آواکس

E-3 سنتری متعلق به نیروی هوایی ایالات متحده

آواکس E-767 متعلق به نیروی دفاع هوایی ژاپن

آواکس Beriev A-50 متعلق به نیروی هوایی هند

آواکس ساب 340 نیروی هوایی سوئد

آواکس توپولف Tu-126 شوروی هنگام پرواز در سال 1977

کنترل و هشدار زودهنگام هوایی (آواکس)

یک سیستم الکترونیکی رادار محور است که با هدف انجام گشت‌های هوایی، عملیات‌های C2BM (فرمان و کنترل، مدیریت جنگ) طراحی شده‌است و نیروهای هوایی دفاعی و تاکتیکی از آن استفاده می‌کنند. بوئینگ (گروه دفاع و فضا) با استفاده از رادار وستینگ هاوس (که امروزه نورثروپ - گرومن نام دارد) سیستم رادوم «راتودم» را طراحی کرده‌است که در هواپیمای سنتری E-۳ (بوئینگ ۷۰۷) به کار می‌رود و نسخه اصلاح شده آن در بوئینگ ۷۶۷ کاربرد دارد. فقط خطوط هواپیمایی ژاپن از رادوم بوئینگ ۷۶۷ استفاده می‌کند. همه E-۳های ناتو و آمریکا از نوع بوئینگ ۷۰۷ هستند. سیستم‌های آواکس پیشرفته می‌توانند هواپیماهایی با فاصله ۴۰۰ کیلومتر (۲۵۰ مایل) را تشخیص دهند که این فاصله کاملاً دور از تیررس هر گونه سلاح ضد هوایی است. سیستم‌های آواکس می‌توانند با هواپیماهای خودی ارتباط برقرار کنند، میزان حساسیت آنها را افزایش دهند و آنها را از دید بقیه هواپیماها مخفی کنند چرا که در این حالت هواپیمای خودی از سیستم رادار آواکس استفاده می‌کند و نیازی به استفاده از سیستم رادار خود ندارد. با این وجود، هواپیماهای آواکس می‌توانند توسط هواپیماهای دشمن که خارج از محدوده شان قرار دارند ردگیری شوند. دلیل این امر این است که قدرت پالس با دور شدن از منبع کاهش می‌یابد. بنابراین سیگنالی که می‌بایست به هدف برخورد کند و برگردد می‌بایست آنقدر قوی باشد که دو برابر فاصله بین فرستنده و هدف را پوشش دهد.

نیروی هوایی ایالات متحده (USAF)، NATO نیروی هوایی سلطنتی (RAF)، نیروی هوایی فرانسه، نیروی هوایی شیلی، نیروهای نظامی عربستان سعودی و نیروهای دفاعی ژاپن از سیستم آواکس استفاده می‌کنند.

نیروی هوایی ایالات متحده تعداد زیادی هواپیمای ۳۳E-3B و سنتری E-3C در اختیار دارد که اغلب آنها در پایگاه هوایی تینکر در شهر اوکلاهاما از ایالت اوکلاهاما قرار دارند. ناوگان سنتری USAF که از سال ۱۹۷۷ فعال بوده امنیت بسیار زیادی دارد و تنها یک فروند از این هواپیماها در آلاسکا سقوط کرده و یک فروند دیگر هم به شدت آسیب دیده (بال پورت خارج از # موتور شماره ۱) که این حادثه در طی یک سوختگیری هوایی (در طی مانورهای پرواز) در حریم هوایی عربستان صعودی طی عملیات ELF-1 رخ داده‌است. حادثه سقوط در آلاسکا برای هواپیمای Yukla ۲۷، با شماره دم ۳۵۴ در هنگام برخاستن از پایگاه هوایی المن دورف آلاسکا در ۲۲ سپتامبر ۱۹۹۵ رخ داد که علت حادثه ورود چندین غاز برفی کانادایی به درون موتورهایش بود. همه ۲۴ کانادایی و آمریکایی جان خود را از دست دادند. دو مراسم یادبود برای این حادثه ترتیب داده شد: مراسمی در پایگاه هوایی المن دورف و مراسمی در پایگاه هوایی تینکر.

نشان افتخار مدیر جنگ هوایی و نشان افتخار مدیر اسلحه دونشان دفاع هوایی هستند که (به ترتیب) به افسران و پرسنل هواپیی E-3 یا عملیات‌های مشابه C3 که در سیستم‌های رادار زمینی اجرا می‌شوند اختصاص یافته‌اند. مدیران جنگ هوایی آواکس نیروهای هوایی ایالات متحده (ABM) نشان‌هایی مشابه نشان‌های خلبانان و دریاداران دریافت می‌کنند.

ناتو هم ۱۷ هواپیمای سنتری E-۳ دارد (در اصل ۱۸ هواپیما داشت اما یک فروند از این هواپیماها سقوط کرد) که آشیانه شان پایگاه هوایی گیلن کیرشن آلمان است. بریتانیا هفت، عربستان سعودی پنج، فرانسه هم چهار هواپیمای آواکس دارند.

در صورت تأمین بودجه، سیستم آواکس در صنایع هوایی ایالات متحده در مورد هواپیمای E-۱۰ MC2A به خدمت گرفته خواهد شد.

در شوروی سابق، «هواپیمای بسیار مهم (Mainstay)» بریف A-۵۰ استاندارد حامل‌های هواپیمای لیوشین I۱-۷۶ به نام "Candid" به استاندارد آواکس تبدیل شده‌است. یکپارچگی سیستم و عملکرد رادار این هواپیماها در مقابل E-3 بسیار ضعیف است. چندین کشور دیگر (ایران، چین و هند) از I۱-۷۶ به عنوان اساس کار سیستم‌های رادار خود استفاده کرده‌اند.

اسرائیل سیستم فالکون IAI/Elta را طراحی کرده‌است که از یک آرایه فعال که به صورت الکترونیکی اسکن می‌شود در کنار یک آنتن روتودوم استفاده می‌کند. اسرائیل‌ها سیستم را روی یک پلاتزم بوئینگ کار گذاشته‌اند و سیستم رادار را به هند و شیلی فروخته‌اند. استرالیا و ترکیه در نظر دارند که انواع بوئینگ ۷۳۷ AEW و C را با استفاده از سیستم رادار نرثروپ گرامان MESA به خدمت بگیرند.

اخیراً آنها از هواپیمای گلف استریم G-۵۵۰ استفاده کرده‌اند که در آن از سیستم‌های راداری Elta مربوط به کارخانجات صنایع اسرائیل (IAI) استفاده شده‌است.

این هواپیما با نام «Eitam» توسط اسکادران Nachshon به پرواز درخواهد آمد. این هواپیما یکی از سه آواکس گلف استریم G-۵۵۰ است که در ۲ تا ۳ سال آینده به IAF تحویل خواهد شد. Elta رادار و سیستم کنترل و فرمانی به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار را در سه هواپیما نصب خواهد کرد. هواپیماهای گلف استریم G-۵۵۰ با استفاده از کمک‌های مالی ایالات متحده خریداری شده‌اند.

Eitam تصویری واضح از منطقه دیگری را به دست می‌دهد که در آن هواپیماهای دوست و دشمن و میزان دسترسی به هدف مشخص می‌شود و ارتباط با بقیه هواپیماها و پایگاه نظامی به سادگی امکان پذیر است. این سیستم هواپیما می‌تواند مقادیر زیادی از اطلاعات را پردازش کند.

نیروی دریایی ایالات متحده (و نیروهای ارتش چندین کشور دیگر) از گرامان E-2 Hawkeye در عملیات هشدار زود هنگام هوایی (AEW) استفاده می‌کنند اگرچه ایالات متحده از آن در عرشه کشتی به عنوان محافظ کشتی کمک می‌گیرند. هواپیماهای AEW قابلیت‌های محدودی دارد. نیروی هوایی سلطنتی استرالیا در اواخر سال ۲۰۰۶ اولین بوئینگ ۷۳۷ AEW را طی پروژه Wedgetail در اختیار می‌گیرد. Wedgetail جدیدترین هواپیما از این نوع است.

لحظاتی پس از برخاستن E-3سنتری

در دوران پهلوی شاه ایران دستور خرید ۲۰ فروند هواپیمای آواکس را به نیروی هوایی ایران داد. که البته دیری نپایید که نظام حاکم بر ایران تغییر کرد و طبیعتا این برنامه نه تنها به تعویق افتاد بلکه لغو شد.^{[نیازمند منبع]}

جستارهای مرتبط

• سیستم هشدار زودهنگام هوایی
• E-3 سنتری
• جنگ الکترونیک
• نیروی هوایی
• رادار

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آواکس موجود است.

• FAS.org E-۳ اطلاعات مربوط به سنتری
• وب سایت آواکس بویینگ