مردم آشوری

آشوریان یا آسوریان یا سُریانی‌ها، قومی قدیمی از مسیحیان ایران (تهران، ارومیه، اهواز، کرمانشاه، همدانُ، قزوین، اصفهان سلماس و تبریز)، عراق، ترکیه و سوریه هستند که آشوری زبان هستند. آنها در شمال عراق، جنوب شرقی ترکیه، شمال شرقی سوریه و شمال غربی ایران زندگی می‌کنند. تا اوایل قرن ۲۰ بیشتر در ناحیهٔ آدیابنه (مطابق آشور قدیم، اراضی میان رودخانه‌های زاب کبیر و زاب صغیر) و اطراف آن سکونت داشتند.

پس از جنگ جهانی اول هزاران نفر از آسوریان به دیگر نقاط جهان سفر کردند. تخمین زده می‌شود که تعداد آسوریان جهان بین ۳۰۰ هزار تا ۱ میلیون نفر باشد. تعداد آسوریان ایران تا پیش از انقلاب حدود ۷۰ تا ۹۰ هزار نفر بود. بیشتر آسوریان در تهران و قدیم‌ترین ناحیهٔ ارومیه سکونت دارند. بسیاری از آسوریان، پیرو کلیسای نستوری و عده‌ای دیگر کاتولیککلدانی و بعضی دیگر، ارتدکس وپروتستان هستند. آسوریان خود را بازماندهٔ قوم آشور می‌دانند اما پژوهش‌های تاریخی حاکی است که اینان در قرن ۱ میلادی از ترکیب ایرانیان مسیحی‌شدهٔ عصر اشکانی با آرامیان مسیحی بین‌النهرین- نظیر مردم آدیابنه- به‌وجود آمده‌اند و به دلیل پیروی از کلیسای سوریایی ایران به تدریج سریانی و سورایی و آسورایی نام گرفتند.

آسوریان در قرون اول اسلامی با ترجمهٔ علوم و معارف یونانی به زبان عربی خدمت بزرگی به توسعهٔ دانش در میان مسلمانان و نگهداری آثار علمی دوران باستان کردند. بعضی از بزرگ‌ترین دانشمندان و مترجمان خلافت اسلامی از این مردم بودند. آسوریان بعد از قرون وسطا مورد توجه کلیسای کاتولیک و پس از آن کلیسای پروتستان قرار گرفتند. مداخلات مبلغان این دو کلیسا سبب تجزیهٔ آسوریان شد. این مردم در جریان حوادث ناشی از جنگ جهانی اول و حضور ارتش‌های روسیه و عثمانی در آذربایجان و جنگ‌های قومی و مذهبی که پس از قتل مارشیمون بنیامین، رهبر آسوریان، به دست اسماعیل آقا شکاک در ۱۳۳۶ ق(۱۹۱۸) پیش آمد، آسیب‌های فراوان دیدند و بسیاری ار آنان ناگزیر به نقاط دیگر مهاجرت کردند.

زبان و فرهنگ آسوری

زبان و فرهنگ آسوری از جمله گویش‌های نوین آرامی و در شمار زبان‌های سامی شرقی- شمالی است و هیچ ارتباطی با زبان آشوری باستانی ندارد. آسوریان به گویش‌های گوناگون آسوری سخن می‌گویند و می‌نویسند. ازجمله این گویش‌ها می‌توان اورمژیانا(گویش ارومیه‌ای) و صلمسنایا(گویش سالامس) را نام برد. گویش اورمژیانا تنها گویش آسوری است که دست‌کم از حدود سال ۱۸۴۸ به این سو ادبیات مکتوب ویژه خود را پدید آورده‌است. نخستین فرآورده‌های مکتوب آسوریان، متون مذهبی بوده‌است. در پی آن اشعار و داستان‌هایی به این زبان پدید آمد. ترجمه آثار ادبی از زبان‌های دیگر به شکل گیری ادبیات آسوری سرعت بخشید. مارتوما او دو مشهورترین شاعر آشوری است. از برجسته‌ترین نویسندگان آسوری می‌توان شموپیل بیت کولیا دگوپتایا و پیره سرمس (نویسنده تاریخ ادبیات آسوری به زبان آسوری) را نام برد.

«انجمن ادبی جوانان آشوری» در تهران مهم‌ترین مرکز ادبی آسوریاندر ایران است. چاپ و انتشار مجلات گاه‌گاهی به زبان آسوری از دوره پهلوی دوم به این سو رونق داشته‌است. در ایران آسوریان اقلیتی محترم به‌شمار می‌روند و نمایندگانی نیز در مجلس دارند.

آشوریان ایران

عکسی قدیمی از آشوریان سنندج.

جمعیت آسوریان ایران در میانهٔ قرن نوزدهم میلادی به ۱۳۸۰۰۰ نفر می‌رسید که عمدتاً در آذربایجان غربی ساکن بودند و به دو گروه عمدهٔ مذهبی نستوری و کاتولیک تقسیم می‌شدند. جمعیت آسوریان ایران در میانهٔ قرن بیستم میلادی به ۲۰۰۰۰ نفر کاهش پیدا کرد.

پرچم آشوری‌هابا نشان آشور و شمش (شمس)

منابع

• دانشنامه دانش‌گستر، موسسه علمی- فرهنگی دانش‌گستر، ۱۳۸۹. ص ۲۸۱.

پیوند به بیرون

• وب‌گاه عنکاوا