آبخیزداری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تعاریف[ویرایش]

آبخیزداری (Watershed Management)، علم و هنر برنامه‌ریزی مستمر و اجرای اقدام‌های لازم برای مدیریت منابع حوزه‌های آبخیز اعم از طبیعی، کشاورزی، اقتصادی و انسانی بدون ایجاد اثرات منفی در منابع آب و خاک می باشد .به عبارت دیگر آبخیزداری طراحی و مدیریت حوزه به منظور حفاظت و استفاده صحیح و پایدار از منابع طبیعی با توجه ویژه به منابع آب و خاک است.[۱]

آبخیزداری یا علم مطالعه و مدیریت آبخیزها عبارت از مجموعه مطالعاتی است که برای اداره یک (یا حوزه آبریز) انجام می‌شود. تعریف دیگر از آبخیزداری "طراحی و مدیریت حوزه به منظور حفاظت و استفاده صحیح و پایدار از منابع طبیعی با توجه ویژه به منابع آب و خاک است.[۲]

مطالعات جامع آبخیزداری[ویرایش]

1. مطالعات فیزیکی حوزه های آبخیز (فیزیوگرافی)

2. مطالعات هوا و اقلیم شناسی

3. مطالعات آب (هیدرولوژی)

4. مطالعات زمین شناسی و ژئومورفولوژی

5. مطالعات خاک و قابلیت اراضی

6. مطالعات مربوط به فرسایش و رسوب

7. کاربری اراضی و مطالعات پوشش

8. مطالعات اقتصادی - اجتماعی

9. تلفیق و برنامه ریزی[۳]

اهمیت[ویرایش]

رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور: با اجرای هر هکتار آبخیزداری می‌توان 500مترمکعب آب جدید تولید کرد ضمن آنکه اجرای هر هکتارعملیات آبخیزداری از 6/5 تن فرسایش خاکی و رسوب جلوگیری می‌کند. به گفته جلالی درنبود عملیات آبخیزداری، به اندازه‌ای رسوبات پشت دریاچه سدها جمع می‌شود که به‌طور میانگین هر سال معادل یک سدبزرگ از ظرفیت سدها کاسته می‌شود.[۴]

واژگان مرتبط[ویرایش]

_طرح آبخیزداری: سند مدونی است از مجموعه اقداماتی که بر اساس اصول مدیریت پایدار حوزه ابخیز به منظور حفاظت، احیا، اصلاح، توسعه و بهره برداری منابع آب و خاک حوزه ابخیز تهیه و تدوین و پس از تصویب سازمان به اجرا در می‌آید.[نیازمند منبع]

-حفاظت خاک: مجموعه مطالعات و اقدمات اجرایی است که به منظ ور پیشگیری و کنترل تخریب، فرسایش خاک و تبعات ان (کاهش حاصلخیزی، تولید، رسوب و آلودگی منابع اب و نظایر آن) اجرا می‌گردد.[نیازمند منبع]

-حوضه آبخیز: عرصه‌ای است که رواناب ناشی از بارش بر روی آن توسط آبراهه‌ها جمع آوری و به یک خروجی نظیر رودخانه، آب انباشت، تالاب، دریاچه و دریا هدایت می‌گردد.[نیازمند منبع]

  • اهداف و شرح وظایف آبخیزداری:

-اهداف آبخیزداری: عمده اهداف اجرای فعالیت‌های آبخیزداری، مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز، کاهش فرسایش خا ک و رسوب دهی، کنترل هرز آب‌ها، کاهش سیل خیزی و بهره وری بهینه از نزولات آسمانی، ارتقا ی آگاهی عمومی و توسعه مشارکت مردم، توسعه فعالیت‌های مطالعاتی، تعیین ضوابط و استانداردها و ارزیابی اثرات اقدامات، تهیه برنامه جامع اصلاح کاربری و بهره برداری بهینه از اراضی و... می‌باشد.[نیازمند منبع]

مهمترین وظایف آبخیزداری شامل است بر:

  1. مطالعه جامع و برنامه ریزی و تعیین خط مشی کلان، تهیه طرح و اجرای برنامه‌ها و حفاظت خاک و نظارت بر آنها
  2. تهیه و تدوین روشها، استانداردها، ضوابط و دستورالعمل‌های فنی
  3. ایجاد و توسعه ایستگاههای اندازه گیری در حوزه‌های آبخیز
  4. تعیین اولویتهای طرحهای تحقیقاتی و برنامه‌های آموزشی
  5. ارایه برنامه‌های ترویجی و اشاعه فرهنگ آبخیزداری در بین آبخیز نشینان
  6. هماهنگی سیاستها و اقدامات مرتبط با آبخیزداری
  7. توسعه ارتباطات بین‌المللی به منظور هماهنگی و ایجاد کار مشترک[نیازمند منبع]

به عقیدهٔ بسیاری از کارشناسان، بحران آب یکی از چالش‌های بسیار مهم سال‌های آینده در کره زمین خواهد بود. با عنایت به این که کشور ایران در منطقه خشک و نیمه خشک واقع شده و میزان بارندگی در آن از متوسط جهانی کمتر می‌با شد؛ مشکل کمبود آب به طور یقین حادتر بوده و ضروری است تا تدابیر لا زم جهت پیشگیری از مشکلات فرا روی آینده اندیشیده شود. کشور ما که در سال ۱۳۶۹ به ازای هر نفر بیش از ۲۰۰۰ متر مکعب در سال، آب تجدید شونده داشت، بدلایل متعددی، به سمتی در حرکت است که در ۲۰ سال آینده، بحران کمبود آب و فشارهای ناشی از آن را تجربه نماید (سرانه آب در حال حاضر حدود ۱۲۰۰ مترمکعب است).[نیازمند منبع]

جستارهای وابسته[ویرایش]

حوزه آبخیز

سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری ایران

حسن احمدی

محمد مهدوی

منابع[ویرایش]

  1. وبگاه سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور
  2. فرهنگ کشاورزی و منابع طبیعی-جلد دوازدهم. فرهنگستان علوم. 
  3. آبخیزداری و حفاظت خاک، اباذر اسمعلی و خدایار عبداللهی، انتشارات محقق اردبیلی، چاپ اول، ص 33-35
  4. http://www.hamshahrionline.ir/details/251972 تاریخ :14/12/1392

الگو:رشته‌های منابع طبیعی