آمار و ترین‌های باشگاه فوتبال استقلال تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
این نوشتار دربردارندهٔ آمار و رکوردهای باشگاه استقلال تهران است. برای دستیابی به جزئیات و آمارهای فصل‌به‌فصل فهرست فصل‌های باشگاه استقلال را ببینید.

استقلال تهران باشگاهی فرهنگی و ورزشی است که در تهران قرار دارد. این باشگاه در سال ۱۳۲۴ با نام دوچرخه‌سواران بنیان نهاده شد و در میان باشگاه‌های سطح اول فوتبال ایران، پس از راه‌آهن، کهن‌ترین باشگاه این کشور است.[۱] استقلال نخستین باشگاه ایرانی است که در مسابقات قهرمانی باشگاه‌های آسیا به جام قهرمانی دست یافته است و با دو قهرمانی، پرافتخارترین تیم ایران در آسیا است. آن‌ها از سوی فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال به عنوان سومین باشگاه برتر قرن بیستم میلادی در قارهٔ آسیا و بالاترین باشگاه ایرانی در این رده‌بندی شناخته شده‌اند.[۲] استقلال با کسب ۱۶ جام شامل ۸قهرمانی لیگ، ۶جام حذفی و ۲جام باشگاههای آسیا پرافتخارترین تیم تاریخ فوتبال ایران[۳] و پرافتخارترین تیم ایرانی، باشگاه‌های غرب آسیا و دومین تیم پرافتخار در قاره آسیا محسوب می‌شود.[۴]

استقلال اکنون در لیگ برتر فوتبال ایران (جام خلیج فارس) بازی می‌کند و با سه مقام قهرمانی و سه نایب قهرمانی، دومین تیم موفق دوره‌های لیگ برتر بوده است. این باشگاه در مجموع امتیازات تیم‌ها در تاریخ لیگ برتر، در رتبهٔ نخست قرار دارد و در مجموع تمام دوره‌های لیگ برتر ایران صاحب بیشترین گل زده و بیشترین برد می‌باشد.[۵]

محتویات

افتخارها[ویرایش]

نخستین تلاش‌ها برای برگزاری لیگ سراسری فوتبال در ایران از پایان دههٔ ۱۳۴۰ آغاز شد. تیم فوتبال تاج (استقلال) قهرمان نخستین لیگ سراسری فوتبال ایران شد که با نام لیگ منطقه‌ای برگزار گردید. از آن تاریخ تا کنون، بالاترین سطح لیگ سراسری فوتبال در ایران به ترتیب با نام‌های لیگ منطقه‌ای، لیگ تخت جمشید، لیگ قدس، لیگ آزادگان و لیگ برتر (جام خلیج فارس) برگزار گردیده است. استقلال تنها باشگاهی است که در تمامی این لیگ‌ها به جام قهرمانی دست یافته است.[۶][۷]

در جام حذفی فوتبال ایران، استقلال با ۹ راه‌یابی به دیدار پایانی و ۶ قهرمانی، پیشتاز باشگاه‌های ایران است.[۸]

در آسیا، استقلال نخستین باشگاه ایرانی است که به جام قهرمانی باشگاه‌های این قاره دست یافته است. استقلال با دو قهرمانی، دو نایب قهرمانی و دو عنوان سومی، موفق‌ترین نمایندهٔ فوتبال ایران در تاریخ مسابقات قهرمانی باشگاه‌های آسیا تا کنون است.[۹]

اولین لیگ برتر فوتسال ایران ۱۳۸۷

قهرمانی‌های باشگاه استقلال
افتخار بارها سال
لیگ سراسری ایران ۸

۱۳۴۹، ۱۳۵۳، ۱۳۶۸، ۱۳۷۶، ۸۰–۱۳۷۹، ۸۵–۱۳۸۴، ۸۸–۱۳۸۷، ۹۲–۱۳۹۱

لیگ ۳ ۱

۱۳۷۲[پانویس ۱]

جام حذفی ایران ۶

۵۶–۱۳۵۵، ۷۵–۱۳۷۴، ۷۹–۱۳۷۸، ۸۱–۱۳۸۰، ۸۷–۱۳۸۶، ۹۱–۱۳۹۰

جام باشگاه‌های تهران ۱۴

۱۳۲۸، ۱۳۳۱، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۸، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۸، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۴، ۱۳۷۰، ۱۳۷۳

جام حذفی باشگاه‌های تهران ۴

۱۳۲۶، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۳۸

جام باشگاه‌های آسیا ۲

۱۳۴۹، ۷۰–۱۳۶۹

آمار بازیکنان[ویرایش]

برترین گلزنان[ویرایش]

آخرین به‌روزرسانی: پایان فصل ۹۲–۱۳۹۱

گردآوری‌شده از؛ آمار گلزنان برتر استقلال در لیگ برتر،[۱۰] آمار گلزنان استقلال در تاریخ لیگ[۱۱] و آمار بهترین گلزنان تاریخ استقلال[۱۲]
این آمار تنها دربردارندهٔ گل‌هایی خواهد بود که با پیراهن استقلال به ثمر رسیده است.

برترین گلزنان باشگاه استقلال
رده کشور نام سال‌ها لیگ کل
۱ پرچم ایران علی جباری ۱۳۵۴–۱۳۴۴ ۳۶ ۱۰۱
۲ پرچم ایران آرش برهانی اکنون–۱۳۸۶ ۱۰۰
۳ پرچم ایران فرهاد مجیدی ۱۳۷۸–۱۳۷۶
۱۳۷۹
۱۳۹۰–۱۳۸۶
۱۳۹۲–۱۳۹۱
۹۳
۴ پرچم ایران غلامحسین مظلومی ۱۳۵۴–۱۳۴۷ ۴۱ ۹۰
۵ پرچم ایران عبدالصمد مرفاوی ۱۳۷۲–۱۳۶۷
۱۳۷۵–۱۳۷۴
۱۳۷۷–۱۳۷۶
۱۳۷۸
۳۷ ۷۹
۶ پرچم ایران پرویز مظلومی ۱۳۶۹–۱۳۵۷ ۷۲
۷ پرچم ایران غلام‌رضا عنایتی ۱۳۸۵–۱۳۸۲
۱۳۸۹–۱۳۸۸
۵۴ ۵۸
۸ پرچم ایران عبدالعلی چنگیز ۱۳۶۷–۱۳۶۰
۱۳۷۰–۱۳۶۹
۴۷
۹ پرچم ایران علی سامره ۱۳۸۳–۱۳۷۹ ۳۳ ۴۳
۱۰ پرچم ایران مسعود مژدهی ۱۳۵۵–۱۳۵۲ ۳۶

بهترین گلزنان لیگ برتر[ویرایش]

بهترین گلزنان تاریخ لیگ برتر فعلی به ترتیب رضا عنایتی با ۱۲۹ گل و آرش برهانی با ۱۱۱گل می‌باشند که هر دو استقلالی هستند و این در حالیست که بهترین گلزن پرسپولیسی‌ها، کریم انصاری فرد با ۷۷ گل زده است.

بیشترین حضور در ترکیب[ویرایش]

جواد زرینچه با انجام ۳۴۸ بازی در طی ۱۲ سال برای استقلال با سابقه‌ترین بازیکن تاریخ این تیم می‌باشد.

نخستین‌ها[ویرایش]

  • کامبیز جمالی نخستین کاپیتان تاریخ آبی‌پوشان است.
  • غلامحسین مظلومی با زدن ۱۵ گل در نخستین دوره جام تخت جمشید به مقام آقای گلی دست یافت. غلام‌حسین مظلومی در سه دوره از لیگ تخت جمشید (۱۳۵۲، ۱۳۵۳ و ۱۳۵۵) به عنوان آقای گلی دست یافته است و از نظر تعداد عنوان آقای گلی در لیگ‌های ایران، به همراه غلام‌رضا عنایتی رکورددار است. رضا عنایتی نیز از سه عنوان آقای گلی، دو عنوان را با پیراهن استقلال به دست آورده است.[۱۳]

برون‌مرزی (ملی و بین‌المللی)[ویرایش]

ناصر حجازی اسطورهٔ باشگاه استقلال
  • فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال ناصر حجازی را به عنوان دومین دروازه‌بان برتر سدهٔ بیستم میلادی در فوتبال آسیا معرفی کرده است.[۱۴]
  • فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال فرهاد مجیدی را به عنوان محبوب ترین بازیکن جهان در سال ۲۰۱۰ معرفی کرده است.[۱۵]
  • منصور پورحیدری هم در دوران بازیکنی و هم در دوران سرمربیگری، با استقلال جام قهرمانی باشگاه‌های آسیا را فتح کرده است.[۹]
  • نخستین گل‌های ایران در تاریخ جام‌های جهانی را بازیکنانی به ثمر رسانده‌اند که از باشگاه استقلال (تاج) به تیم ملی دعوت شده بودند. تیم ملی ایران در بازی دوم خود در جام جهانی ۱۹۸۷ آرژانتین با اسکاتلند به تساوی ۱–۱ رسید که گل ایران را ایرج دانایی‌فرد به ثمر رساند. در بازی سوم نیز ایران در برابر پرو ۱–۴ شکست خورد که تک گل ایران را حسن روشن وارد دروازه حریف کرد.
  • ایرج دانایی‌فرد، آندرانیک اسکندریان و مهدی پاشازاده بازیکنان استقلال در تیم منتخب جهان بوده‌اند. آندرانیک اسکندریان و ایرج دانایی‌فرد برای شرکت در بازی خداحافظی پله به تیم منتخب جهان دعوت شدند تا در برابر تیم کاسموس نیویورک که تیم آن روزهای پله بود به میدان بروند. پس از این بازی، آندرانیک اسکندریان به تیم کاسموس نیویورک پیوست. مهدی پاشازاده نیز پس از جام جهانی ۱۹۹۸ دو بار به تیم منتخب جهان دعوت شد.

آمار مربیان[ویرایش]

اولین مربی[ویرایش]

مرحوم علی دانایی‌فرد نخستین مربی باشگاه استقلال در سال ۱۳۲۳ و از بدو تاسیس بود. محمود بیاتی، مرحوم رسول مدد نوعی، محمد رنجبر، حشمت مهاجرانی، پرویز ابو طالب، مجتبی کرد نوری، کمایی، مرحوم جاهد، مصطفی شرکاء، مرتضی شرکاء، حسن حبیبی، حسن عضدی، رضوی، اصغر شرفی، کامبیز جمالی، محمد صلاحی، منصور پورحیدری، غلامحسین مظلومی، بیژن ذوالفقارنسب، ناصر حجازی، رضانعلچگر، عبداللهی، بهتاش فریبا، اصغرحاجیلو، پرویزمظلومی، حمید ملک احمدی، منصور رشیدی، فیروز کریمی، جواد زرینچه و امیر قلعه نویی، عبدالصمد مرفاوی، پرویز مظلومی مربیانی بودند که از ابتدا تا کنون سرمربی‌گری تیم را بر عهده داشته‌اند.

باسابقه‌ترین مربی[ویرایش]

منصور پورحیدری با ۳۰۰ بازی که به عنوان مربی برای استقلال انجام داد و قهرمانی در سال ۱۳۷۰ در آسیا به عنوان پرسابقه‌ترین و پرافتخارترین مربی استقلال می‌باشد.

اولین مربی خارجی[ویرایش]

اولین مربی خارجی استقلال، زدراکو رایکوف از یوگسلاوی بود. زدراکو رایکوف، ولادمیر جکیج، بونژاک، جکیچ دلیچ، لئونید بیلفسکی، یوگنی سکوموروخوف و رولند کخ از جمله مربیان خارجی بودند که با استقلال کار کردند. در این میان رایکوف بیشترین سابقه حضور را دارد که به مدت هشت سال مربی استقلال بود و طی این دوره با استقلال قهرمان ایران در سال ۴۹ و ۵۳، قهرمان جام میلز هند، قهرمانی باشگاه‌های آسیا و قهرمانی جام اتحاد را در کارنامه خود دارد.

بهترین مربی لیگ برتر[ویرایش]

امیر قلعه نویی بازیکن سابق استقلال و مربی تیمهای استقلال و سپاهان با کسب ۳ عنوان قهرمانی با استقلال و ۲ عنوان قهرمانی با سپاهان و در مجموع ۵ عنوان قهرمانی در لیگ برتر پرافتخارترین مربی لیگ برتر ایران است.

آمار باشگاه[ویرایش]

نخستین بازی رسمی[ویرایش]

اولین بازی رسمی استقلال با تیم شاهین تهران در ورزشگاه امجدیه تهران بود، که در آن بازی استقلال با تک گل بیوک جدیکار از روی نقطه کرنر به پیروزی رسید.

اولین سفر خارجی[ویرایش]

در سال ۱۳۲۹ اولین سفر برون مرزی باشگاه تاج به کشور افغانستان انجام شد. بازیکنان و اعضا همراه با اتوبوس راهی افغانستان شدند. حاضران در سفر به خاطره جالبی از این سفر اشاره می‌کنند که «قرار بر این بود بازیکنان نوبتی روی سقف اتوبوس بخوابند. نوبت هشیار نژاد شد. او رفت و بر روی سقف اتوبوس خوابید. پس از طی ۲۰ کیلومتر که نوبت تغییر پست خواب شد، اعضای تیم متوجه شدند هشیارنژاد از سقف به پایین سقوط کرده است. ناچار راه را برگشتند ولی وقتی به هشیارنژاد رسیدند او همچنان در کنار جاده خوابیده و اصلاً متوجه سقوطش نشده بود.» از دیگر نکات جالب این سفر مشکل فنی اتوبوس در دشت دل آرام افغانستان بود. بازیکنان تاج تا تعمیر اتوبوس مجبور به تحمل گرسنگی در بیابان شدند. در این سفر تیم تاج یک بازی دوستانه با تیم ملی کشور افغانستان انجام داد که طی آن موفق شد سه بر دو حریف را شکست دهد.

اولین قهرمانی در ایران[ویرایش]

استقلال در سال ۱۳۲۸ برای اولین بار و چهار سال پس از تاسیس به قهرمانی باشگاه‌های تهران دست یافت.

اولین باشگاه ایرانی قهرمان آسیا[ویرایش]

اولین قهرمانی استقلال در فروردین سال ۱۳۴۹ و در باشگاه لبریز از تماشاگر امجدیه (شهید شیرودی) رقم خورد. تیم‌های تاج از ایران هاپوئل اسراییل فینال جام باشگاه‌های آسیا را برگزار کردند. در این دیدار تیم تاج تا دقیقه ۸۳ یک بر صفر عقب بود که در این دقیقه غلام وفاخواه که به مرد جام‌ها معروف بود، گل تساوی را وارد دروازه حریف کرد و کار به وقت اضافه کشید که تیم تاج با گل مسعود معینی مدافع پیش‌تاخته خود در وقت اضافه قهرمان آسیا شد.

ترکیب تیم تاج که قهرمان آن دوره شد عبارت بود از: ناصر حجازی، علی جباری، مهدی لواسانی، جواد ا.. وردی، کاروحق وردیان، مسعود معینی، غلامحسین مظلومی، عزت جانملکی، جواد قراب، اکبر کارگرجم، علیرضا حاج قاسم، نصر ا... عبداللهی، مهدی حاج محمد، عباس مژدهی، منصور پورحیدری و مسعود مژدهی یاران کمکی این تیم: غلام وفاخواه از عقاب و محمود خوردبین از پرسپولیس بودند. سرمربی تیم رایکوف از یوگسلاوی بود.

بهترین رتبهٔ تیمهای ایرانی در طول تاریخ در رنکینگ فیفا[ویرایش]

تیم فوتبال استقلال در رده‌بندی بهترین تیم‌های جهان، رتبه ۵۵ جهان را کسب کرده است و این در حالیست که بهترین رتبهٔ سپاهان و پرسپولیس در تمام رده بندی‌های فیفا به ترتیب ۹۹ و ۲۷۲ جهان است.

سومین باشگاه برتر قرن بیستم میلادی در قارهٔ آسیا[ویرایش]

تیم استقلال از سوی فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال به عنوان سومین باشگاه برتر قرن بیستم میلادی در قارهٔ آسیا و بالاترین باشگاه ایرانی در این رده‌بندی شناخته شده‌اند.

بیشترین حضور در فینال جام قهرمانان اسیا بین تیم‌های ایرانی[ویرایش]

استقلال تهران تنها تیمی از ایران است که ۴ بار به فینال جام باشگاههای آسیا رسیده است که ۲ بار به مقام قهرمانی در سطح آسیا رسیده و از این حیث پرافتخارترین تیم ایران است.

پرافتخار ترین تیم ایرانی در جام قهرمانان اسیا[ویرایش]

باشگاه استقلال با دو بار قهرمانی در سال‌های ۱۳۴۹ و ۱۳۷۰ پرافتخار ترین تیم ایرانی در اسیا است.

دومین تیم پرافتخار اسیا[ویرایش]

تیم استقلال با دو مقام قهرمانی و دو مقام نایب قهرمانی بعد از تیم پوهانگ استیلرز دومین تیم پر افتخار اسیا است.

پرافتخار ترین تیم ایران[ویرایش]

تیم استقلال با کسب ۱۶ جام شامل ۸قهرمانی لیگ، ۶جام حذفی و ۲جام باشگاههای آسیا پرافتخارترین تیم تاریخ فوتبال ایران است.

دومین تیم پرافتخار لیگ ایران[ویرایش]

تیم استقلال با هشت مقام قهرمانی و هشت مقام نایب قهرمانی در لیگ‌های سطح اول کشور دومین تیم پرافتخار لیگ ایران است.

بیشترین حضور در فینال جام حذفی[ویرایش]

استقلال با حضور در ۹ فینال جام حذفی بین تیم‌های ایرانی رکوردار است که ۶ بار برنده بازی فینال شده و در ۳ دوره نیز شکست خورده است.

بیشترین قهرمانی در جام حذفی[ویرایش]

تیم استقلال با شش مقام قهرمانی بیشترین قهرمانی را در جام حذفی ایران بدست آورده است.

بازی استقلال، پرتماشاگرترین بازی تاریخ جام باشگاه‌های آسیا[ویرایش]

در فصل ۹۹-۱۹۹۸ جام باشگاه‌های آسیا و در بازی، استقلال و جوبیلو ایواتا ژاپن که در ورزشگاه آزادی برگزار می‌شد، با حضور ۱۲۰ هزار نفر، پرتماشاچی‌ترین بازی تاریخ جام باشگاه‌های آسیا بوده‌است.

بازی استقلال، پرتماشاگرترین بازی تاریخ لیگ برتر[ویرایش]

در بازی پایانی پنجمین دوره لیگ برتر و در مقابل برق شیراز که به پیروزی ۴ بر ۱ استقلال و قهرمانی این تیم منجر شد، تعداد ۱۱۰ هزار نفر از هواداران استقلال برای دیدن قهرمانی تیم محبوبشان به ورزشگاه آمدند که پرتماشاچی ترین بازی تاریخ لیگ برتر ایران بوده‌است.

بیشترین امتیاز مجموع تمام ادوار لیگ برتر[ویرایش]

تیم استقلال در مجموع امتیازات تیم‌ها در تاریخ لیگ برتر، با ۷۲۶ امتیاز در رتبهٔ نخست قرار دارد.

بیشترین برد مجموع تمام ادوار لیگ برتر[ویرایش]

تیم استقلال با ۲۰۰ برد در تمام ادوار لیگ برتر رکود بیشترین برد را بین تمام تیم‌ها دارد.

بیشترین گل زده مجموع تمام ادوار لیگ برتر[ویرایش]

استقلال در تاریخ تمام دوره‌های لیگ برتر ایران با ۶۰۴ گل زده در ۴۰۴ بازی صاحب بیشترین گل زده در بین تمام تیم‌ها می‌باشد.

بیشترین تفاضل گل در مجموع تمام ادوار لیگ برتر[ویرایش]

تیم استقلال با تفاضل گل ۲۱۷ در تمامی ادوار لیگ برتر ایران، بهترین تیم از این حیث در لیگ برتراست.

بهترین باشگاه فوتبال ایران در نتیجه‌گیری در تمام ادوار لیگ برتر[ویرایش]

تبم استقلال با کسب ۷۲۶ امتیاز از ۱۲۱۲ امتیاز ممکن در لیگ برتر و با میانگین ۱٫۸۰ امتیاز از هر بازی بهترین عملکرد را از بین تیمهای لیگ برتری در ایران داشته است که سپاهان و پرسپولیس به ترتیب با میانگین ۱٫۷۱ و ۱٫۶۳ امتیاز از هر بازی در رده‌های بعدی قرار دارند.

بیشترین گل زده در یک فصل[ویرایش]

استقلال در فصل ۸۷ ـ ۸۸ لیگ برتر که قهرمان شد، هفتاد گل به ثمر رساند که بیشترین گل به ثمر رسیده توسط یک تیم در یک فصل در تاریخ فوتبال ایران است.[۱۶]

کمترین گل خورده در یک فصل[ویرایش]

استقلال در فصل ۸۵-۸۴ لیگ برتر که قهرمان شد، با ۱۷ گل خورده که رکورد کمترین گل خورده توسط یک تیم در تمام ادوار لیگ برتر است دست یافت.

بیشترین کلین شیت (بازی بدون گل خورده) در یک فصل[ویرایش]

سید مهدی رحمتی دروازبان استقلال در فصل ۹۲–۹۱ با ۲۱ کلین شیت بهترین رکورد را در تاریخ فوتبال ایران در لیگ به ثبت رساند وی همچنین در ۳ بازی جام حذفی و ۳ بازی لیگ قهرمانان آسیا دروازه خود را بسته نگه داشته است

سریع‌ترین گل تاریخ شهرآورد تهران[ویرایش]

علی سامره با زدن گلی در ثانیه ۴۷ بازی استقلال و پرسپولیس که در تبریز برگزار می‌شد، رکورد دار سریع‌ترین گل بازی‌های رودرروی این دو تیم می‌باشد.[۱۷]

بیشترین برد پیاپی در شهرآورد تهران[ویرایش]

تیم فوتبال استقلال ۴ برد پیاپی را در شهرآورد تهران به ثبت رسانده است. این تیم در سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۴۹ (شهرآوردهای ۳،۴،۵،۶) توانست در چهار بازی پیاپی برنده باشد.

بیشترین برد در شهرآورد تهران[ویرایش]

تیم استقلال با ۲۴ برد بیشترین برد را در شهرآورد تهران بدست اورده است.

دوره شکست‌ناپذیری در شهرآورد تهران[ویرایش]

تیم فوتبال استقلال از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۵ (۷ سال) در ۱۰ بازی پیاپی در شهرآورد تهران شکست ناپذیر بوده (شهرآوردهای ۳۲ تا ۴۱) و در این بین ۵ برد را رقم زده است. (شهرآوردهای ۳۲،۳۵،۳۶،۳۸،۴۰) و از این حیث رکورددار می‌باشد.[۱۸]

پانویس[ویرایش]

  1. ‎تیم اصلی باشگاه استقلال در سال ۱۳۷۱ در حالی که در گروه خود در مسابقات دستهٔ یک فوتبال ایران (جام آزادگان) سوم شده بود، با توجه به سهمیه‌بندی تیم‌های تهرانی از سوی فدراسیون فوتبال ایران و پس از برگزاری یک تورنمنت، از بین لیگ دسته ۳ و لیگ تهران، لیگ دسته ۳ را انتخاب کرد و به‌طور مستقیم از دستهٔ ۱ به دستهٔ ۳ فوتبال ایران فرستاده شد. این تیم پس از گذراندن یک سال در این لیگ، با قهرمانی در آن به دستهٔ ۱ بازگشت. استقلال تهران نه در جریان رفتن به دستهٔ ۳ و نه در جریان بازگشت به دستهٔ ۱، در لیگ دستهٔ ۲ فوتبال ایران بازی نکرد.

منابع[ویرایش]

  1. «نام قدیمی‌ترین تیم فوتبال ایران عوض می‌شود؟». خبرآنلاین، ۱۵ تیر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۳ دی ۱۳۹۱. 
  2. «Asia's Club of the Century»(انگلیسی)‎. فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال‌. بازبینی‌شده در ۳ دی ۱۳۹۱. 
  3. «استقلال، پرافتخارترین تیم تاریخ»(فارسی)‎. روزنامه خبر ورزشی‌. بازبینی‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  4. «نگاهی به تاریخچه افتخارات استقلال / دو ستاره آسیایی درخشان»(فارسی)‎. خبرآنلاین به نقل از ایسنا، ۱۳۹۲/۱/۷. بازبینی‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  5. «Iranian Pro League Alltime Table 2001-2012»(انگلیسی)‎. [جدول رده‌بندی کل دوره‌های لیگ برتر فوتبال ایران]. IPLstats.com. بازبینی‌شده در ۳ دی ۱۳۹۱. 
  6. «تاریخچه لیگ». سازمان لیگ حرفه‌ای فوتبال ایران. بازبینی‌شده در ۲۶ آذر ۱۳۹۱. 
  7. «عملکرد تیم فوتبال استقلال». وب‌گاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۲۶ آذر ۱۳۹۱. 
  8. «همه رکوردهای استقلال در جام حذفی». خبرآنلاین، ۲۳ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۳ دی ۱۳۹۱. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «پورحیدری و استقلال؛ همچنان پرافتخارترین‌ها». روزنامه گل، ۵ اسفند ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۳ دی ۱۳۹۱. 
  10. «۱۰ گلزن برتر استقلال در تاریخ لیگ برتر». تابناک، ۱۸ شهریور ۱۳۹۱. 
  11. «۱۰ گلزن برتر استقلال در تاریخ لیگ». وب‌گاه گل، ۲۱ نوامبر ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۲. 
  12. «تاریخچه بهترین گلزنان استقلال». عصر ایران به نقل از روزنامه گل، ۲۲ فروردین ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۳۰ آذر ۱۳۹۱. 
  13. «فوتبال باشگاهی ایران از لیگ تخت جمشید تا لیگ برتر». آفتاب، ۱۵ شهریور ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱ دی ۱۳۹۱. 
  14. «Asia's best Goalkeeper of the Century»(انگلیسی)‎. فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال. بازبینی‌شده در ۱ دی ۱۳۹۱. 
  15. «World's most Popular active Footballer»(انگلیسی)‎. فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال. بازبینی‌شده در 25 اردیبهشت 1392. 
  16. «همه رکوردهای تاریخ لیگ فوتبال ایران»(پارسی)‎. تابناک. 
  17. نگاهی به ستاره‌های خاص شهرآورد تهرانروزنامه گل
  18. «کامل‌ترین تاریخچه بازی‌های استقلال و پرسپولیس»(پارسی)‎. تابناک.