آرگیشتی یکم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آرگیشتی یکم
پادشاه اورارتو
دوران ششمین پادشاه اورارتو
از ۷۸۵ تا ۷۶۳ (پیش از میلاد)
پس از منوآس
پدر منوآس

آرگیشتی یکم (به زبان اورارتویی: آرگیشتیشه، به ارمنی: Արգիշտի) ششمین پادشاه کشور باستانی اورارتو در خاور آناتولی بود.

زندگینامه[ویرایش]

آرگیشتی یکم از سال - ۷۸۵ تا ۷۶۳ پیش از میلاد - فرمانروایی کرد و پایتختی که به نام اربونی بنیاد نهاد هم‌اکنون شهر ایروان، پایتخت کشور ارمنستان است.اما از مجموع اسناد بررسی شده چنین بر می‌آید که سال - ۷۷۴ پ. م. - با سال ششم جکومت آرگیشتی مطابق است و بنابر این وی در سال - ۷۷۹ پ. م. - به تخت سلطنت اورارتو جلوس کرد. شاید هم سال اول آرگیشتی طبق متن سال‌نامهٔ خورخور[۱] که محفوط مانده سال اول حکومت آرگیشتی نبوده و سال دوم باشد. بدین قرار دوران حکومت آرگیشتی یکم را باید از سال - ۷۸۰ تا ۷۵۸ پ. م. - دانست و به همهٔ ارقام سال‌های حکومت این پادشاه که ذکر شد واحدی افزود.

آرگیشتی پسر منوآس بود و کار پدرش در کشورگشایی را ادامه داد. وی بر آشور چیرگی یافت و شمال سوریه را نیز تصرف کرد و اورارتو را تبدیل به نیرومندترین کشور در دوران پس از هیتی‌ها در خاور نزدیک کرد.

از سوی شمال، آرگیشتی پادشاهی خود را تا دریاچه سوان گسترش داد و بیشتر نواحی دیائهی و دره آرارات را متصرف شد. آرگیشتی، دژ اربونی را در سال ۷۸۲ و دژ آرگیشتی‌خینیلی را در سال ۷۷۶ ساخت.

جنگ آرگیشتی[ویرایش]

از مصادمهٔ آرگیشتی یکم با آشوریان دوبار در ذیل سال پنجم سال‌نامه خورخور بمناسبت لشکرکشی به نامار و ذیل سال ششم بمناسبت لشکرکشی علیه قلعهٔ بوشتو در پارسوا، یاد شده است. در جدول‌های آشوری نام دهندگان[۲]، ذیل سال -۷۷۶ پ. م. - از لشکرکشی آشوریان علیه اورارتو و ذیل سال - ۷۷۴ پ. م. - علیه اورارتو و نامار یاد شده است[۳]. لشکرکشی آرگیشتی‌یکم در سال پنجم سلطنت ممکن است پاسخی بوده به تجاوز آشوریان در سال قبل از آن. نام‌جای آرسیتانی[۴] که در سال‌نامهٔ آرگیشتی ذیل وقایع آن ذکر شده در کوه‌های پارسوا می‌باشد. در این مورد اشاره‌ای به پادشاه آشور نشده و فقط مذکور است که: « در نقاط مسکونی آشور مانند (؟) کشور خود جنگجویان را گرد آوردم ». ظاهراً سخن از تهاجم به نامار[۵] و شاید هم به ایالت آشوری زاموا در میان می باشد. و چون ابتکار ناشی از آرگیشتی بوده طبیعی است که فهرست نام دهندگان ( اپونیم ها ) در ذیل سال مزبور از لشکرکشی آشور یادی نمی‌کند در عوض این لشکرکشی آرگیشتی موجب شد که آشوریان در سال بعد - ۷۷۴ پ. م. - به نامار لشکرکشند.

جنگ‌های دیگر[ویرایش]

شمشی ایلو که سرکردگی لشکریان آشور را به عهده داشت خویشتن را غالب بر کوتیان و نامار می‌خواند و در کتیبهٔ خود از جنگ با آرگیشتی سخن می‌گوید. سال‌نامهٔ آرگیشتی[۶] نیز ظاهراً، خبری می‌دهد که پادشاه اورارتو: « آشور را از کشور خویش بیرون راند و تارو و مار ساخت  ». گذشته از این در ذیل سال هشتم آرگیشتی، سال‌نامهٔ خورخور خبر می‌دهد که پادشاه اورارتو به هنگام لشکرکشی به سرزمین ماننا تا مرز آشور رسید و چون از مرز مزبور تجاوز نکرد در جدول نام دهندگان[۷] آشور اشاره‌ای به تصادم با اورارتو نشده است.

پانویس[ویرایش]

  1. احتمالاً سبب این نامگذرای محل کشف الواح مزبور است
  2. اپونیم
  3. قبل از آن سال‌های ۷۸۱، ۷۸۰، ۷۷۹، ۷۷۸ علیه اورارتو
  4. m,A-ar-si-ta-ni
  5. نامرو-ی بابل، بابیلو است
  6. خورخور
  7. اپونیم‌های آشور

منابع[ویرایش]

  • ویکی‌پدیای انگلیسی بر پایهٔ:

N. Adontz، Historie d'Arménie، les origines، Paris، ۱۹۴۶

پیوند به بیرون[ویرایش]