آب ژاول

Sodium hypochlorite
نام‌های دیگر	Sodium chlorate(I)
شناساگرها
CAS	7681-52-9 Y
پاب‌کم	23665760
کم‌اسپایدر	22756 Y
UNII	DY38VHM5OD Y
شماره EINECS	231-668-3
شماره UN	1791
KEGG	D01711 Y
شماره RTECS	NH3486300
کد اِی‌تی‌سی	D08AX07
Jmol-3D images	Image 1
SMILES [Na+].[O-]Cl
InChI InChI=1S/ClO.Na/c1-2;/q-1;+1 Y Key: SUKJFIGYRHOWBL-UHFFFAOYSA-N Y InChI=1/ClO.Na/c1-2;/q-1;+1 Key: SUKJFIGYRHOWBL-UHFFFAOYAD
خصوصیات
فرمول شیمیایی	NaOCl
جرم مولی	‎ 74.442 g/mol
شکل ظاهری	greenish-yellow solid
بوی	disagreeable and sweetish
چگالی	1.11 g/cm3
دمای ذوب	‎18 °C, 291 K, 64 °F (pentahydrate)
دمای جوش	‎101 °C, 374 K, 214 °F (decomp.)
محلول در آب	29.3 g/100mL (0 °C)
اسیدی (pKa)	>7
خطرات
برگه داده‌های ایمنی ماده	ICSC 1119 (solution,>10% active chlorine) ICSC 0482 (solution, <10% active chlorine)
EU Index	017-011-00-1
طبقه‌بندی EU	Corrosive (C) Dangerous for the environment (N)
شماره ایمنی	R31, R۳۴, R50
شماره نگهداری	(S1/2), S۲۸, S45, S۵۰, S61
لوزی آتش	0 2 1 OX
ترکیبات مرتبط
آنیون‌های دیگر	سدیم کلرید سدیم کلریت سدیم کلرات سدیم پرکلرات
کاتیون‌های دیگر	لیتیم هیپوکلریت کلسیم هیپوکلریت
ترکیبات مرتبط	هیپوکلرو اسید
Y (verify) (what is: Y/N?) تمامی داده‌ها مربوط به شرایط استاندارد(در  °C۲۵ و  kPa۱۰۰) است، مگر آنکه خلاف آن ذکر شده باشد.
Infobox references

یک بطری محتوی آب ژاول

آب ژاول که در فارسی به آن مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود، محلولی است که برای گندزدایی و بو زدایی به کار می‌رود.

کاربرد

آب ژاول را برای گندزدایی و بوزدایی به کار می‌برند. از این ماده در صنعت به عنوان رنگ‌زدا و سفیدکننده پارچه و خمیر کاغذ استفاده می‌شود. در خانه‌ها برای ضدعفونی کردن سبزی‌ها و سفید کردن رخت‌ها به هنگام رختشویی از آب ژاول استفاده می‌کنند. این محلول با نام‌های گوناگون در بازار به فروش می‌رسد.

ویژگی‌های شیمیایی

آب ژاول (مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود)محلولی است حاوی درصدی از هیپوکلریت سدیم (NaOCl) در آب.این نسبت بسته به مصارف مختلف، متفاوت است.

آب ژاول ماده‌ای سمی است. رنگ آن نزدیک به زرد و طعم و بوی آن تند است.خاصیت ضدعفونی کننده آب ژاول به دلیل تولید کلر آزاد می‌باشد.چنانچه به اشتباه نوشیده شود باید فورا شیر نوشید.

فرایند تولید

آب ژاول را از دمیدن گاز کلر درمحلول سدیم هیدروکسید تهیه می‌کنند. از جمله آزمایش‌هایی که روی آب ژاول انجام می‌شود تعیین مقدار کلر آزاد وتعیین مقدار NaOHاست.

آب ژاول محلولی ناپایدار است ودر اثر حرارت و نور به تدریج خاصیت خود را از دست می‌دهد.

Cl_۲ + NaOH ----> NaClO + NaCl + H_۲O

همانطور که از واکنش بالا پیداست، چنانچه گاز کلر را در محلول سود سوزآور وارد کنید، آب ژاول تولید می‌شود. تمامی مخازن و لوله‌های داخل آن که برای تولید مایع سفید کننده بکار می‌روند باید از جنس PVC باشند، زیرا گاز کلر در مجاورت با رطوبت با هر فلزی ترکیب می‌شود.و باعث خوردگی آن می‌شود.

در داخل مخزن سود را میریزند و از پایین گاز کلر را وارد می‌کنند. میل ترکیبی گاز کلر با سود بسیار زیاد است، به همین دلیل گاز کلر در خلال زمانی که از ته مخزن به سطح مخزن می‌رسد، جذب می‌شود.

در اینجاست که هرچه خروجی گاز کلر از سطح مخزن کمتر باشد نشاندهنده این است که واکنش دارد به خوبی صورت می‌گیرد.

آنچه در رابطه با تهیه آب ژاول به روش فوق اهمیت دارد، دقت در کنترل، به هنگام تولید آن است زیرا چنانچه تزریق کلر قبل از خاتمه عمل متوقف نشود، واکنش برعکس شده و بسرعت دما بالا می‌رود و محصول از بین می‌رود. حسگری که اوپراتور واحد تولید آب ژاول را در قطع به موقع تزریق گاز کلر یاری می‌دهد ORP نام دارد و بر اساس اکسایش /کاهش کار می‌کند.

اگر pH به حدود ۱۲/۲ تا ۱۲ برسد واکنش پایان یافته‌است. از آنجائیکه هرچه محیط سردتر باشد واکنش نیز بهتر صورت می‌گیرد بایستی دقت شود تا دما از ۴۲ درجه سانتیگراد بالاتر نرود. در یک تولید نرمال، گاز کلر از حدود ۲۰ درجه شروع شده و در دمای ۴۲ درجه پایان می‌گیرد.

تاریخچه

این محلول را برتوله، کشف کرد و چون نخست در محله ژاول پاریس تولید می‌شد، به آب ژاول معروف شد.^{[نیازمند منبع]}

تولید در ایران

از آنجا که در ایران این محصول با نام تجاری وایتکس عرضه شده بیشتر با این نام شناخته می‌شود. اگرچه سایر شرکت‌های سازنده آب ژاول از عبارت مایع سفید کننده استفاده می‌کنند. از جمله شرکت های تولید کننده عمده آب ژاول در ایران می‌توان به پتروشیمی شیراز و پتروشیمی بندر امام و پتروشیمی اروند اشاره کرد .^{[نیازمند منبع]}

افزودن آب ژاول به شیر در ایران

مدیر عامل یکی از شرکت های معتبر صنایع لبنی افزودن «وایتکس» به شیر را در برخی واحدهای تولیدی تایید کرد. وایتکس، یا آب ژاول، مایع ضدعفونی کننده بسیار قوی است. خبرگزاری ایسنا از قول یک کارشناس سازمان ملی استاندارد افزوده است که اضافه كردن وايتكس به شيردر واحدهای سنتی تولید شیرخام صورت می گیرد نه در واحدهای تولید صنعتی. ظاهرا این کار برای ماندگاری و جلوگیری از فاسد شدن شیر انجام می گیرد اما برای سلامتی مصرف کننده بسیار مضر است. به گزارش ایسنا، افزودن وایتکس به شیر، موضوع چندان تازه‌ای در افكار عمومی نبوده و پیش از این بارها به صورت شايعه در رسانه‌ها مطرح شده بود.^{[نیازمند منبع]}

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آب ژاول موجود است.