آب ژاول

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Sodium hypochlorite
نام‌های دیگر Sodium chlorate(I)
شناساگرها
CAS 7681-52-9 YesY
پاب‌کم 23665760
کم‌اسپایدر 22756 YesY
UNII DY38VHM5OD YesY
شماره EINECS 231-668-3
شماره UN 1791
KEGG D01711 YesY
شماره RTECS
NH3486300
کد اِی‌تی‌سی D08AX07
Jmol-3D images Image 1
خصوصیات
فرمول شیمیایی
NaOCl
جرم مولی
‎ 74.442 g/mol
شکل ظاهری greenish-yellow solid
بوی disagreeable and sweetish
چگالی 1.11 g/cm3
دمای ذوب
‎18 °C, 291 K, 64 °F (pentahydrate)
دمای جوش
‎101 °C, 374 K, 214 °F (decomp.)
محلول در آب 29.3 g/100mL (0 °C)
اسیدی (pKa) >7
خطرات
برگه داده‌های ایمنی ماده ICSC 1119 (solution,>10% active chlorine)
ICSC 0482 (solution, <10% active chlorine)
EU Index 017-011-00-1
طبقه‌بندی EU Corrosive (C)
Dangerous for the environment (N)
شماره ایمنی R31, R۳۴, R50
شماره نگهداری (S1/2), S۲۸, S45, S۵۰, S61
لوزی آتش
NFPA 704.svg
0
2
1
OX
ترکیبات مرتبط
آنیون‌های دیگر سدیم کلرید
سدیم کلریت
سدیم کلرات
سدیم پرکلرات
کاتیون‌های دیگر لیتیم هیپوکلریت
کلسیم هیپوکلریت
ترکیبات مرتبط هیپوکلرو اسید
 YesY (verify) (what is: YesY/N?)
تمامی داده‌ها مربوط به شرایط استاندارد(در  °C۲۵ و  kPa۱۰۰) است، مگر آنکه خلاف آن ذکر شده باشد.
Infobox references
یک بطری محتوی آب ژاول

آب ژاول که در فارسی به آن مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود، محلولی است که برای گندزدایی ، سفیدکردن و بو زدایی به کار می‌رود.[۱]

کاربرد[ویرایش]

آب ژاول را برای گندزدایی و بوزدایی به کار می‌برند. از این ماده در صنعت به عنوان رنگ‌زدا و سفیدکننده پارچه و خمیر کاغذ استفاده می‌شود. در خانه‌ها برای ضدعفونی کردن سبزی‌ها و سفید کردن رخت‌ها به هنگام رختشویی از آب ژاول استفاده می‌کنند. این محلول با نام‌های گوناگون در بازار به فروش می‌رسد.[۲][تحقیق دست‌اول؟]

ویژگی‌های شیمیایی[ویرایش]

آب ژاول (مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود)محلولی است حاوی درصدی از هیپوکلریت سدیم (NaOCl) در آب.این نسبت بسته به مصارف مختلف، متفاوت است.[۳][۴]

آب ژاول ماده‌ای سمی است. رنگ آن نزدیک به زرد و طعم و بوی آن تند است.خاصیت ضدعفونی کننده آب ژاول به دلیل تولید کلر آزاد می‌باشد.چنانچه به اشتباه نوشیده شود باید فورا شیر نوشید.[۵]

فرایند تولید[ویرایش]

آب ژاول را از دمیدن گاز کلر درمحلول سدیم هیدروکسید تهیه می‌کنند. از جمله آزمایش‌هایی که روی آب ژاول انجام می‌شود تعیین مقدار کلر آزاد وتعیین مقدار NaOHاست.[۲]

آب ژاول محلولی ناپایدار است ودر اثر حرارت و نور به تدریج خاصیت خود را از دست می‌دهد.

تولید به روش تزریق گاز کلر[ویرایش]

Cl۲ + NaOH ----> NaClO + NaCl + H۲O

همانطور که از واکنش بالا پیداست، چنانچه گاز کلر را در محلول سود سوزآور وارد کنید، آب ژاول تولید می‌شود. تمامی مخازن و لوله‌های داخل آن که برای تولید مایع سفید کننده بکار می‌روند باید از جنس PVC باشند، زیرا گاز کلر در مجاورت با رطوبت با هر فلزی ترکیب می‌شود.و باعث خوردگی آن می‌شود.

در داخل مخزن سود را میریزند و از پایین گاز کلر را وارد می‌کنند. میل ترکیبی گاز کلر با سود بسیار زیاد است، به همین دلیل گاز کلر در خلال زمانی که از ته مخزن به سطح مخزن می‌رسد، جذب می‌شود.

در اینجاست که هرچه خروجی گاز کلر از سطح مخزن کمتر باشد نشاندهنده این است که واکنش دارد به خوبی صورت می‌گیرد.

آنچه در رابطه با تهیه آب ژاول به روش فوق اهمیت دارد، دقت در کنترل، به هنگام تولید آن است زیرا چنانچه تزریق کلر قبل از خاتمه عمل متوقف نشود، واکنش برعکس شده و بسرعت دما بالا می‌رود و محصول از بین می‌رود. حسگری که اوپراتور واحد تولید آب ژاول را در قطع به موقع تزریق گاز کلر یاری می‌دهد ORP نام دارد و بر اساس اکسایش /کاهش کار می‌کند.

اگر pH به حدود ۱۲/۲ تا ۱۲ برسد واکنش پایان یافته‌است. از آنجائیکه هرچه محیط سردتر باشد واکنش نیز بهتر صورت می‌گیرد بایستی دقت شود تا دما از ۴۲ درجه سانتیگراد بالاتر نرود. در یک تولید نرمال، گاز کلر از حدود ۲۰ درجه شروع شده و در دمای ۴۲ درجه پایان می‌گیرد.

تاریخچه[ویرایش]

این محلول را برتوله، کشف کرد و چون نخست در محله ژاول پاریس تولید می‌شد، به آب ژاول معروف شد.[نیازمند منبع]

تولید در ایران[ویرایش]

از آنجا که در ایران این محصول با نام تجاری وایتکس عرضه شده بیشتر با این نام شناخته می‌شود. اگرچه سایر شرکت‌های سازنده آب ژاول از عبارت مایع سفید کننده استفاده می‌کنند.
برای اولین بار این ماده توسط رضا عطارچی تهرانی در ایران با نام وایتکس تولید شد و با این نام به فروش رفت. وی شرکتی تحت عنوان شرکت شیمیایی شمین واقع در علی آباد طپانچه از توابع اسلامشهر احداث کرد و با چند نفر کارگر ساده در حوض‌های ابتدایی داخل کارخانه این ماده را به بازار عرضه کردند. مهندس عطارچی در خاطراتش می‌گوید که در امریکا بودند و برای شستشوی لباسهای خود به خشکشویی مراجعه کردند و دیدند یک خانم محلولی را در داخل یک ماشین ریخت و رفت و سپس وی به سراغ آن محلول می‌رود و می‌بیند که هیپو کلریت سدیم می‌باشد و از همانجا جرقه تولید این ماده در ایران به ذهن وی می‌خورد در مورد چرایی نام گذاری این ماده می‌گوید که اسامی مختلفی در ذهن وی بوده اما با ترکیت دو کلمه وایت و تکس (مخفف تکستایل) به این کلمه رسیدند این شرکت هنوز در ایران فعال است و با همین برند مشغول فعالیت است و محصولات خود را به تمامی شوینده‌های دیگر نیز با همین برند تعمیم داده است.

افزودن آب ژاول به شیر در ایران[ویرایش]

مدیر عامل یکی از شرکت های معتبر صنایع لبنی افزودن «وایتکس» به شیر را در برخی واحدهای تولیدی تایید کرد. وایتکس، یا آب ژاول، مایع ضدعفونی کننده بسیار قوی است. خبرگزاری ایسنا از قول یک کارشناس سازمان ملی استاندارد افزوده است که اضافه كردن وايتكس به شيردر واحدهای سنتی تولید شیرخام صورت می گیرد نه در واحدهای تولید صنعتی. ظاهرا این کار برای ماندگاری و جلوگیری از فاسد شدن شیر انجام می گیرد اما برای سلامتی مصرف کننده بسیار مضر است. به گزارش ایسنا، افزودن وایتکس به شیر، موضوع چندان تازه‌ای در افكار عمومی نبوده و پیش از این بارها به صورت شايعه در رسانه‌ها مطرح شده بود.[نیازمند منبع]

منابع[ویرایش]

  1. پورتال مردمان بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸
  3. دانشگاه علوم پزشکی مشهد بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸
  4. وب‌گاه مدیریت بهداشت، ایمنی، محیط زیست و کیفیت شرکت ملی صنایع پتروشیمی بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸
  5. فرهنگنامهٔ کودکان و نوجوانان، جلد اول، تهران ۱۳۷۷
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آب ژاول موجود است.