آنتوان سوروگین
| آنتوان سوروگین Antoin Sevruguin |
|
|---|---|
 آنتوان سوروگین در شهر وین قبل از سال ۱۸۸۰ م. |
|
| زادروز | اواخر ۱۸۳۰(میلادی) ۱۲۰۹ خورشیدی تهران، سفارت روسیه |
| درگذشت | ۱۹۳۳ (میلادی) ۱۳۱۲ خورشیدی تهران |
| آرامگاه | دروازه دولاب |
| محل زندگی | تهران |
| ملیت | ارمنستانی گرجستانی |
| پیشه | عکاسی |
| دوره | قاجار |
| والدین | Vassil de Sevruguin |
|
|
|
| امضا |  |
آنتوان سوروگین (اواخر ۱۸۳۰ (میلادی) (برابر با ۱۲۰۹ خورشیدی) در سفارت روسیه تهران — ۱۹۳۳ (میلادی) (برابر با ۱۳۱۲ خورشیدی) در تهران) عکاس ارمنستانی-گرجستانی حاضر در ایرانِ عصر قاجار بود. او مردی آرام، گوشهگیر و خوشبرخورد و گشادهرو و در عکاسی استاد بود. او برای کامل کردن مجموعه عکسهای خود تمامی ایران را زیر پا گذاشت و از سوژههای گوناگون بهترین تصاویر را تهیه کرد. مردم، مناظر، بناهای تاریخی، آداب و رسوم، مشاغل و حرفهها، اشیاء و سرانجام تمام زوایای زندگی ایرانیان سوژهٔ عکاسی او بودند.
محتویات |
تولد [ویرایش]
آنتوان سوروگین اواخر دهه ۱۸۳۰ میلادی برابر با حدود سال ۱۲۱۹ خورشیدی در سفارت روسیه در تهران از یک پدر و مادر گرجىتبار ارمنی به نامهای واسیلی و آچین زاده شد. سالهاى نخستین عمرش را در تهران گذراند. پدرش واسیلى خاورشناس و دیپلمات سفارت روسی تزارى در تهران بود. علاقه او به ایران در همین دوره پدید آمد و بعدها یکى از دوستداران و ستایشگران ایران و ایرانیان شد. او در کودکی به هنر نقاشی علاقه داشت.
پس از فوت پدر آنتوان که بر اثر حادثهاى در اسبسواری در تهران کشته شد، مادرش به دلیل عدم تمایل به دریافت مستمری از ایران با فرزندان خود به گرجستان بازگشت. آنتوان پس از مرگ پدر برای کمک به خانواده نقاشی را کنار گذاشت و همراه با برادرانش امانوئل و کولیا نزد عکاس معروف روسى دیمترى ایوانویچ ژرماکوف در تفلیس عکاسى آموخت.
مهاجرت به ایران [ویرایش]
او در سال ۱۸۷۰ میلادی برابر با سال ۱۲۴۹ خورشیدی همراه با برادرانش به تبریز آمد و در آنجا ساکن شد و به دستگاه ولیعهد مظفرالدین میرزا راه یافت و از او لقب "خانى" نیز گرفت. آنها پس از مدتى به تهران آمدند و در تهران یک استودیو عکاسى در خیابان علاءالدوله (فردوسى) کنار در شرقى میدان مشق دایر کردند.
آنتوان خان در تهران با یک دختر ایرانى ارمنینژاد ازدواج کرد و حاصل این ازدواج هفت فرزند بود.
شهرت [ویرایش]
آنتوان خان سوروگین یکى از موفقترین عکاسهاى عصر خود بود. بیشتر عکسهای گرفتهشده توسط آنتوان خان متعلق به سالهای ۱۲۴۹ تا ۱۳۰۹ خورشیدی است. او به علت اینکه توانایی صحبت کردن به زبان فارسی را مانند زبان مادری داشت، به خوبی توانست با اقشار فرهنگی مختلف مردم ایران ارتباط برقرار کند. عکسهای او از دربار سلطنتی، حرمسراها، مساجد و بناهای یادبود دیگر ادیان بسیار شاخص بود و او را متمایز با دیگر عکاسان مشهور اروپایی در ایران میکند. ناصر الدین شاه علاقهی زیادی به عکسهای دربار و پرتره آنتوان خان داشت.
او زبان فرانسه را خوب مىدانست و به سال ۱۲۵۸ خورشیدی رسالهی عکاسى، عکاس مشهور فرانسوى لیبر (Liebert) را به فارسى ترجمه کرد و به مظفرالدین میرزا تقدیم داشت.
آنتوان خان توانائى خود را در تصویربردارى از دو حادثهى مهم تاریخى دوران فعالیت هنریش نشان داد:
- تصاویر میرزا رضاى کرمانى پس از قتل ناصر الدین شاه و همچنین مراسم تشییع جنازهی شاه
- به تصویر کشیدن رخدادهاى نهضت مشروطیت
حاصل زندگى هنرى او که گردآورى هفت هزار نگاتیو شیشهاى از کارهایش و شمارى از کارهای عکاسان پیش از او بود. شیشهها منظم شده و شمارهخورده بود. شمارهها به شیوهى رقمزدن هنرمندان نقاش ایرانى، در کوشه و کنار شیشه به گونهاى نوشته شده بود که کمتر به چشم میخورد.
روزهای تلخ [ویرایش]
در سال ۱۹۰۸ (میلادی) برابر با سال ۱۲۸۷ خورشیدی در وقایع پس از مشروطیت، سوروگین به سبب ارتباطش با مشروطهطلبان گرفتار مشکلات بسیاری شد. او ناچار به پناهندگی در سفارت انگلیس شد. در همین زمان محمدعلی شاه قاجار تحت فشار ظهیرالدوله (فرماندار رشت در آن زمان) دستور داد بمبی را در خانه کنار عکاسخانهی آنتوان خان کار بگذارند.
از اینرو بزرگترین فاجعهى دوران کار هنری آنتوانخوان پدید آمد. یکی از بزرگترین گنجینههای عکاسی دوران قاجار از بین رفت. در این حادثه تنها دو هزار شیشه سالم ماند.
با بر افتادن سلسلهى قاجار و تغییر پادشاهى ضربهى دیگرى بر آنتوان خان وارد شد. رضا شاه پهلوی به مانند تمامى شاهان جدید در تاریخ ایران به یکباره به نفى گذشته پرداخت. این نفى و منسوخسازى دو هزار شیشهى پرارزش سوروگین را نیز در برگرفت و شیشهها توقیف شد. این فاجعه دیگر خارج از توان او بود زیرا حاصل دهها سال کوشش خود را بر باد رفته میدید.
وفات [ویرایش]
سرانجام او به سال ۱۹۳۳ (میلادی) برابر با سال ۱۳۱۲ خورشیدی بر اثر عفونت کلیه درگذشت و در گورستان ارامنه در دروازه دولاب تهران به خاك سپرده شد.
آثار به جا مانده [ویرایش]
تنها دخترش ماری که در واپسین سالهای عمر آنتوان خان عکاسخانه را اداره میکرد توانست ششصدونودوشش(۶۹۶) قطعه از شیشهها را بابت دوستیای که با محمدرضا شاه پهلوی داشت، از توقیف در آورد. این شیشهها و شماری از عکسهای کار سوروگین بعد از مرگ او و تعطیل شدن عکاسخانهاش به کلیسای پروتستان امریکائی تهران منتقل شد. و در سال ۱۹۵۱ این آثار در اختیار موسسهٔ اسمیتسونین در شهر واشنگتن قرار گرفت و اکنون در گالری هنر فریر است. نمایشگاهی از عکسهای او به سال ۱۹۸۳ در آن گالری برگزار شد.
یکصد و شصت و هشت قطعه از عکسهای او نیز در میان مجموعهٔ عکسهای یک دیپلمات هلندی به موزهٔ ملی نژادشناسی شهر لیدن هدیه شده که مورد مطالعه و معرفی قرار گرفتهاست. عکسهای او در نمایشگاهی در شهر بروکسل به سال ۱۸۹۷ و نمایشگاهی در شهر پاریس به سال ۱۹۰۰ موفق به دریافت مدال شد و خود او از دولت ایران دارای نشان مقدس بود. جهانگردان و پژوهشگران اروپائی که در سدهٔ ۱۹ و آغاز سدهٔ ۲۰ (میلادی) به ایران سفر کرده و خود عکاس نبودهاند، عکسهای مورد نیاز برای چاپ در سفرنامهها و کتابهای خود را در ایران تهیه میکردند. از همین راه است که شمار زیادی از عکسهای سوروگین به سفرنامهها راه یافته و در همان زمان زندگی شهرت سوروگین را به خارج از ایران کشاندهاست.
منابع [ویرایش]
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Antoin Sevruguin»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱ می ۲۰۱۱).
- آنتوان سوروگین در موسسهی اسمیتسونین
- آنتوان سوروگین در وبگاه بررسی و تحلیل دوران قاجار
