آیین ایلامیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آئین عیلامیان)
پرش به: ناوبری، جستجو
نقشه‌ای از سرزمین ایلام باستان (نارنجی) و نواحی همسایه آن

درباره آئین عیلامیان اطلاعات دقیقی در دست نیست، ولی از منابع کمی که در دست است می‏توان به نقش مذهب در زندگی آنها پی برد.

تاریخچه[ویرایش]

سنگ‌نگاره یادبود اونتاش ناپیریشا نقش زنی حک شده‌است که دم ماهی دارد و مارهایی را در دستان خود گرفته‌است. در بالای تصویر کامل این سنگ نگاره، کاهنه‌های معبد در حال عبور هستند.

عیلامیان از هزاره چهارم قبل از میلاد در شوش ساکن‏ بوده و تا آنجا که مدارک کتبی نشان می‌دهد از ۲۶۸۵ سال پیش از میلاد، پادشاهان عیلام در این نواحی سلطنت می‌کرده‏اند و این‏ پادشاهی تا سال ۶۴۰ پیش از میلاد ادامه داشت و با حمله آشوربانی‌پال برای‏ همیشه از صفحه تاریخ محو گردید لیکن طولی نکشید که قوم و دولت عیلام‏ جزئی از شاهنشاهی هخامنشی را تشکیل داد.[۱]

قبل از مزدایسم از اعتقادات دینی مردمی که در نواحی مختلف ایران‏ زندگی می‌کردند، اطلاعات ما منحصر است به دین عیلامیان. از آنجائیکه‏ مردمان نقاط دیگر سنگ‌نبشته‏ای از خود بجای نگذاشته‏اند، در مورد اعتقادات‏ آنها اظهارنظرها توأم با احتمالات می‏باشد. در مورد عیلامیان اسناد بیشتری برجا مانده‌است. عیلامیان جزو اولین گروه‌هائی هستند که بر ایران مسلط شده‏اند و در نتیجه حفاری‌هائی که در نقاط مختلف مربوط به این دوره شده معلوم گردیده، مشابهت کاملی در فرهنگ و تمدن نقاط مختلف هست، بنابراین‏ امکان این نیز هست که از نظر اعتقادات مذهبی نیز بین این نقاط تشابهی وجود داشته باشد.[۲]

چنین بنظر می‌رسد در دوران‌های اولیه در عیلام نیز مانند ساکنان سایر نقاط ایران، بعضی از درختان نباتات و حیوانات مقدس شمرده شده، به علاوه‏ ستارگان که در رأس آنها خورشید و ماه قرار داشت، نیز جنبه رب‌النوعی‏ داشتند. آثاریکه مربوط به اولین دوره پیشرفت افکار و اندیشه‏های دینی‏ می‌باشد در مقبره‏هائی در شوش از ستارگان، نباتات و حیوانات تصاویری‏ دیده می‌شود که جنبه مذهبی دارد. مارهای درهم پیچیده و عقاب‌هایی که بال‌های خود را آویخته‏اند، نیز بعنوان‏ سمبل خدایان تصویر شده‏اند.

دومین مرحله پیشرفت دینی در عیلام با پیدایش خدایانی شکل‏ حیوانات مخصوصا خدایانی که سر انسان و بدنی با هیکل شیر دارند مشخص‏ می‌شود. در اوایل این اشکال ترکیبی حیوانی خدایان محافظ تلقی می‌شدند و بعدها نمایشگر جن‏ها و پریان بودند.
در مرحله سوم که دوره پیشرفت اعتقادات دینی است، خدایان شکل‏ انسان تصویر شده و این رب‌النوع‌ها از بی‏نام و نشانی خلاص شده و بنابر نقشی‏ که داشته‏اند، نامی بر آنها گذاشته شده، بدین ترتیب ماهیت و نقش خدایان‏ معلوم گردیده است.[۳]

مذهب عیلامیان ویژگی‏هایی داشت که آن را با آداب و رسوم اقوام مجاور آنها در بین‌النهرین پیوند می‏داد. اما در واقع، مذهب عیلامی انفرادی و دارای ویژگی خاص خود بودبخشی از این فردیت، شامل احترامی غیر عادی برای مادران و در ستایش ماران بود که، ریشه در سحر و جادوگری داشت. در حقیقت نکته‏های مربوط به مار در بسیاری از جنبه‏های تمدن عیلامی به چشم می‏خورد. حتی در ظروف سفالین هزاره سوم و چهارم، تصاویر فراوانی از مار دیده می‏شود.

شکل مار بروی سر کوزه، بر روی سر پوش ظرف، به عنوان حفاظتی علیه چشم زخم و آزار شیطان به کار می‏رفت، یا به عنوان محافظ دروازه‏ها به شمار می‏آمد. مارها را در حجاری‏های پادشاهان دیده می‌شود که در پیرامون محراب یا بر روی دسته‏های تبر و عصای سلطنتی و مانند آنها حلقه زده‏اند. همچنین به صورت جایگاه پادشاهان نشان داده شده‌است.

از روزگار باستان، تصویر مار در پیرامون درخت زندگی در عیلام نشان داده شده، و مظهر باروری و عبارت از دو مار در حال جفت‏گیری بوده که تا مصر نیز برده شده است. تصویر مار با سر انسانی، حاکی از آن است که به این خزنده جنبه خدایی می‏دادند، و این امر در بین‌النهرین ناشناخته بود.[۴]

خدایان عیلامی[ویرایش]

مذهب عیلامی در طی قرن‏ها پایدار ماند. در قدیمی‏ترین متن بازمانده عیلامی، که عبارت از عهدنامه‌ه‏ای مربوط به ۲۲۸۰ پیش از میلاد است، تقریباً همهٔ خدایانی را می‏بینیم که در عیلام در ۶۴۰ پیش از میلاد نیز مورد پرستش بودند. در این جهان خدایان، یک الهه به نام پینی‌کر بیش از همه اهمیت داشت، عهدنامه‌ه‏ای که در بالا بدان اشاره کردیم با این جمله آغاز می‏شود «ای پینی‌کر رب‌النوع و شما ای خدایان نیکوی آسمان، بشنوید!» بعدها عیلامی‏ها پینی‌کر را خدای آسمان و دارای قدرت نفرین دانستند، و نامش را به صورت بخشی از اسامی خاص آوردند. مردم بین‌النهرین پینی‌کر را نوعی ایشتار می‏نامیدند، که در حقیقت در نظر عیلامی‏ها، بزرگ مادر خدایان بود. این امر که یک الهه، برتر و جدا از سایر خدایان عیلامی بود، حاکی از آن است که پیروان مذهب عیلامی جنبهٔ مادرسالاری به آن می‏دادند.

اما در جنوب شرقی عیلام، در منطقه ساحلی خلیج فارس، مادر خدای دیگری بود که کری‌ریشا نام داشت. این خود در اصل نامی خاص نبود، و مفهوم الهه بزرگ را داشت (کری:الهه، ریشا:بزرگ). این الهه به نقاط دیگر راه یافت، و پادشاهان و شاهزادگان عیلامی پرستشگاه‏هایی وقف آن کردند. در خود شوش که پایتخت بود، کری‌ریشا لقب افتخارآمیز مادر خدایان و بانوی معبد بزرگ را داشت. اما او را هرگز با پنیی‌کر، که بومی شوش بود، اشتباه نمی‏کردند.

عیلامی‏ها از داشتن دو یا سه مادر خدایان ناراحت نبودند. درست است که نفوذ کری‌ریشا در سراسر عیلام در هزاره دوم برقرار بود، ولی در همان زمان مادر خدایان محلی پایدار ماندند. عیلامی‏ها از راه احتیاط، هدایایی هم به الهه‏های بومی و هم به الهه‏های بیگانه تقدیم می‏داشتند، در هر صورت، به نظر نمی‏رسد که بیش از دو مادر خدایان را در یک جا پرستیده باشند، جز در شوش که در آن جا در دوره متأخر سلطنت، بجز دو الهه بالا، الهه دیگری به نام پارتی مورد پرستش بود.

در هزاره سوم، بزرگ مادران خدایان برتر از سایر خدایان عیلامی به شمار می‏آمدند، ولی در هزاره دوم تغییری پدید آمد، همان گونه که مادرسالاری در عیلام جای خود را به تدریج به پدرسالاری داد، صف‌آرایی مجدد و مشابهی در میان خدایان صورت‏ گرفت. مادر خدایان نیز جای خود را به یک خدای مذکر داد. ولی هرگز از میان خدایان عیلامی محو نشد، زیرا در دل مردم ساده جایگاهی همیشگی داشت.این موضوع را با مشاهده تندیس‌های بی‏شماری از خاک رس از الهه‏های معروف به عریان که از میان ویرانه‏ها پیدا شده، می‏توان درک کرد که سینه‏های خود را با دو دست گرفته‏اند.

خدای مذکری که الهه بزرگ مجبور شد جای خود را به او بدهد، هوم‌بان نام داشت، در هزاره سوم، هومبان هنوز در مقام سوم بود، ولی از نیمه هزاره دوم به بعد، در رأس خدایان جای گرفت. برخلاف مادران خدایان، که تنها پیروان محلی داشتند، هوم‌بان همیشه در سراسر عیلام مورد پرستش بود، و با لقب آقای آسمان در شوش همسر بانوی آسمان بود که نخست پنیی‌کر و بعدها کری‌ریشا بود. الهه اخیر لقب همسر بزرگ را داشت. این ازدواج دوم، منجر به تولد خدایی به نام هوتران شد، در نام‏های خدایانی که در عهدنامه ۲۲۸۰ پیش از میلاد دیده می‏شود، هوتران را در درجه پانزدهم از میان ۳۷ خدا قرار دادند.

خدای خورشید در میان عیلامی‏ان ناهونته‏ که کلمه بومی برای خورشید است، و در آغاز نان‌هونده‏ بوده که به معنی آفرینده روز است. در عهدنامه ۲۲۸۰ پیش از میلاد، خدای خورشید جای پنجم را بالای اینشوشی‌ناک داراست، و در آن کلمات زیر تکرار می‏شود: پادشاه نوکر باوفای ناهونته است؛ پادشاه تابع اینشوشی‌ناک است. این امر اهمیت دوگانهٔ خدایان را که مظهر قانون بودند، مورد تأکید قرار می‏دهد:تا زمانی که بشر، حتی پادشاهان، در روشنایی زمین راه می‏روند، باید نسبت به خدای خورشید وفادار بمانند.اما هنگامی که به قلمرو تاریکی رسیدند، تابع‏ اینشوشی‌ناک قاضی مردگان می‏شوند.

غیر از خدای خورشید، همیشه یک خدای ماه در عیلام وجود داشت. در واقع، همه صورت‌های فلکی و نیروهای طبیعی و حتی دریاها مورد پرستش عیلامیان بود. خدای ماه را بیش از همه پدر یتیمان می‏دانستند.

از مهم‌ترین خدایان بی‏شمار عیلام سیموت‏ یا شیموت‏ برجسته‏تر از همه است، و لقب جالب توجه «خدای عیلامیان»را دارد. او را«قاصد نیرومند خدایان»می‏دانستند، و در سراسر منطقه مورد پرستش بود. زنش نیز مانزات‏ یا مانزیت‏ نام داشت.

عیلامی‏ان عقیده داشتند که همه خدایان دارای نیرویی اسرارآمیز و فوق طبیعی به نام کیتن هستند. کیتن طلسم و فرایزدی بود، و به منظور حمایت و حتی تنبیه به کار می‏رفت. فرمانروایان عیلام سلطه خود را براساس حمایت سحرآمیز کیتن بنیان نهاده‌بودند، و به منزلهٔ نمایندگان زمینی کیتن آسمانی به شمار می‏آمدند، ضمن آنکه خدایان دارای کیتن بودند، هومبان را برخوردار از فره ویژه فرمانروایان می‏دانستند.[۵]

مراسم مذهبی عیلامیان[ویرایش]

دسته‌های نیایشگران در نقش برجستهٔ کورنگان در ممسنی.

تنها اطلاع ما درباره مراسم مذهبی عیلامیان، از چند یافته مجزا تشکیل می‏شود. در میان مهرهای بی‏شمار پیشین و مناظر متنوع آنها، تاکنون تنها یکی مربوط به مراسم پرستش بوده‌است.

شرکت کنندگان در مراسم عیلامی، بوضوح با دو نوع نیایش مختلف یعنی نیایش خطاب و نیاش سکوت آشنا بودند. اولی شامل دراز کردن دست در برابر خدا بود، و شاید در این هنگام دعایی هم خوانده می‏شد. این حالت را در بین کسانی که بر سکوی مزبور مشغول دعا هستند، می‏توان دید. هرگاه مومنان هدایایی با خود در آن زمان می‏آوردند، تنها دست راست خود را بلند می‏کردند، اما در نیایش سکوت مومنان دست‌های خود را روی کمربندهای خود می‏نهادند.

از منابع و مدارک، تنها گاهی منظره‏ای از مراسم مذهبی عیلامی در برابر چشمان ما گسترده می‏شود. پرستش معمولاً همراه موسیقی انجام می‏گرفت. در ۲۲۵۰ پیش از میلاد، کوتیک اینشوشی‌ناک (پادشاه عیلام)، به رامشگران حقوق می‏داد تا صبح و غروب در برابر مدخل اصلی معبدی که او وقف اینشوشی‌ناک کرده بود، بنوازند و آواز بخوانند.

قربانی کردن نیز شاید جزء تشریفات روزانه پرستشگاه عیلامی بود. در مراسم وقف پرستشگاه جدید اینشونی‌ناک در شوش، که طی آن ۲۰ پیمانه روغن به دروازه‏های آن پاشیده می‏شد، کوتیک اینشوشی‌ناک دستور داد که هر روز «یک گوسفند در معبد بالا و یک گوسفند در معبد پایین ذبح شود.» از لوح‏های دیگر مربوط به سده‏های بعد چنین برمی‏آید که، در همان معبد بالا به طور منظم گوسفند ذبح می‏شد. شاید گوسفندی دیگر را در معبد، در برابر تخت و مجسمه فرمانروا قربانی می‏کردند. این عمل نیز به سبب انگیزه‏های سیاسی انجام می‏گرفت: هنگام عزیمت سربازان به جبهه، گوسفندانی را در شوش در برابر تندیس عظیم شیری که احتمالاً در کنار دروازه شهر بود، قربانی می‏کردند.[۶]

آثار باستانی در ارتباط با مراسم مذهبی[ویرایش]

کول فرح یا نیایشگاه نارسینا در شمال و اشکفت سلمان یا نیایشگاه تاریشا در جنوب شهر ایذه مکان‌هایی هستند که بیشترین نقش برجسته‌های عیلامی را در آنجا می‌توان دید. در کول فرح ۶ و در اشکفت سلمان ۴ نقش برجسته از مراسم مذهبی عیلامیان در حدود ۲۷۰۰ سال پیش بر سنگ‌ها حک شده‌است. در نقش برجسته شماره ۳ کول فرح یکی از مراسم مذهبی عیلامیان را که همراه با حمل مجسمه و قربانی کردن برای خدایان است، نشان داده شده‌است.[۷]

پرستشگاه‌ها[ویرایش]

پرستشگاه چغازنبیل.

در مدخل پرستشگاه عیلامی، تندیس‏های شیر و گاو یا جانوران یا گریفون‏هایی قرار می‏دادند. لازم نبود که این تندیس‏ها را عظیم بسازند، زیرا معلوم بود که کیتن، یعنی نیروی سحرآمیز این تندیس‏ها برای حفاظت پرستشگاه کافی است. در چغازنبیل، تندیس‏های کوچکی از گاو از گل پخته و مزین به سنگ لاجورد، به دست آمده‌است. در شرحی که آشوربانی پال پادشاه آشور، درباره برانداختن دولت شوش نوشته چنین آمده‌است:

«گاوهای وحشی را که زینت دروازه‏های معبد بود از جای برکندم.»

برای پرستشگاه، محراب‏ها و همچنین جدول‏هایی می‏ساختند که خون قربانیان و شراب مقدس در آن‏ها ریخته شود، در محراب همه گونه ظرف، و همه نوع تندیس جانوران مانند گوسفند و بز و سنگ پشت از چوب و مفرغ یا سنگ، که بعضی از آن‏ها را می‏آویختند دیده می‏شد، همچنین سلاح‏های گوناگونی مانند شمشیر، تبر و تیر در آنجا می‏گذاشتند.

به این پرستشگاه که از سوی فرمانروایان و افراد متنفذ وقف می‏گشت، تعداد بی‏شماری هدیه از طرف مردم عادی عیلام که شامل زینت آلات مختلف، و همچنین مخروطی‏هایی از گل رس که دارای نوشته‏های مذهبی بود، آورده می‏شد. این مخروطی‏ها تنها ۶ سانتیمتر ارتفاع داشتند، ولی دو خط عمودی پیش عیلامی که در حدود ۲۲۲۰ پیش از میلاد از میان رفت، در آن جای می‏گرفت. نیمی از این نوشته مبهم مانده‌است، ولی پایان خط دیگر ممکن است این معنی را داشته باشد: «پادشاه سرزمین محفوظ باد.» معلوم است که در این جا فردی می‏کوشد نظر موافق خدایان را به سوی فرمانروای خود جلب کند.[۸]

بیشه‌های مقدس[ویرایش]

یکی دیگر از ویژگی‏های معابد عیلام، بیشه‏های مقدس آن بود، که از آنها در بعضی کتیبه‏ها نام برده شده‌است، مانند آن چه در معبد خدای خورشید ناه هونته در شوش دیده می‏شود، و احتمالاً بخش لازم هر پرستشگاه عیلامی بود. این نکته از گزارش آشوربانی‌پال در زمان تخریب شوش، برمی‏آید: «معابد عیلام را با خاک یکسان کردم. خدایان و الهه‏های آن را بر باد دادم. سربازانم وارد بیشهٔ مقدس آن شدند، جایی که هیچ بیگانه در آن پای ننهاده و یا حتی به کنار آن نرسیده بود، رازهای آن را دیدند و آنها را در آتش سوختند....».[۹]

کاهنان[ویرایش]

فلزنگاره نیایش آفتاب در میانه تابلو، دو مرد که با توجه به مراسم مذهبی خودشان، لخت هستند، به حالت نیمه نشسته قرار دارند.

به نظر می‏رسد که کاهنان عیلامی، ضمن انجام دادن مراسم مذهبی عریان بودند. گواه عمده این مطلب، تصاویر روی مهرها و روی اشیاء کوچک دیگر است که در شوش پیدا شده و مربوط به اواخر هزاره سوم پیش از میلاد است. در همهٔ دوره‏ها، کاهنان در معبد مشغول خدمت بودند. تعداد آنان در پایتخت مسلماً بی‏شمار بود. در راس آنها کاهن بزرگ قرار داشت که بدون تردید در دربار از نفوذ فراوانی برخوردار بود، و حتی در لشکرکشی‌های پادشاه همراه او می‏رفت. نظارت بر املاک وسیع معبد، و بر کالایی که به خاطر خدایان وارد می‏شد، در دست کاهنان بود. از منابع نیز چنین برمی‏آید که، عیلام غیبگویانی نیز داشت، و وظیفه آنها احتمالاً دانستن فرمان‌های خدایان، با بررسی جگر و سایر اعضای حیوانات قربانی شده بود. گاهی هم کاهنان می‏کوشیدند که کما بیش به صورت مصنوعی خود را وارد عالم خلسه کنند.

به خدایان عیلام نه تنها کاهنان بلکه کاهنه‏ها نیز خدمت می‏کردند، و مانند همکاران مذکر خویش به امور اداری می‏پرداختند بر طبق یک متن، کاهنه‏ها مقادیر زیادی جو مطالبه می‏کردند، و آن را نیز دریافت می‏داشتند. بر طبق سند دیگری، کاهنه‏ای در صدد فروش خانه‏ای با همکاری پیشه‏وری برآمد، و این قرار داد را با ناخن خود مهر کرد، اثر آن را هنوز روی لوحه می‏توان دید. یک گروه ویژه در میان کاهنه‏ها، از زنان یا دوشیزگانی تشکیل می‏یافت که، خود را وقف الهه بزرگ کرده بودند. تنها آگاهی ما دربارهٔ آنها، محدود به رسیدهای اداری از دوره بابلی محدود به رسیدهای اداری از دوره بابلی پیشین است، و فقط ثابت می‏کند که این خدمتگزاران پینی‌کر یا کری-ریشا نیز دارای مستغلات واقعی بودند، و آن را به طرز سودآوری اداره می‏کردند.[۱۰]

ازدواج با محارم[ویرایش]

در بین عیلامیان ازدواج با محارم رسم بوده است و تصور می‌رود این رسم منحصر به عیلامیان‏ نبود و برخی اعتقاد دارند که اصل ازدواج با محارم در هخامنشیان نیز عادتی است که از عیلامیان‏ گرفته شد. علی‌رغم این وضع مغشوش، رعایت قانون وراثت، طی دوره‏های متمادی‏ آنرا به صورت قانون آسمانی درآورده و برای تمیز نگهداشتن خون خاندان جنبه‏ اعتقاد دینی بخود گرفته بود.[۱۱]

اعتقاد به زندگی پس از مرگ[ویرایش]

در این جا باید نظر عیلامی‏ها را درباره جهان دیگر بررسی کنیم، و ببینیم که آیا به زندگی پس از مرگ اعتقاد داشتند یا نه. بیشتر شواهد را در گورهای آنها می‏توان یافت. تقریباً همیشه کوزه‏ای گلی در آن‏ها به عنوان هدیه گذاشته می‏شد، هنگامی که یک فرد عادی عیلامی می‏مرد، او را بدون کفن، زیر سقف کلبه‏اش به جای می‏نهادند. اما هر قدر هم بی‏نوا بود، ظرفی سفالین همیشه در کنار پایش قرار می‏دادند. در گور توانگران نیز چنین ظرف‌هایی گذاشته می‏شد. خواه آن‏ها در تابوت‏های سفالین، یا در سرداب‏های زیبا دفن می‏شدند. همچنین مجراهایی می‏ساختند که آب از طریق آنها وارد گورها شود: عیلامی‏ها می‏پنداشتند که نوشیدنی نیز مانند غذا پس از مرگ لازم است.

آشوربانی‌پال ادعا می‏کند که، سرداب‏های گوری پادشاهان عیلام را ویران کرده، و استخوان‌های آنها را به آشور برده، و با جلوگیری از اهدای غذا و آشامیدنی، روح آنها را آزرده است. این نکته مورد بحث است که، آیا پادشاه آشور تنها عقیده خود را در مورد جهان دیگر ابراز داشته، یا این رسم پیش از او در عیلام برقرار بوده‌است. اما گزارش او با کاوش‏های باستانشناسان تایید می‏شود که، بر طبق آنها گذاشتن غذا و آشامیدنی پیش از حمله آشوری‏ها، مرسوم بوده‌است. همچنین متون حقوقی مربوط به دوره بابلی کهن به دست آمده که در آنها تأکید شده که به فرد وصیت کننده، باید به طور منظم پس از مرگش هدایایی تقدیم شود. عیلامی‏ها عقیده داشتند که، چنین هدایایی سرنوشت فرد متوفی‏ را تعیین می‏کند، و روح او را از عذاب جاویدان نجات خواهد داد. در هفت لوحه‏ای که در گورهای شوش پیدا شده، نظریه عیلامی‏ها را درباره جهان دیگر بهتر می‌توان دید. این متن‏های اکدی، با آنکه گاهی مبهم یا ناقص است، به طور ویژه برای مردگان تنظیم، و با آن‏ها در گورشان نهاده شده است. بدین ترتیب، حاکی از عقاید متداول درباره مرگ و جهان دیگر است، هر چند نظر فرد فردِ افراد در حیات چنین نبوده باشد.

نخستین لوحه درباره مردی عیلامی است که زندگی او در روی زمین تنها توام با بدبختی بوده‌است. این لوحه چنین آغاز می‏شود: «ای خدا و فرمانروا، اکنون می‏روم.» این جمله ظاهراً خطاب به فرشته نگهبانی است که زندگی او را بر روی زمین هدایت می‌کرده‌است. این مرد عیلامی انتظار دارد که پس از گذشتن از مرحله گور و ظاهر شدن در برابر خدایان بزرگ، خدا دستش را بگیرد. سپس در این لوحه چنین می‏آید: «حکم خود را خواهم شنید و پای ترا خواهم بوسید.» در داوریی که انتظار آن را دارد، از فرشته نگهبان استمداد می‏کند. همچنین می‏گوید: «بگذار به خدمتت درآیم....از تو می‏خواهم که مرا سرانجام در قلمرو تاریکی هدایت کنی، زیرا سرنوشت من در روی زمین جز شکنجه و نومیدی چیزی نبود و با وجود این، بر روی زمین غم‏انگیز، در مرغزار دوره خشکسالی، آب و گیاه زیادی در اختیارم ننهادی.»

اگر چه در این متون، نکات مبهم فراوان است اما در آنها می‏توان به علاقه مداوم عیلامی‏ها در مورد همراهی خدا با شخص متوفی پی برد. آنها انتظار داشتند که خدا پس از مرگ دهان آنها را با روغن پر کند، و گوشت و نان در برابرشان بگذارد و شراب یا لااقل آب برای آنها تهیه کند. در ماورای این متون بدون شک می‏توان آثار وحشتی را احساس کرد که هر فرد در رفتن به جهان دیگر داشت. به عقیده آنها، دو الهه راهنما با نام‌های ایشنی کاراب‏ و لاگامال‏ آن‏ها را به حضور می‏پذیرفتند و آن‏ها را نزد اینشوشی‌ناک می‏بردند که به عنوان«وزن کنندهٔ ارواح» فتوای خود را صادر می‏کرد. به نظر می‏رسد که عیلامی‏ها به این فتوا زیاد اعتماد داشتند. همهٔ این مطالب ثابت می‏کند که اعتقاد به جهان دیگر در سراسر عیلام رواج داشت.[۱۲]

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • کردوانی، محمود. «باستان شناسی: زیگورات چغازنبیل». بررسی های تاریخی، ش. ۲۶ (۱۳۴۹). 
  • بهزادی، رقیه. «قوم‌های کهن: عیلام (دین، هنر و فرهنگ)». مجله چیستا، ش. ۶۶ (اسفند ۱۳۶۸). 
  • بهزادی، رقیه. «قوم‌های کهن: عیلام (دین، هنر و فرهنگ)». مجله چیستا، ش. ۶۷ (فروردین ۱۳۶۹). 
  • شمس‌الدین گون آلتای. «تمدن و فرهنگ عیلام». ماهنامه وحید، ش. ۱۰۲ (خرداد ۱۳۵۱). 

پیوند به بیرون[ویرایش]