آندره مارتینه

آندره مارتینه (۱۲ آوریل ۱۹۰۸ - ۱۶ ژوئیه ۱۹۹۹) زبان‌شناس برجسته فرانسوی و یکی از پیشگامان زبان‌شناسی نقش‌گرا است. او یکی از اعضای مکتب زبان‌شناسی پراگ به شمار می‌رود. او سردبیر مجله word بود که در نیویورک چاپ می‌شد. مهم‌ترین دستاورد او در زبان‌شناسی آن است که از سطح توصیف زبانی فراتر رفت و وارد حوزه تبیین شد.

پژوهش‌ها

تجزیه دوگانه

مارتینه مفهوم تجزیه دوگانه را در تقطیع عناصر زبانی به دو سطح عناصر معنامند و نقش‌مند از یک سو و عناصر فاقد معنا اما ممیز معنا (یعنی همان واج‌ها) از سوی دیگر معرفی کرد.

تبیین زبان‌شناختی

مارتینه در فعالیت‌های زبان شناختی خود، از سطح توصیف فراتر رفت و کوشید برای فرایندهای زبانی تبیین به دست دهد. او دو نیروی حاکم بر تحولات زبانی را معرفی کرد که به صورتی متعادل در زبان به کار می‌روند و اقتصاد زبانی را به وجود می‌آورند. یکی از این نیروها، «اصل کم‌کوشی» است و دیگری «اصل حداکثر کارایی ارتباطی». این دو نیرو به ویژه در رده‌شناسی به عنوان دو انگیزه و نیروی در تعامل و مؤثر در تغییرات زبانی مطرح هستند.

آثار

کتاب‌های ترجمه شده به فارسی

• «مبانی زبان‌شناسی عمومی: اصول و روش‌های زبانشناسی نقشگرا»، ترجمه هرمز میلانیان، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۰
• «تراز دگرگونی‌های آوایی: جستاری در واج‌شناسی درزمانی»، ترجمه هرمز میلانیان، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۰

سایر کتاب‌ها

• دیدی نقش‌گرا از زبان (۱۹۶۲)
• زبانشناسی همزمانی (۱۹۶۵)
• جستاری چند در نحو نقشگرا (۱۹۷۵)
• نقش و پویایی زبان‌ها (۱۹۸۹)
• خاطرات یک زبانشناس: زندگی در کنار زبان‌ها (۱۹۹۳)
• کلیات نحو (۱۹۷۵)
• تحول زبان‌ها و بازسازی آنها (۱۹۷۵)

آثار مرتبط

کتاب «مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی» اثر ابوالحسن نجفی عمدتاً بر مبنای زبان‌شناسی نقش‌گرای مارتینه نگاشته شده است.

جستارهای وابسته

• مکتب پراگ
• رومن یاکوبسن
• نیکولای تروبتسکوی
• ویلم ماتسیوس
• آنتوان مارتی

منابع

• ویکی‌پدیای انگلیسی
• کتاب معروف مارتینه در ایران تجدید چاپ شد
• زندگی در کنار زبا‌ن‌ها: دربارهٔ آندره مارتینه
• دبیرمقدم، محمد (۱۳۸۸) «معرفی و نقد کتاب مکاتب زبان‌شناسی نوین در غرب»، مجله دستور، شماره پنجم، صفحات ۱۸۰ تا ۲۰۶
• سورن، پیتر (۱۳۸۸) «مکاتب زبان‌شناسی نوین در غرب»، ترجمه علی‌محمد حق‌شناس، تهران: انتشارات سمت
• نجفی، ابوالحسن (۱۳۷۱)، «مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی»، تهران: انتشارات نیلوفر