.جراحی‌های ترمیمی میکروسکوپی عروق و اعصاب محیطی.انتشارات دانشگاه علوم پزشکی ایران.چاپ سهند.شابک: 012-72
• میناگر، علیرضا و وثوق آزاد، ژاک. ترجمه: نوروآناتومی پایه و کاربردی پروفسور فیتزجرالد.انتشارات دانش پژوه.

• Carol Mattson Porth.Pathophysiology:concepts of altered health states.Publisher:Lippincott.Third Edition.ISBN 0-397-54723-4
• http://en.wikipedia.org/wiki/Axonotmesis
• http://www.wisegeek.com/what-is-axonotmesis.htm
• Otto D.Payton & Richard P.Di Fabio et al.Manual of physical therapy.Churchill Livingstone Inc.ISBN 0-443-08499-8