آزادستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آزادیستان)
پرش به: ناوبری، جستجو
جمهوری آزادستان

۱۹۲۰

پرچم

محدودهٔ تقریبی جمهوری آزادستان
پایتخت تبریز
زبان‌(ها) فارسی
دولت جمهوری
رئیس‌جمهور
 - ۱۹۲۰-۱۹۲۰ شیخ محمد خیابانی
تاریخچه
 - تاسیس توسط شیخ محمد خیابانی ۱۹۲۰
 - حمله به آزادستان توسط نیروهای قراقی ۱۹۲۰

جمهوری آزادستان(به معنای سرزمین آزادی) جمهوری بود که در1920 در تبریز، ایالت آذربایجان، ایران به رهبری شیخ محمد خیابانی تشکیل شد. پس از قیام حزب دمکرات آذربایجان (۱۲۹۹) این نام به عنوان اعتراضی به اطلاق نام آذربایحان به بخشی از قفقاز تحت عنوان جمهوری مستقل آذربایجان به مرکزیت باکو و نیز برای ارائه مدلی از آزادی و دمکراسی برای بقیه ایران به آذربایجان ایران اطلاق شد.[۱][۲] کابینه خیابانی شامل چندین تاجر و روشنفکر بود.

فرقه دمکرات خواهان عدم مداخله خارجی در ایران، معافیت آذربایجان ایران از مسئولان منصوب دولت تهران، اجرای صادقانه قانون اساسی و خودمختاری محلی بود. خیابانی گرچه در اول از حامیان شوروی بود پس از ایجاد پایگاه بلشویکها در انزلی نسبت به آنان بدبین شد. پس از این دولت آزادیستان مخالف شوروی و مامنی برای مخالفین حکومت شمال ارس شد.

حکومت خودمختار آزادیستان در پس فتح تبریز توسط قزاقهای اعزامی حکومت مرکزی ایران ساقط شد.[۳]

تاسیس[ویرایش]

شیخ محمد، فرزند حاجی عبدالحمید، بازرگانی اهل خامنه بود. او پس از تحصیل فقه و اصول تا نزدیک مرحله اجتهاد، هیئت و نجوم را آموخت. مدتی نیز حکمت و طبیعیات و تاریخ و ادبیات تحصیل کرد. عموی او توسط قزاقهای تزاری کشته شده بود و او خود، روحانی مسجد جامع تبریز بوده‌است. زندگی شیخ محمد خیابانی پس از پیروزی مشروطه در سال ۱۲۸۵ ش، با تأسیس انجمن ایالتی در تبریز، وارد مرحله تازه‌ای گردید و در جریان محاصره تبریز، در دفاع از شهر نقش مهمی ایفا کرد. در زمان خیابانی اوضاع ایران، به خاطر دخالت‌های بیگانگان از جمله روسیه، انگلیس و آلمان، آشفته بود. پس از خلع محمدعلی شاه از سلطنت، خیابانی در سی سالگی به عنوان نماینده مردم تبریز راهی دوره دوم مجلس شورای ملی گردید. او به نمایندگی مجلس چهارم نیز انتخاب شد ولی هرگز نتوانست در آن مجلس شرکت کند.اولین حرکت سیاسی بزرگ خیابانی، مخالفت با اولتیماتوم روسیه در مجلس دوم طی یک نطق بلند یک ساعته بود. او پس از قبول اولتیماتوم توسط دولت و تعطیلی مجلس، در سبزه میدان تهران میتینگی بر‌گزار کرد و بلافاصله برای فرار از دستگیری توسط وثوق الدوله، به خراسان گریخت. در شش سال ایام فترت مجلس، مشغول تجارت شد و با تاجگذاری احمدشاه به تشکیل مجالس ادبی و مذاکرات فلسفی مشغول شد و طی این جلسات گروههایی را به دور خود جمع کرد. در ماجرای اشغال تبریز توسط عثمانی از مخالفان اشغال ایران بدست قوای بیگانه بود و به همین مناسبت مدتی توسط قوای عثمانی در ارومیه زندانی گردید[۴]. شیخ محمد خیابانی، با قرارداد وثوق‌الدوله با دولت انگلستان (قرارداد ۱۹۱۹) نیز به مبارزه برخاست و از آنجا که حکومت مرکزی را ضعیف و وابسته می‌دید، ایجاد یک تحول اساسی در سیستم حکومت ایران و احیای آزادی را گام نخست برای خانه تکانی ایران و بیرون راندن اشغالگران خارجی می‌دانست. ولی برداشتن گام اول را از طریق مذاکره سیاسی امکانپذیر نمی‌شمرد و تنها راه را در قیام و مقاومت در برابر استبداد و دخالت خارجی می‌دانست. از این رو، بعد از قبول قرارداد ۱۹۱۹ م از سوی دولت ایران، در تبریز دست به قیام زد


جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]