آتوسا

برای دیگر کاربردها، آتوسا (ابهام‌زدایی) را ببینید.

آتوسا
نام کامل	هئوتسه
لقب(ها)	خاتون شاه
زادروز	۵۵۰ (پیش از میلاد)
زادگاه	پاسارگاد
مرگ	۴۷۵ (پیش از میلاد)
محل مرگ	پارسه
آرامگاه	نقش رستم در کنار داریوش بزرگ
دودمان	هخامنشی
پدر	کورش بزرگ
مادر	کاساندان
فرزندان	خشایارشا
دین	مزدیسنا

آتوسا (از اوستایی Hutaosā) یا هئوتسه (۵۵۰ تا ۴۷۵ پیش از میلاد مسیح) از شهبانوهای ایران بود. وی دختر کورش بزرگ، و خواهر کمبوجیه و بردیا، و همسر پادشاه هخامنشی داریوش یکم، و مادر خشایارشا بود.

آتوسا در زمان حکومت خشایارشا، زنده بوده است.

آتوسا زن آسمانی و زمینی ایران قدیم

آتوسا دختر کورش بزرگ و همسر پادشاه هخامنشی داریوش یکم و مادر خشایارشا برجسته‌ترین زن در تاریخ ایران قدیم است.او همچنین پس از کوروش بزرگ و داریوش بزرگ سومین شخصیت متنفذ هخامنشی بوده است.

زندگی سیاسی آتوسای هخامنشی

آیسوخولوس نمایشنامه نویس قرن پنجم پیش از میلاد در یکی از نمایشنامه‌های خود تحت عنوان «ایرانیان» که اختصاص به جنگ خشایارشا با یونانیان دارد از آتوسا به عنوان بانوی بانوان یاد می‌کند. آتوسا خواندن و نوشتن را به خوبی می‌دانست، و نقش تصمیم گیرنده در آموزش خود و دیگر درباریان داشت. پس از درگذشت کمبوجیه در راه بازگشت از مصر، داریوش یکم با آتوسا ازدواج می‌کند.

هرودوت می‌گوید آتوسا از قدرت فوق‌العاده‌ای برخوردار بود و در دوره جنگ با یونان که به توصیه او انجام شده بود، داریوش یکم همواره از نصیحت‌های او بهره می‌جست. او حتی علاقه‌مند بود که در میدان کارزار نیز شوهرش را همراهی کند. هرودوت از قول آتوسا نقل می‌کند که به داریوش شاه گفته

چرا نشسته‌ای و عازم جنگ نمی‌شوی و سرزمین‌های دیگر را تسخیر نمی‌کنی پادشاهی به جوانی و ثروتمندی تو شایسته‌است که عازم جنگ شود و به پیروزی‌هایی نایل شود تا به ایرانیان ثابت شود مرد قابلی بر آن‌ها حکمرانی می‌کند.

اگر گفته هرودوت اغراق‌آمیز هم باشد باز هم بیانگر نفوذ آتوسا بر شوهرش است. گفته شده‌است که آتوسا به خوبی از اوضاع فرهنگی زمان خود اگاه بود، و از حضور یونانیان و دیگر ملیت‌ها در دربار بسیار بهره می‌برد.

آتوسا از داریوش شاه دارای چهار فرزند شد، که بزرگ‌ترین آن‌ها خشایارشا بود. اما آتوسا همسر اول داریوش یکم نبود، و داریوش از همسر اولش دارای پسرانی بود که همگی از خشایارشا بزرگ‌تر بودند. مطابق قانون پادشاهی، پسر بزرگ شاه پس از او به پادشاهی می‌رسید. اما آتوسا آن قدر بر شوهر خود نفوذ داشت که توانست خشایارشا را پس از داریوش به پادشاهی برساند.

در زمان پادشاهی خشایارشا آتوسا به عنوان مادر پادشاه در امور دولت دخالت می‌کرد. آیسوخولوس در نمایشنامه خود همواره از او به عنوان بانوی بانوان یاد می‌کرده‌است. در نمایشنامه آیسوخولوس پس از خشایارشا، آتوسا بیشترین نقش را بازی می‌کند.

از زمان مرگ او هیچ اطلاعی در دست نیست. تنها می‌دانیم تا زمانی که خشایارشااز جنگ یونان بر می‌گردد، زنده بوده‌است. احتمالاً آرامگاه او در کنار آرامگاه داریوش بزرگ در نقش رستم قرار دارد.

فرزندان

آتوسا چهار پسر از داریوش داشت: خشایارشا که بزرگترین فرزندش بود، دیگری هیستاسپس، فرماندار نیروهای خشایارشا در باکتریا و سکا، ماسیستر، یکی از فرماندهان خشایارشا و هخامنش، دریاسالار ناوگان مصر بود.

آتوسا در کتب ادبی

آتوسا، یکی از شخصیت‌های کلیدی در شاهکار گور ویدال، یعنی کتاب آفرینش است. اعتبار این کتاب در بحث درباره چگونگی به سلطنت رسیدن داریوش بزرگ است.

منابع

• Schmitt, R. “ATOSSA”. In Encyclopædia Iranica. vol. 3. New York: Bibliotheca Persica Press, 1989. Retrieved 2/1/2013.